Кіріспе
Дунедин – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралындағы қала. Дунединнің басты шағын аудандары төменде көрсетілген. Ішкі және сыртқы шағын аудандар қала орталығынан бастап, сағат тілімен солтүстіктен бастап орналасқан жері бойынша реттелген:
Қала орталығы
Қаланың орталығы – сегіз қырлы алаң болып табылатын The Octagon. Оны Морей Плейс деп аталатын тағы бір үлкен сегізбұрышты көше қоршап тұр. Басты сауда аймағы солтүстікке қарай Джордж көшесі бойымен Дунедин Солтүстігіне қарай, ал аздау дәрежеде оңтүстікке қарай Принс көшесі және шығысқа қарай Төменгі Стюарт көшесі бойымен созылады. Төменгі Стюарт көшесінің соңында, Октагоннан 400 метр қашықтықта Анзак алаңы мен Дунедин теміржол станциясы, сондай-ақ өнеркәсіптік аймақ пен порты орналасқан. Принс көшесі бойындағы Октагоннан жарты километр оңтүстікке қарай бір кезде Дунедин қор биржасы орналасқан Биржа жатыр. Отаго университеті алғашқы жылдары осы жерде орналасып, кейін Дунедин Солтүстігіне көшірілді. Ол бастапқыда Кеден үйі алаңы деп аталды, ол әлі де оның ресми атауы. Қаланың басты сауда және бизнес аймағы алғаш рет Принс және Раттрей көшелерінің қиылысында өсіп, басты қойма аймағы шығысқа қарай, үшбұрышты Квинс Гардендері саябағының оңтүстігіне орналасты. Бұл аймақ 21-ші ғасырдың басында кеңінен жаңартылып, көркейтілді және Қойма ауданы деп белгіленді. Квинс Гардендері қаланың басты ескерткішін (cenotaph) қамтиды. Оған жақын шығыс жағында Отаго қоныс аударушылар мұражайы мен Дунедин қытай бағы орналасқан. Одан әрі Отаго портының басындағы доктар жатыр. Доктан теміржол бойымен солтүстікке қарай теміржол станциясына дейінгі аймақ ұзақ мерзімді жаңарту және дамыту жоспарларының нысаны болды, нәтижесінде ол бутик мейрамханалар мен дүкендерден тұратын ауданға айналуы мүмкін. Орталық бизнес ауданы бірте-бірте Джордж көшесіне қарай жылжыды, бірақ соңғы кезде Кроуфорд және Камберленд көшелерінде, Биржаның оңтүстігінде және шығысында сауда дамыды. Орталық қаланың жоғары жағында және батысында орналасқан, қаланың ең әсерлі ескі үйлері көптеп орналасқан төбелі Сити-Райс аймағы бар. Ол 1846 жылы Чарльз Кетл жобалаған әлемдегі ең көне жасыл белдеулердің бірі – Таун Белтпен жоғарыдан шектеледі.
Пайн Хилл, Далмор және Либертон
Пайн Хилл – Каргилл тауының оңтүстік бөктері, 660 метрлік жанартаулық шығатын орын, Дунедин қаласының солтүстік жағын биіктеп тұр және қаланың негізгі теледидар мұнарасы орналасқан. Бұл төбе батысында Лейт өзенінің (көбінесе Лейт суы деп аталады) аңғары мен шығысында оның саласы Линдсей ағысы арасында жатыр, және Солтүстік-Шығыс аңғарына қарай көрінеді. 1-ші мемлекеттік тас жолдың бір бөлігі – Солтүстік автожолы төбенің батыс жағымен солтүстікке қарай иіліп өтеді. Қала орталығынан солтүстікке қарай төрт шақырым қашықтықта орналасқан шағын қала. Пайн Хиллдің 2001 жылғы халқы 2259 адамды құрады, оның ішінде оңтүстіктегі Дальмордың ескі ауданы және соғыстан кейінгі Либертон тұрғын үй кешені кірді. Соңғысында Дунединнің алғашқы арнайы сипаттағы протестанттық бастауыш мектебі – Либертон христиан мектебі орналасқан. Пайн Хиллдің жоғарғы бөлігі (Кэмпбеллс Роуд аймағы) көбінесе Пайн Хайтс деп аталады. Дальморда Феа көшесіндегі үйдің ауласында жыл сайынғы Феасток фестивалі де өтеді.
Солтүстік Дунедин
Қала орталығының солтүстік жағы Дунедин Солтүстік деп аталады. Оның басты ерекшеліктері – Дунединнің екі мемлекеттік жоғары оқу орнының, Отаго университеті мен Отаго политехникалық институтының негізгі кампустары, олар Лейт өзенінің төменгі ағысында орналасқан. Бұл өзен Дунедин Солтүстігіндегі Отаго портына құяды, қаланың ірі саябақтарының бірі – Логан паркіне (қайта құрылған көл) жақын жерде. Логан паркі орта мектебі, сондай-ақ Каледония алаңы мен Университет Овалының спорттық кешендері осы паркте орналасқан. Қаланың ірі жабық спорт аренасы – Форсайт Барр стадионы да Дунедин Солтүстігінде, Логан паркінен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. 2001 жылғы халық санағы бойынша, университет аймағын қоса алғанда, Дунедин Солтүстігінде 7047 адам тұрды. Қаланың ең көне зираттарының бірі – Дунедин Солтүстік зираты, Дунедин Ботаникалық бағы сияқты, Дунедин Солтүстігінде орналасқан. 1-ші мемлекеттік тас жол Пайн Хилл және Солтүстік-Шығыс аңғарының етегіндегі, Ботаникалық бақтың солтүстік-батыс жиегіне жақын "Бақтар бұрышы" деп аталатын қарбалас қиылыста Дунединнің жол желісіне қосылады.
Солтүстік-шығыс аңғары мен бақтар
Линдсей өзені – Лейт суының саласы. Ол Дунедин қалалық аймағының солтүстік шетіндегі ұзын Солтүстік-Шығыс аңғарынан оңтүстік-батысқа қарай ағып өтеді. Пайн Хилл мен Сигнал Хилл арасында жатқан бұл аңғарда бір негізгі көшеден тұратын тұрғын үй ауданы орналасқан, одан екі жаққа да тік төбелерге қарай кететін көшелер таралған. Осы көшелердің бірі – Болдуин көшесі, ол әлемдегі ең тік көше ретінде тіркелген. Алғашқы Солтүстік-Шығыс аңғарының пошта бөлімі Болдуин көшесінің жанында орналасқан, бірақ сауда орталығына жақын болу үшін Бақшаларға көшірілді. Солтүстік-Шығыс аңғарының 2001 жылғы халқы 4 266 адамды құрады. Аңғардың оңтүстік жағын әдетте Бақтар немесе Бақтар бұрышы деп атайды (Дундин ботаникалық бақтары жақын жерде орналасқан). Бақтар бұрышында Дунединнің маңызды сауда орталықтарының бірі және қаланың ең қызықты жол торабы орналасқан – осы жерде Солтүстік тас жолы (Мемлекеттік тас жол 1) Дунединнің бір бағытты көше жүйесімен қосылады. Бұл аймаққа Дунедин Солтүстік орта мектебі және бірнеше университет жатақтары кіреді, олардың ішінде Нокс колледжі мен Салмонд колледжі ерекше аталады.
Норманби және Мера тауы
Норманби – Солтүстік-Шығыс аңғарының солтүстік жағындағы аудан, осы жерде Дунедин қаласы ашық далаға ұласады. Бұл жер Каргил тауының етегінде жатыр, сондықтан жер беткейі тік. Каргил тауының беткейлері тығыз орманмен жабылған, олардың арасында көптеген жаяу жолдар бар. Олардың кейбіреулері Норманбидің солтүстік шетіндегі Бетуин шатқалы қорығынан басталады. Аңғардың Норманби жағында орналасқан Чингфорд паркі қазір спорт алаңы және демалыс орны, бірақ бұрын Сам Ниллдің әулетінің бірі, Дунедин компаниясын құрған Уилсон Ниллдің үйі болған. Үлкен үй қазір жоқ, бірақ сол жердегі тас тұрақтары әлі де әсерлі. Маунт-Мера – Норманбиден жоғары, аңғардың солтүстік беткейінде орналасқан мемлекеттік тұрғын үйлердің ауданы.
Опохо
Опохо маңы Сигнал тауының батыс беткейінде орналасқан, Солтүстік-Шығыс аңғары мен Дунедин ботаникалық бағына қарап тұрады. Бұл әртүрлі демографиялық топтардың өкілдері тұратын тұрғын маңы, онда студенттік жатақханалар, көптеген қарт адамдар мен академиялық қауымдастықтың мүшелерінің үйлері бар. Маңының үстінде Сигнал тауының шаңырағында 1940 жылы Жаңа Зеландияның 100 жылдығын мерекелеу үшін салынған Centennial Lookout ескерткіші орналасқан. Осы жерден қаланың әсем көрінісін тамашалауға болады.
Равенсборн
Равенсборн маңы Сигнал тауының оңтүстік беткейінде, Отаго портының жағасына жақын орналасқан. Бұл Дунединнің батыс порты аймағындағы ескі төбелік елді мекендердің бірі. Логан паркінің шығыс жағындағы карьер қаланың орталық бөлігінен бөліп тұрады. Равенсборнның оңтүстік шетінде, порт жағасындағы Равенсдаун тыңайтқыш зауыты басымдық құрайды. 2001 жылғы халық санағы бойынша Равенсборн халқы 1269 адамды құрады.
Шиль-Хилл, Уэверли және Воксхолл
Равенсборннан шығанақтың арғы жағында (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Шиел Хилл, Уэверли және Воксхолл орналасқан. Олар Отаго түбегінің батыс бөлігінде, Шиел төбесінің етегінде, Андерсон шығанағына және Отаго портының жоғарғы бөлігіне қарайтын, біріккен тұрғын үй ауданын құрайды.
Оушен-Гроув (Томахоук)
Оушен Гроув, бұрын Томахок деп аталған (әлі де кеңінен сол атпен танылған), Отаго түбегінің оңтүстік жағалауында, екі бөлікті Томахок лагунасының құрамындағы және оның төңірегіндегі аңғарда орналасқан. Бұл жер жекеленген елді мекен сияқты әсер қалдырады, себебі Адвокаттардың үстірттігі Дунединнен көрініс бұйырмайды. Лагунадан басқа, оның негізгі ерекшелігі – Томахок жағажайы. Бұл аймақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жағалау қорғанысы үшін пайдаланылған, сол дәуірге жататын қарауылдық бекеттердің қалдықтарын қала маңындағы төбеден табуға болады. Оушен Гроув Тахунамен (батысқа қарай) және Отаго түбегінің орталық бөлігіндегі қырқалы жолға тік жолмен жалғасқан.
Андерсон шығанағы, Тахуна және Тайнуи
Андерсон шығанағы – орталық қаланың оңтүстігінде және Оңтүстік Дунединнің шығысында орналасқан тұрғын және жеңіл өнеркәсіптік аймақ. Ол бұрынғы жағалау бойымен созылып, Отаго портының басына жақын мелиорацияланған жерлерді қамтиды. Оның ең оңтүстік нүктесі – Отаго түбегінің бір бөлігінің етегіндегі Андерсон шығанағының құйылысы. Порттың жағалауына жақын, Андерсон шығанағының солтүстігінде ірі спорттық кешен – Эдгар орталығы орналасқан. Андерсон шығанағының 2001 жылғы халқы 2532 адамды құрады. Дунединнің басты зираты – Андерсонс Бей зираты және Чишолм Паркінің гольф алаптары Лауерс-Хед жағалауына жақын, оңтүстікке қарай орналасқан Тахунаның кішігірім ауданында орналасқан. Екеуінің арасында Тайнуи шағын тұрғын ауданы жатыр.
Муссельбург қаласы
Мюссельбург (шотланд қаласының атымен аталған) Отаго түбегінің етегінде орналасқан. Ол түбек пен құрлықты жалғайтын таяз жердің (шамамен 1500 метр ені бар) ең тар бөлігінде жатыр. Мюссельбургтің шығыс жағында, Сент-Килданың жазық аймағынан биік көтерілген, Муссельбург көтерілісі деп аталатын үлкен тас жартастар шоғыры басым. 2001 жылы Мюссельбургте 2835 адам тұрды.
Оңтүстік Дунедин және Кенсингтон
Оңтүстік Дунедин – қаланың екінші маңызды сауда ауданы және шамамен 2500 метр оңтүстікке қарай, Каргилл бұрышының маңызды жол торабының жанында орналасқан. Оңтүстік Дунединнің ерекше белгілері – солтүстік жағындағы 100 000 шаршы метрді (25 акр) алып жатқан теміржол шеберханалары және Карисбрук (қаланың бұрынғы басты спорт стадионы), олардың екеуі де Оңтүстік Дунедин мен Кавершемнің шекарасында жатыр. Қала орталығына ең жақын, солтүстік-шығыс жағында Кенсингтонның шағын тұрғын ауданы орналасқан. 2001 жылғы халық санағы бойынша Оңтүстік Дунединде 2538 адам тұрды.
Сент-Килда
Сент-Килда мен Сент-Клэр жағажайлары – дұрысы, Океан жағажайы – қаланың оңтүстік жағалауында Лоуерс-Хед пен Форбери-Хед аралығында шамамен 3500 метрге созылады. Сент-Килда маңы, 1989 жылға дейін жеке муниципалитет болған, орталық қаланың оңтүстігіндегі жағажай мен жеңіл өнеркәсіптік аймақтар арасындағы жазық жерге орналасқан, тығыз тұрғын үйлерден тұрады. Сент-Килданың 2001 жылғы халқы 5904 адамды құрады. Маңының оңтүстік жағында қаланың негізгі ат жарысы (троттинг пен қадам басу) өтетін Форбери паркі орналасқан. Сент-Килдада үш паб, боулинг алаңы, бадминтон залы және Олимпиада стандартындағы мұз айдыны бар. Бұл сонымен қатар Сент-Килда Сентинель мыс қоңыраулар оркестрінің, «Пираттар» регби клубының, Отаго модельдік инженерлік қоғамының, Оушен Бич темір жолының, Сент-Килда серфинг құтқару клубының және Хот-Род клубының орны.
Сент-Клэр және Форбери
Қала орталығынан оңтүстік-батысқа қарай бес шақырым жерде, Сент-Клэр төменгі беткейлерде және Форбери төбесінің етегінде орналасқан. Қаланың ең бай аудандарының бірі саналатын Сент-Клэрде ағаштармен қапталған беткейлерде көптеген әдемі үйлер салынған. Төбенің шамалы биіктігінде қаланың үздік гольф алаңдарының бірі (Сент-Клэр гольф алаңы) және Каргилл қамалының қираған қалдықтары жатыр. Төбе етегінде Сент-Клэр жағажайы, мейрамхана және демалыс кешені, сондай-ақ ашық ауадағы жылытылатын тұзды сулы жүзу бассейні орналасқан. Жағажайдың теңіздік қабырғасы, эспланадасы және мұхит бойындағы жолы 2004 жылы қайта жаңартылды. Бұл жағажай Оңтүстік аралдағы серфингпен айналысуға танымал орындардың бірі және Сент-Клэр серфинг құтқару клубының да орналасқан жері. Жағажайдан үш шақырым қашықтықта Уайт Айленд деген кішкентай арал бар. Сент-Клэр, Сент-Килда және Форберидің жиектесетін жеріне жақын жерде Кингс және Куинс атты екі жеке жынысты орта мектеп орналасқан. Форберидің кішкентай ауданы Сент-Клэрдің солтүстігінде, оның мен Кавершамның арасында жатыр. 2001 жылғы халық санауы бойынша Сент-Клэрде 4 179 адам тұрды.
Корсторфин және Кью
Форбери төбесінің шыңына жақын орналасқан және оңтүстікке қарай Сент-Клэрге, ал батысқа қарай Конкордтың шеткі аймағына қарай созылатын үлкен Корсторфин маңы жатыр. Бұл маңда мемлекеттік тұрғын үйлердің көп бөлігі 1930-1950 жылдары салынған. Шығысқа қарай төбеден төмен, Кавершем мен Форбериге жақын жерде Кіудің кішкентай, бірақ жақсы дамыған маңы орналасқан.
Калтон төбесі
Калтон Хилл, аты айтып тұрғандай, "ішкі" Дюнединнің оңтүстік-батыс жиегіндегі төмен жатқан маңырайы. Форбери төбесінен солтүстікке қарай Кавершем аңғарына қарай созылатын Калтон төбесі деп аталатын жар орналасқан. Шотландияның Эдинбург қаласындағы Калтон Хиллдің құрметіне аталған "Калтон Хилл елді мекені" 1910 жылғы 19 қарашада ресми тізімге енгізілді. Қазіргі уақытта бұл маңырайдағы халық саны туралы ресми санақ мәліметтері жоқ, бірақ әуе суретінде шамамен 400-500 үй шаруашылығы көрінеді. Оның шекарасын құрайтын бес жол бар: солтүстікте Кавершам аңғары жолы автострадасы; оңтүстік-батыста Ризелоу жолы; оңтүстік-шығыста Корстофин жолы (Сайди көшесімен қиылысқанға дейін); және солтүстік-шығыста Сайди көшесі/Бернет көшесі. Маңырайда 2-3 сауда орын бар, бірақ көбінесе тұрғын үйлерден тұрады. Оның оңтүстік-батыс шекарасында егістік жерлер орналасқан, ал жақын маңырадағы елді мекендер – Кавершам, Корстофин, Конкорд және Лоукоут Пойнт.
Кавершам және Лоукоут Пойнт
Дунединнің ескі қала маңындағы аудандарының бірі – Кавершам, Дунединнің оңтүстік тас жолына (Мемлекеттік тас жолының бір бөлігі) жақын, аңғарда орналасқан. Бұл тас жол оңтүстістен Дунединге басты көлік қатынасын қамтамасыз етеді. Ауданда шағын сауда орталығы бар, бірақ көбінесе тұрғын үйлерден тұрады. Қаланың бұрынғы негізгі регби стадионы – Карисбрук, ауданның шығыс жағында орналасқан. Ауданың осы бөлігінде Дунединнің ірі өнеркәсіптік объектілерінің бірі – Хиллсайд теміржол шеберханасы орналасқан. Ауданың батыс жағында аңғар тік көтеріліп, Лоукаут-Пойнттағы тас жолдың қыратында аяқталады. Осы жерден Бернсайд, Грин-Айленд және Эбботсфорд қалаларының шетін көруге болады. 2001 жылғы мәлімет бойынша Кавершам халқы 5 019 адамды құрады.
Морнингтон, Мэрихилл және Балаклава
Қала орталығынан батысқа қарай, негізгі кіреберісі Жоғары Көше (High Street) арқылы болатын, төбелі маңы Морнингтон орналасқан. Оның оңтүстік-батысында Мэрихилл, ал Балаклава Мэрихиллдің батысындағы шағын жергілікті аудан. Морнингтонға бастапқыда The Exchange-тен кабельдік трамвай қызмет көрсеткен, Морнингтоннан Мэрихиллге жалғасатын желі болған. Мэрихилл атын Шотландиядағы Глазго қаласындағы ауданнан алған, себебі көп жыл бұрын Шотландияның Мэрихилл ауданынан қоныс аударған адамдар келген.
Рослин мен Белкноуес
Рослин қаласы Дунединді қоршалаған ішкі төбелердің бір бөлігін құрайтын қырқаның үстінде жатыр. Қала орталығынан солтүстік-батысқа қарай 1500 метр және теңіз деңгейінен 150 метр биіктікте орналасқан Рослин эстакадасынан қаланың ішкі бөлігінің әдемі көрінісін тамашалауға болады. Қаланың ең беделді мектептерінің бірнешеуі осы маң мен оның солтүстік көршісі Маори Хиллде орналасқан. Оның оңтүстік-батыс жағы Белкноуеспен біртіндеп үйлесіп кетеді. Рослиннің 2001 жылғы халқы 3957 адамды құрады.
Маори төбесі мен Проспект паркі
Сент-Клэрмен қатар, Маори Хилл Дунединнің ең сәнді аудандарының бірі саналады. Қаланың ішкі бөлігін айнала қоршаған төбелердің беткейлерінде, қаланың белдеуіндегі ағаштар арасында көптеген әдемі үйлер орналасқан. Рослин сияқты көршілес төбелі аудандардан өзгеше, Маори Хиллге кабельдік жол (канат көлігі) жүрген жоқ, бұл оның жоғары эксклюзивтігіне себеп болуы мүмкін. Маори Хиллдің 2001 жылғы халқы 1956 адамды құрады. Prospect Park, осы аттас саябақтың төңірегінде орналасқан шағын аудан, қала маңы арқылы оңтүстікке қарай созылатын қырқаның солтүстік жағында орналасқан, ал одан Лейт аңғарының кең шатқалы көрінеді.
Вудхоу, Гленлиф және Лиф алқабы
Қаланың орталық бөлігін құрайтын жағалау жазығының солтүстік-шығыс шетінде Лейт өзені Маори төбесі мен Пайн төбесі арасындағы аңғарды қалыптастырады. Өзеннің төменгі ағысында бұл аңғар кең, және Вудхау Гарденс оның басты ерекшелігі. Дунедин қаласының сумен жабдықталуының көп бөлігі Лейт аңғарының жоғарғы ағысындағы су қоймаларынан түседі. Олардың ішінде Росс-Крик су қоймасы бар, ол Жаңа Зеландиядағы әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан ең көне су қоймасы. Бұл су қоймасын қоршаған орманды қорғау аймағында көптеген танымал жаяу серуендеу жолдары бар. Бұл жер бұрын тас карьері болған, қазір 1895 жылдан бері қаладағы ең көне саябақтардың бірі. Саябақтың маңындағы аймақ Вудхау деп аталады және студенттер үшін танымал жатақтар орналасқан жер, университетке және қала орталығына жаяу 15 минуттық қашықтықта. Вудхаудан әрі қарай аңғар тарлып, өзен бойымен созылатын Гленлит тұрғын ауданына айналады. Гленлиттен тыс жерлерде шағын шаруа қожалықтары орналасқан, жазықсыз, дамылмаған таулы аймақтар жатыр. Бұл аймақ, сондай-ақ Гленлит және Вудхау аудандары жиі бірлесіп Лейт аңғары деп аталады.
Сыртқы қала маңы
Дунединнің көптеген сыртқы маңы 1980 жылдардың соңында жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыруға дейін жеке қалалар болып келді, және кейбір дунединдер оларды әлі де қалалар деп есептейді. Қала орталығынан бастап сағат тілі бойынша (солтүстікке қарай) негізгі сыртқы маңы аудандары мыналар:
Майя мен Беркс
Равенсборннан асып, Отаго портының аузына және Порт Чалмерс қаласына қарай созылатын басты жол бойында Майя және Беркс (немесе Беркс шығанағы) деген екі кішкентай елді мекен орналасқан. Майяның атын кездейсоқ көзбен қарағандар маори тілінен шыққан деп ойлайды, бірақ шындығында бұл атауды бұрынғы қала әкімі грек мифологиясынан алынған Майя кейіпкерінің құрметіне берген – ол Титан Атластың қыздарының бірі еді.
Сент-Леонард
Отаго портының батыс жағалауында, Беркстен тыс, Равенсборн мен Порт Чалмерс арасында тең қашықтықта, Сент-Леонардс шарбақты тұрғын елді мекені жатыр. Бұл атауды алғашқы қоныс аударушы Дэвид Кэри берген (оның құрметіне Порт Чалмерс маңындағы Кери шығанағы аталған), ол Англиядағы Сент-Леонардс-он-Си қаласының құрметіне атаған, себебі оның әйелі сол жерде дүниеге келген. 2001 жылы Сент-Леонардс халқы 729 адамды құрады.