Кіріспе

19 ғасырдағы американдық геолог және химик Томас Стерри Хант (5 қыркүйек 1826 – 12 ақпан 1892) – американдық геолог және химик.

Өмірбаян

Хант Коннектикут штатының Норвич қаласында дүниеге келген. Он екі жасында әкесінен айырылып, өзінің күнкөрісін өзі табуға мәжбүр болды. Екі жылдың ішінде ол баспаханада, дәріханада, кітап дүкенінде және кеңседе жұмыс істеді. Ол табиғат ғылымдарына, әсіресе химия және медициналық зерттеулерге қызығушылық танытты. 1845 жылы Йельдегі Америка геологтары мен табиғаттанушылар қауымдастығының мүшесі болып сайланды. Төрт жылдан кейін бұл ұйым Америка ғылымын дамыту қауымдастығына айналды. 1848 жылы Филадельфияда «Онондага тұз тобының қышқыл бұлақтары мен гипс кен орындары» тақырыбында баяндама жасады. Йельде ол Бенджамин Силлиманның ассистенты болды, ал 1846 жылы Вермонт штатының геологиялық зерттеуіне химик болып тағайындалды. 1847 жылы сэр Уильям Логан басқаратын Монреальдегі Канада геологиялық зерттеуіне ұқсас қызметке тағайындалды және 1872 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1849 және 1850 жылдарға арналған геологиялық зерттеулер есебінде Хант Эннискиллен округінен алынған жүз фунт салмақтағы битум үлгісін талдап, минералдың асфальт жасауға, кемелерді герметикалауға немесе газ шамдарында пайдалануға болатынын көрсетті. Ханттың есебі Оңтүстік-Батыс Онтариодағы битум кен орындарына назар аударды және Эннискиллен округінде алғашқы мұнай ағынының басталуына ықпал етті. 1860 жылдың желтоқсанында Хант Эннискиллен мұнай өндіріс аймағына сапар шегіп, Джеймс Миллер Уильямс және басқа кәсіпкерлер 100-ден астам мұнай ұңғымасын қазып, 300 000 мен 400 000 галлон мұнай өндіргенін жазды. Ол қызметтен кетіп, Массачусетс технология институтында геология профессоры болды. 1851 жылы Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. 1857 жылы Лаваль университетінде оқытып жүргенде, жалған ақшамен күресу мақсатында арнайы сияны ойлап тапты. Бұл сия АҚШ үкіметінің Азамат соғысы кезеңіндегі банкноттарының ішінде әртүрлі банкноттарда қолданылды. Осыдан «Гринбек» (1860-жылдардағы ақша) термині пайда болды. 1859 жылы ол Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, сондай-ақ ол Канада Корольдік қоғамының негізгі мүшелерінің бірі және президенті болды. 1861 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Франциядағы «Құрмет легионы» орденімен марапатталды және Кембридж университетінің құрметті заң докторы атанды. Ол ғылыми журналдарға жиі мақала жазып, кристалл әктастар, континенттердің пайда болуы, алғашқы Жердің химиясы, серпентин және т.б. туралы зерттеулер жүргізді. Ол сондай-ақ «Камбрий және силурий атауларының тарихы» (Канадалық табиғат зерттеушісі, 1872) атты маңызды эссе жазды, онда Адам Седжвиктің кембрий қабаттарын топтастыруға қатысты талаптарына басымдық берілді. Джон Тиндаллдың парниктік газдар туралы зерттеулеріне сүйене отырып, Хант 1863 жылы «American Journal of Science and Arts» журналына ұсынған еңбегінде көміртек дәуірінен қазіргі заманға дейінгі климаттың өзгеруі атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясымен байланысты екенін алғаш рет теориялық тұрғыда дәлелдеді. Ол 1878 жылдың күзінде Британдық ғылымды дамыту қоғамының мәжілісінде осы мәселені талқылады. Бұл Аррениус парниктік эффект теориясын қалыптастырғанға дейін болды. Кейіннен Хант геологиялық өткенде атмосферадағы көмірқышқыл газының жоғары концентрациясы жанартаулық емес, ғарыштық текті болуы мүмкін деген гипотеза ұсынды. 1892 жылдың 12 ақпанында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. 1988 жылдың 7 қыркүйегінде Канаданың Квебек провинциясында Томас Стерри Хант атындағы халықаралық экологиялық қорық құрылды.