Фридрих Вильгельм Адам Сертюрнер: Морфинді ашқан неміс фармацевті

Кіріспе

Фридрих Вильгельм Адам Сертурнер (19 маусым 1783 – 20 ақпан 1841) – неміс фармацевті және алкалоид химиясының негізін қалаушы. Ол 1804 жылы опийден морфин алғанымен және оның физиологиялық әсерін анықтау үшін, тіпті өзінде де сынақтар жүргізгенімен әйгілі.

Өмірбаян

Сертурнер 1783 жылғы 19 маусымда Жозеф Симон Сердиниер мен Мари Тереза Брокманның алты баласының төртіншісі ретінде Солтүстік Рейн-Вестфалияның Нойхауста (қазіргі Падерборнның бір бөлігі) дүниеге келді. Оның отбасы Сардиниядан шыққан болуы мүмкін. Әкесі өзін сәулетші деп атап, билеуші епископқа инженер және инженер-өлшеуші болып қызмет еткен. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Падерборндағы Крамерше Хофапотекеде фармацевт шәкірті болды. Сертурнер 1804 жылдан бастап опийден морфин бөліп алу жұмыстарын жүргізді. Ол бөліп алған алкалоидты гректердің арман құдайы Морфейдің құрметіне «морфий» деп атады. Ол оның бөлінуі, кристалдануы, кристалдық құрылымы және фармакологиялық қасиеттері туралы жан-жақты мақала жариялады, оны алдымен қаңғыбас иттілерде, содан кейін өзінде сынап көрді. Морфин – опийден алғаш бөлінген алкалоид ғана емес, сонымен қатар кез келген өсімдіктен бөлінген алғашқы алкалоид болды. Осылайша Сертурнер дәрілік өсімдіктің белсенді құрамын бөліп алған алғашқы адам атанды. 1821 жылы ол Эйнбектің Элеонора Доретт фон Реттбергке үйленді және олардың алты баласы болды. 1822 жылы Сертурнер Хамелиндегі бас дәріхананы (Rathaus Apotheke) сатып алып, 1841 жылғы 20 ақпанда қайтыс болғанға дейін онда жұмыс істеді. 1831 жылы ол Хамелинге әсер еткен холера эпидемиясын зерттеуге қатысып, аурудың организмдік себебін анықтады. Өмірінің соңғы жылдарында ол артриттен зардап шекті және ауруды басу үшін морфин қабылдаған. Оның тәуелділікке ұшыраған болуы мүмкін деген болжамдар бар. Денсаулық сақтаушылар оның денесінің ісінуге ұшырағанын байқады. 1817 жылғы мақаласында сипатталғандай, ол таза морфиннің түссіз кристалдарын шөгіндіру арқылы алуда сәттілікке жетті. Ол кристалдарды спиртте ерітіп, оның әсерін сынау үшін оны үш жігітпен бірге жұтып қойды, «ешқайсысының жасы он жетіден аспаған». Үшінші дозадан кейін улану белгілері өлімге әкелетін деңгейге жетті. Бұл нәтижеден алаңдаған Сертурнер жігіттермен бірге бірнеше унция сірке суын ішіп, қатты құсуды тудырды. Ол жағдайға жауап берген кезде толыққанды есін жинамады. 1817 жылы Джозеф Луи Гей-Люссак оны морфин деп атады. Генрих Эммануэль Мерк Сертурнердің мақаласы жарық көргеннен кейін бірнеше жылдан кейін морфин сатуды бастады. Жан-Франсуа Дерзне мен Арман Сегин екеуі де Сертурнерден бұрын морфинді ашқандарын мәлімдеді. 1831 жылы Сертурнер Франция институтынан «Адамзатқа қызмет еткені үшін» Монтион сыйлығын алды. 1924 жылы Мюнстердегі бір көше оның құрметіне Сертурнер көшесі деп аталды.

Sertürner was born, the fourth of six children, to Joseph Simon Serdinier and Marie Therese Brockmann on 19 June 1783, in Neuhaus, North Rhine Westphalia (now part of Paderborn). The family may have had origins in Sardinia. His father called himself an architectus, serving surveyor and engineer to the prince bishop. After his father died, he became a pharmacist's apprentice at the Cramersche Hofapotheke in Paderborn. Sertürner worked on the isolation of morphine from opium from 1804. He called the isolated alkaloid "morphium" after the Greek god of dreams, Morpheus. He published a comprehensive paper on its isolation, crystallization, crystal structure, and pharmacological properties, which he studied first in stray dogs and then in self experiments. Morphine was not only the first alkaloid to be extracted from opium, but the first ever alkaloid to be isolated from any plant. Thus Sertürner became the first person to isolate the active ingredient associated with a medicinal plant or herb. In 1821 he married Eleonore Dorette von Rettberg of Einbeck and would have six children. In 1822, Sertürner bought the main pharmacy in Hamelin (Rathaus Apotheke), where he worked until his death on 20 February 1841. Around 1831 he was involved in studying a cholera epidemic that affected Hamelin and recognized an organismic cause for the disease. He suffered from arthritis during his last years and it is said that he took morphine for relief. There have been suggestions that he may have become addicted. The autopsy noted that his entire body gave the appearance of dropsy. As described in his 1817 paper, he finally found success extracting colourless crystals of pure morphine by precipitation. He dissolved the crystals in alcohol and tested the effects of this solution by swallowing it together with 3 boys, “none older than seventeen years.” He administered it gradually, in three doses of half grains. After the third dose, symptoms of intoxication increased to an almost fatal extent. Concerned by this result, Sertürner drank several ounces of vinegar along with the boys, inducing extreme vomiting. He was not fully conscious while responding to the situation: It was renamed to morphine by Joseph Louis Gay Lussac in 1817. Heinrich Emanuel Merck began the sale of morphine a few years after Sertürner's paper was published. Jean Francois Derosne and Armand Séguin have both been claimed to have discovered morphine before Sertürner. In 1831, Sertürner received the Montyon Prize from the Institut de France with the title ‘Benefactor of Humanity’. In 1924, a street in Münster was named after him as Sertürnerstraße.