Кіріспе
Тайпа басшысы
Ауда Әбу Тайех (عودة أبو تايه, 11 қаңтар 1874 – 27 желтоқсан 1924), «Халықтың қолбасшысы» немесе «Шөл соколы» деген лақап атымен белгілі, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлы араб көтерілісі кезінде бадуин арабтарының Ховитат немесе Хувайтат тайпасының бір бөлімінің шейхы болды. Ховитат тайпасы қазіргі Сауд Арабиясы мен Иорданияда мекен еткен. Ауда араб күштерін бірнеше шайқаста жетекшілік етті, ең маңыздылары – Ақаба шайқасы, онда ол қаланы жаулап алып, Осман гарнизонының барлығын тұтқынға алды, сондай-ақ Дамаскты қоршауға қатысты, ол Фейсалмен бірге қаланы басып алды. 1924 жылы қайтыс болып, Амман қаласына жерленді; ол Иорданияның ұлттық қаһарманы саналады. Араб әлемінде ол жомарт және ар-намысы жоғары адам ретінде танымал. Дегенмен, араб әлемінен тыс жерлерде ол көбінесе британдық полковник Т. Е. Лоуренстің «Білімнің жеті тірегі» атты еңбегіндегі бұрмаланған бейнесі арқылы және Дэвид Линнің «Арабияның Лоренсі» фильміндегі көркемделінген суреті арқылы белгілі. Тарихшылар оның ашкөз және алдамшы адам ретінде бейнеленген осы еңбектерді сынады.
Auda Abu Tayeh or Awda Abu Tayih (عودة أبو تايه 11 January 1874 – 27 December 1924), nicknamed the Commander of the People or the Desert Falcon, was the Sheikh of a section of the Howeitat or Huwaytat tribe of Bedouin Arabs at the time of the Great Arab Revolt during the First World War. The Howeitat lived in what is now Saudi Arabia/Jordan. Auda led the Arab forces in several battles, the most significant ones being the battle of Aqaba, where he managed to capture the city, seizing the entire Ottoman garrison and the siege of Damascus, when he took the city alongside Faisal. He died in 1924 and was buried in Amman ; he is considered a national hero in Jordan. In the Arab world, he is seen as a generous and honorable man. However, outside of the Arab world, he is mainly known through his distorted portrayal in British Col. T. E. Lawrence's account Seven Pillars of Wisdom and from the fictionalised depiction of him in David Lean's film Lawrence of Arabia. Those accounts, which presented him as a greedy and slick man, were criticized by historians.
Ерте өмір
Ауда Харб Әбу Таидің ұлы еді (1904 ж. қайтыс болған). Ол бес бауыры мен бір қарындасының төртіншісі еді және қиын балалық шақты өткерді. Оның анасы ерекше қатал болған; бір тайпамен болған қақтығыс кезінде Ауда, әлі бала бола тұра, шабуылдаушыларды қуып, бірнешеуін өлтірді. Ауда әкесі Харб Әбу Таидің (1904 ж. қайтыс болған) талаптарын қабылдады, ол тайпа басшылығы үшін Арар ибн Жазимен таласқан. 1908 жылы Ауданың бұрын төлеген салықты талап етуге жіберілген екі сарбаздың өлтірілуінен кейін олар мен Осман әкімшілігі арасындағы шиеленіс күшейді. Тарихшы Махмуд Обейдаттың сөзіне қарағанда, Ауда – «түрік билігі қудалаған тайпа басшыларының арасындағы жалғыз адам, түрік әкімшілігінің шешімдерін қабылдамаған жалғыз адам және өзін Осман губернаторынан әлдеқайда жоғары санаған жалғыз адам» болған. Сулейман әл-Муса мен Махмуд Кришанның мәліметінше, Ауда екі түрік сарбазын өлтіргеннен кейін полиция оны іздеген. Бір күні ол досына бару үшін Маанға жасырын жолға шыққанда, полиция оның орналасқан жері туралы ақпарат алып, ол жасырынып отырған үйді қоршап алды. Оның он үш немересі бар, олардың барлығы Иорданияда тұрады.
Ұлы араб көтерілісі
Ұлы араб көтерілісінің басында ол Мекке шарифі Хусейн бин Алиге Ховитат тайпасымен бірге қосылды. Бірнеше зерттеушілердің пікірінше, оның және оның тайпасының жылдамдығы мен шөлді білуі араб көтерілісінің сәттілігіне зор үлес қосты және олардың маңызды артықшылығы болды. Ол және оның тайпаластары Ақабаның (1917 жылдың шілдесі) және Дамаск қаласының (1918 жылдың қазаны) түсуіне жетекшілік етті. Ауда әбу Таи араб көтерілісінің батыры саналады. Ол көрсеткен қызметтері үшін Хусейннің қолынан достық нысаны ретінде қылыш алды. Ұлы араб көтерілісіндегі рөлі туралы ол былай деді: Дегенмен, жорық олардың жауыздары келген жерге жақын жерде оларды байқап, барлық су қорын құртып, Ауда мен оның ұлы Мұхаммедті қоса алғанда, онға жуық тайпадан басқа барлық жорық тобын жойғандықтан, апатқа ұшырады. Бірақ одан бұрын, 1924 жылы ол қайтыс болды.
Атауы
Оның толық шежіресі: in عودة بن الحرب بن صباح بن فرج بن محمد بن فرج بن فرج بن سلامة بن علوان بن قبال بن حويط بن غازي, أبو طايء الحويطي (أبو عناد) деп белгілі.
Тарихи мұра
Кейбір адамдар оны фильм арқылы, ал кіші дәрежеде Арабияның Лоренсі кітабы арқылы айлакер және ашкөз адам ретінде көрсетті. Осы заманауи бейнелеудің көп бөлігі Лоуэлл Томас жасаған сенсациялық суреттемеге байланысты сияқты, ол британдық "цивилизация" идеясына қарсы қойылған анархиялық, жабайы еркек күшінің символы ретінде бейнеленді (сол сияқты, шығыстануға да қараңыз). Дегенмен, тарихшылар Ауда туралы осы әңгімелерді арабтарды және Ауданың өзін дұрыс емес көрсету деп сынады.
Кино
Ол Дэвид Линнің "Арабияның Лоренсі" фильмінде Энтони Квинн сомдаған, онда арабтарға және оның бейнесіне қатысты түрлі стереотиптер кездеседі. Ауда Теренс Раттиганның Лоуренс тақырыбындағы "Росс" пьесасында да екінші пландағы кейіпкер ретінде бейнеленген. Ол 2009 жылғы қатарлық "Ауда әбу Тайех" фильмінде де сомдалған, ол оның Арабиядағы өмірінен, Араб көтерілісіне қатысқан кезеңінен және қазасынан баяндайды. 2008 жылы оның өміріне арналған сериал Иорданияда түсірілді.