Кіріспе

Джордж Армистед (10 сәуір, 1780 – 25 сәуір, 1818) – американдық әскери шенеунік, 1812 жылғы соғыста Балтимор шайқасы кезінде Форт МакГенриге қолбасшылық еткенімен әйгілі.

Ерте өмір және білім

Армистед Вирджиния штатының Каролина округінде (қазіргі Милфорд) орналасқан Ньюмаркет плантациясында, бұрынғы Люсинда Бейлор Пейдж және оның күйеуі Джон Армистедтің отбасында дүниеге келді. Оның ата-бабалары Ұлыбританиядан Вирджиния колониясындағы Глостер округіне көшіп келген, ал Америка революциялық соғысына дейін сол кездегі шекараға қоныс аударды, сол кезде олар патриоттардың мүддесін қолдады. Отбасында бес ағасы болды, олардың барлығы 1812 жылғы соғыста әскери офицерлер болып қызмет етті. Джон Бейлор Армистед (1844 жылдан кейін қайтыс болған) – АҚШ жеңіл драгундарының капитаны (1799-1800 жж.); Уильям Армистед Принс Уильям округіне көшіп кетті, Аддисон Боулз Армистед (1813 жылдың 10 ақпанында қайтыс болған) – 7-ші АҚШ жаяу әскерінің лейтенанты (1799-1800 жж.) және 1806 жылдан кейін артиллерия және инженерлік капитаны, Льюис Густав Адельфиус Армистед армияда мергендер капитаны болып, 1814 жылдың 17 қыркүйегінде Форт-Эриден шабуыл жасау кезінде қаза тапты, ал Уокер Кит Армстронд (1785-1845), АҚШ Әскери академиясының түлегі, 1828 жылы бригадалық генерал атағын алды. Бес ағаның барлығы 1812 жылғы соғыста қызмет еткенімен, осы кісіден басқа ең танымал болғаны – Уокер Кит Армистед еді, ол 1803 жылы Вест-Пойнтті бітіріп, 42 жыл бойы офицер болып қызмет етті, соның ішінде армияның бас инженері (1818 жылдан 1821 жылға дейін) және 1845 жылы қайтыс болғанға дейін 3-ші артиллерия полкінің полковнигі болды.

Мансап

Бұл адамның әскери мансабы Франциямен шала соғыс кезінде басталды, ол 1799 жылдың 14 қаңтарында 7-ші АҚШ жаяу әскер полкіне прапорщик болып қабылдағанда. Сол жылдың 3 наурызында 2-дәрежелі лейтенант, ал 1800 жылдың 14 мамырында 1-дәрежелі лейтенант болып тағайындалса да, шала соғыс аяқталғаннан кейін 1800 жылдың 15 маусымында армиядан босатылды. Дегенмен, осы үзіліс бір жылға жетпеді, өйткені 1801 жылдың 16 ақпанында Армистед 2-ші артиллеристер және инженерлер полкіне лейтенант болып қабылдады. 1806 жылдың 1 қарашасында капитан болып жоғарылатылды.

1812 жылғы соғыс

Армистедтің бес бауыры 1812 жылғы соғыста қызмет етті, үшәүі – тұрақты армияда, екеуі – Вирджиния жасағында. Ұлыбританиямен қарым-қатынас ушыққан сайын, Армистед 1813 жылдың 3 наурызында 3-ші артиллерия полкінің майоры болып тағайындалды. Ол Ниагара бекінісінде артиллерия офицері болып қызмет етті. Бірнеше айдан кейін, 1813 жылдың 27 мамырында, Армистед канадалық Ниагара өзенінің сағасына жақын орналасқан Джордж бекінісін (Fort George) британдықтардан басып алу кезінде көзге түсіп, подполковник шеніне көтерілді. Армистед кейіннен жаудан алынған британдық туларды президент Джеймс Мэдисонға жеткізді. Вашингтонға келген соң, Армистедке «Форт МакГенриді (Fort McHenry) қамауға алу» бұйрығы берілді. Мэриленд штатының Балтимор қаласының сыртқы портында орналасқан Форт МакГенриге келгенде, Армистед «британдықтардың қашықтықтан анық көре алатындай үлкен ту жасауды» тапсырды. Ол ту 42' × 30' өлшемдес болды және Балтимор тұрғыны Мэри Пикерсгилл, оның қызы және жеті тігінші жасады. Кейіннен Фрэнсис Скотт Кидің «Жұлдызды ту» (The Star-Spangled Banner) атты өлеңінде бейнеленді, ол 1931 жылы АҚШ-тың мемлекеттік әнұраны болды. 1814 жылдың 13 қыркүйегінде таңертең басталған және 14 қыркүйекке дейін жалғасқан, шамамен 25 сағатқа созылған Форт МакГенриді бомбалау кезінде Армистед бекіністің қару-жарақ қоймасының бомбаға төзімді еместігін білді. Бір снаряд қару-жарақ қоймасының шатырынан өтіп, жарылмағанда, Армистед оқ-дәріге толы бөшкелерді алып, бекіністің артқы қабырғасының астына орналастыруға бұйрық берді. Қызықтысы, британдық флоттың шамамен 2000 минометтік снарядынан құралған қатал бомбалауына қарамастан, форттың оңтүстік-батыс бастионына екі снаряд түскенде бар болғаны төрт адам қаза тапты. Корольдік теңіз күштері Балтимор портына кіріп, қаланың шығысындағы негізгі американдық қорғаныс шебін бомбалау үшін бекіністі басып алуға немесе әлсіретуге мүмкіндік таппағандықтан, британдық бас қолбасшы вице-адмирал сэр Александр Кокран британдық армияның қолбасшысы полковник Артур Брукке шабуыл жасау немесе кері шегіну туралы шешімді оған қалдырды. 12 қыркүйекте Норт-Пойнт шайқасы алдында қаза тапқан генерал-майор Роберт Ростың орнын басып алған Брук кері шегінуге шешім берді.

Жеке өмір

1810 жылғы 26 қазанда ол Луиза Хьюге үйленді, оның әкесінің әкесі Ирландияның Уэксфорд графтығынан көшіп келген, ал анасы Пенсильвания штатының Ланкастер округінде дүниеге келген. Олардың екі қызы мен бір ұлы болды және бірнеше құлдарға иелік еткен.

Өлім және мұра

Ұрыстан кейін Армистед лейтенант-полковник шеніне көтерілді, бірақ шайқасқа дайындық кезінде денсаулығы нашарлап қалды. Ол 38 жасында, үш жыл өткен соң Мак-Хенри фортындағы қызметінде қайтыс болды. Тарихшы Бенсон Лоссинг: «Осы бомбалау кезінде оның жүйке жүйесіне түскен ауыр жүк оны жүрек ауруына шалдықтырды, ол 1818 жылдың 25 сәуірінде отыз сегіз жасында көз жұмды» деп жазды. Оның қоштасу рәсімі «ұлы» деп сипатталды. Ол Балтимордағы Ескі Сент-Пол шіркеуінің зиратына жерленді. Балтимор Форт Мак-Хенриді қорғаудағы рөлін көрсететін мәрмәр ескерткіш орнатты, ол қалалық әкімшілік ғимаратының қарсы бетінде орналасқан жаңа ғимаратпен бірге портың жанындағы алаңды құрайды. Оның қайтысынан кейін жесірі Армистедке Форт Мак-Хенриді бомбалаудан кейін сыйланған «Жұлдызды туды» (шайқас кезінде фортта көрсетілген екі тудың үлкені) мұра етіп алды. Туды маңызды шараларда көрсетіп қана қоймады (мысалы, Лафайеттің Балтиморға келгені, бұл оның өлімінен кейін болды), сондай-ақ жесірі мен туыстары естелік ретінде бөліктерін таратты, осылайша тарихи жәдігерге зиян келтірді. Дегенмен, отбасының ұрпақтары туды аялап сақтады, ал кішігірім шайқас туынан айырмашылығы, ол бүгінгі күнге дейін жетіп келді. Оның немересі Эбенезер Апплтон 1907 жылы оны Смитсондар институтына уақытша берді және 1912 жылы оны тұрақты түрде институтқа табыстады, оның сақталуын және көрсетілуін қамтамасыз ету шартымен.