Кіріспе

Жапон саясаткері (1836–1915)

Иноуэ Каору маркизі (井上 馨, 16 қаңтар 1836 – 1 қыркүйек 1915) – жапон саясаткері және Мейдзи дәуіріндегі Жапон империясының Мейдзи олигархиясының көрнекті мүшесі. Ол сол кезеңдегі Жапонияның жоғары лауазымды мемлекет қайраткерлерінің (Генро) бірі болғандықтан, елдің басшыларын таңдауға және оның саясатын қалыптастыруға зор ықпал етті.

Алғашқы жылдар

Якичи (勇吉) ретінде Юда, Чошу доменінде (қазіргі Ямагучи префектурасы, Ямагучи) қарапайым самурай отбасында туған Иноуэ ағасы Икутаро (幾太郎)мен бірге Мейринкан домен мектебінде оқыды. Ол Жапонияның бірінші премьер-министрі болған Ито Хиробумимен бала кезінен жақын дос болды және соннодзёй қозғалысында белсенді қатысты. 1858 жылы Эдода рангаку, артиллерия және кенеш өнерін оқыды. Бакумацу кезеңінде Иноуэ туған Чошу аймағында шетелдіктерге қарсы күрестің жетекшісіне айналды. Жапонияны шетелдіктерден құтқаруды көздеген Иноуэ Такасуги Шинсакумен бірге 1863 жылғы қаңтарда Эдодағы британ елшілігін өртеп жіберді. Жапонияның батыс елдерінен үйрену қажеттігін түсінген Иноуэ Чошу Бестігіне қосылып, 1863 жылы Англиядағы Лондон университетінің колледжінде оқу үшін жасырын түрде елден шығарылды. Ито Хиробумимен бірге елге оралғаннан кейін, ол Чошу мен батыс теңіз күштері арасындағы соғысты (Шимоносеки шайқасы) Шимоносеки бұғазының шетелдік кемелерге жабылуына байланысты болдырмауға тырысты. Кейіннен ол 1864 жылғы Бірінші Чошу жорығында Токугава сёгунатының күштеріне қарсы күресті, сол шайқаста қастандықшылардың шабуылынан ауыр жарақат алды, өлімге жуықтап, шыдай алмай ағасына бас кесуді өтінді. Соңында Икутаро Токоро, сол кезде ханзада Сандзё Санетомимен бірге Токугава сёгунатынан жасырынып жүрген, Иноуэге асығып жетіп, денесіне 50 тігіс тігіп, жан сақтап қалды (Иноуэдің анасы қанға батқан ұлын көріп, ағасын бас кесуден қайтарғаны туралы әңгіме 5-ші кезеңдегі ұлттық жапон оқулығында ананың күші ретінде келтірілген). Кейіннен ол Токугава сёгунатына қарсы Сачо альянсын құруда маңызды рөл атқарды.

Мэйдзи үкіметіндегі мемлекет қайраткері

Мэйдзи қалпына келтіруінен кейін Иноуэ жаңа Мэйдзи үкіметінде бірнеше маңызды лауазымдарда қызмет етті. 1871 жылы ол Қаржы вице-министрі болып тағайындалды және мемлекеттік қаржыны қазіргі заманғы үлгіде қайта ұйымдастыруға зор ықпал етті, әсіресе жер салығы жүйесін реформалауда, бұрынғы самурайлар мен бұрынғы аристократияға мемлекеттік жәрдемақыны тоқтатуда және индустрияландыруды дамытуда. Бизнес орталарымен, соның ішінде өсіп келе жатқан Мицуи зайбацуымен тығыз байланыста болған ол теміржол саласына да қатысты. Бұл шаралар көптеген саяси қарсыластарды тудырды және Иноуэ 1873 жылдың мамырында отставкаға кетуге мәжбүр болды. Иноуэ 1875 жылы Осака конференциясына қатысып, өкілдік құрамы бар ұлттық жиналыс құруды қолдады. 1876 жылы Иноуэге сыртқы істер саласында көмек көрсету сұралып, ол 1876 жылғы Жапония-Корея шартының жасалуына төтенше және толық өкілетті елшінің орынбасары ретінде қатысты. Ол 1878 жылы Мемлекеттік жұмыстар министрі, ал 1879 жылы Мэйдзи Дайокан кабинетінде Сыртқы істер лорды болып үкіметке қайта оралды. 1884 жылы жаңа казоку иелік жүйесі бойынша граф (хакушаку) дәрежесіне көтерілді. 1885 жылдың желтоқсанында Иноуэ ресми түрде Жапонияның бірінші Сыртқы істер министрі атанды, бұл атау алғашқы Ито Хиробуми кабинетінде сақталды. Алайда, Иноуэ тең емес шарттарды қайта қарау бойынша келісімдерге қол жеткізе алмағаны, Рокумейканды салғаны және оның батыстық ықпалын қолдағаны үшін көпшілік тарапынан сыналып, 1887 жылдың тамызында отставкаға кетуге мәжбүр болды. Кейін ол Курода үкіметінде Ауыл шаруашылығы және сауда министрі, екінші Ито үкіметінде Ішкі істер министрі, ал үшінші Ито үкіметінде Қаржы министрі қызметін атқарды. 1901 жылдан бастап Иноуэ генроның ең тәжірибелі мүшесі болып саналды және қаржы мәселелері бойынша үкіметтің басты кеңесшісі деп өзін санады. 1907 жылы маркиз (кошаку) атағына ие болды және 1915 жылы Шидзуока префектурасының Окицу-джукудағы жазғы үйінде қайтыс болды.