Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ливан тауының друз әмірі (шамамен 1572–1635)
Druze emir of Mount Lebanon (c. 1572–1635)
Фахр әл-Дин Маан (فَخْر ٱلدِّين مَعْن; шамамен 1572 жылдың наурызы немесе сәуірі – 1635 жыл), көбінесе Фахр әл-Дин II немесе Фахреддин II (فخر الدين الثاني) деп аталатын, Маан әулетінен шыққан Ливан тауының ең басты друз әмірі, Сидон, Бейрут және Сафедтің Осман губернаторы, сондай-ақ 1620-1633 жылдар аралығында Леванттың көп бөлігіне билік еткен күшті тұлға. Ол қазіргі Ливанның құрамдас бөліктері мен қауымдастықтарын, әсіресе друздар мен марониттерді тарихта алғаш рет біртұтас билік астына біріктіргендігі үшін елдің негізін қалаушысы деп есептеледі. Османдықтар атынан билік жүргізгенімен, ол едәуір дербестікпен әрекет етіп, Осман империясының үкіметін елемей, еуропалық державалармен тығыз байланыс орнатты. Фахр әл-Дин 1591 жылы әкесінен кейін Шуф тауларының әмірі болды. 1593 жылы Сидон және 1602 жылы Сафед аймақтарына билік жүргізді. 1606 жылы Әли Жанболаттың көтерілісіне қатысқанына қарамастан, Фахр әл-Дин лауазымында қалды және Османдықтар оның бәсекелесі Юсуф Сайфадан Кесерван тауларын тартып алғанын мойындады. Жеті жылдан кейін оған қарсы империялық науқан ұйымдастырылды, себебі ол Тосканамен одақтасып, Шәкіп Арнун мен Субайбаның стратегиялық бекіністерін гарнизонмен қамтыды. Ол қашып кетіп, Тоскана мен Сицилияға жер аударылды. 1618 жылы оралғаннан кейін бұрынғы иеліктеріне қайта ие болды және үш жыл ішінде марониттер басым тұратын Ливан тауының солтүстік бөлігін басып алды. 1623 жылы Анжар шайқасында Дамаск губернаторын жеңгеннен кейін Фахр әл-Дин өзінің билігін Бәқа аңғарына, өзінің бәсекелесі Харфуш әулетінің бекінісіне дейін кеңейтті. Фахр әл-Дин Сирияның орталық бөлігіндегі бекіністерді басып алды, Триполи мен оның аймағын толық бақылауға алды және Латакияға дейінгі салық фермаларын иеленді. Ол салық кірістерін уақтылы жіберіп, лауазымды тұлғаларға пара беріп, жергілікті бәсекелестерді жою үшін өзара тиімді мүмкіндіктерді пайдаланып, үкімет тарапынан жиі қолдау алғанымен, оның үлкен билігі мен тәуелсіздігі империялық үкімет тарапынан бүлік деп есептелді. Оның замандасы болған тарихшы: «Оның қолынан келетін жалғыз нәрсе – сұлтандық таққа таласу еді» деп жазған. 1633 жылы ол Шуф жасырын орнына жасалған қоршау кезінде Османдықтарға бағынды және екі жылдан кейін Константинопольде өлім жазасын алды. 1697 жылы Фахр әл-Диннің шөбересіне Ливан тауының оңтүстік бөлігін қамтитын салық фермасы берілді. Ол 1711 жылы Маан әулетінің туыстары Шиһабтар арқылы біртіндеп кеңейтілді және Ливан Республикасының құрылуына негіз болды. Тарихшы Камал Салибидің айтуынша, Фахр әл-Дин «әскери шеберлікті, ерекше басшылық қабілеттерін, кәсіби біліктілікті және ерекше байқау қабілетін» үйлестірген. Империя ұзақ экономикалық дағдарысқа тап болған кезде Фахр әл-Диннің иеліктері гүлденді, және Сидон әсіресе қазіргі тарихында алғаш рет саяси маңызға ие болды. Ол өзінің иеліктеріндегі коммерциялық егіншілікті қорғады, дамытты және жаңғыртты, Ливан тауының табысты жібек саудасын бастады. Порт қалаларын еуропалық саудаға ашу арқылы ол 13-шы ғасырдан бері Левант жағалауына еуропалықтардың ең маңызды саяси және экономикалық енуіне мүмкіндік берді. Фахр әл-Диннің байлығы, негізінен салық фермаларынан, сондай-ақ зорлық-зомбылық пен жалған ақша шығарудан алынған, оған тұрақтылықты, тәртіпті және экономикалық өсуді дамытуға қажетті бекіністер мен инфрақұрылымға инвестиция жасауға мүмкіндік берді. Оның құрылыс жұмыстарына Сидон, Бейрут қалаларындағы сарайлық үкімет үйлері және Шуф бекінісі Дейр әл-Камар, керуенсарайлар, моншалар, диірмендер және көпірлер кірді, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Салық фермалары оның жалдамалы әскерін қаржыландырды, ол 1623 жылдан кейін негізінен бұрынғыдағы жергілікті шаруалардың алымдарын алмастырды. Оның билігі кезінде христиандар гүлденіп, маңызды рөл атқарды, оның ең маңызды мұрасы – марониттер мен друздар арасындағы симбиотикалық қарым-қатынас, ол Ливан мемлекетінің құрылуына негіз болды.
Fakhr al Din Ma'n (فَخْر ٱلدِّين مَعْن; c. 1572March or April 1635), commonly known as Fakhr al Din II or Fakhreddine II (فخر الدين الثاني), was the paramount Druze emir of Mount Lebanon from the Ma'n dynasty, an Ottoman governor of Sidon Beirut and Safed, and the strongman over much of the Levant from the 1620s to 1633. For uniting modern Lebanon's constituent parts and communities, especially the Druze and the Maronites, under a single authority for the first time in history, he is generally regarded as the country's founder. Although he ruled in the name of the Ottomans, he acted with considerable autonomy and developed close ties with European powers in defiance of the Ottoman imperial government. Fakhr al Din succeeded his father as the emir of the Chouf mountains in 1591. He was appointed over the sanjaks (districts) of Sidon Beirut in 1593 and Safed in 1602. Despite joining the rebellion of Ali Janbulad in 1606, Fakhr al Din remained in his post and the Ottomans recognized his takeover of the Keserwan mountains from his rival Yusuf Sayfa. Seven years later, an imperial campaign was launched against him for allying with Tuscany and garrisoning the strategic fortresses of Shaqif Arnun and Subayba. He escaped and became an exile in Tuscany and Sicily. Upon his return in 1618, he resumed control of his former domains and within three years took over northern Mount Lebanon, which was predominantly Maronite. After Fakhr al Din routed the governor of Damascus at the Battle of Anjar in 1623, he extended his control to the Beqaa Valley, the stronghold of his rivals, the Harfush dynasty. Fakhr al Din proceeded to capture fortresses across central Syria, gained practical control of Tripoli and its eyalet, and acquired tax farms as far north as Latakia. Although he frequently attained government favor by timely forwarding of tax revenue, bribing officials, and using opportunities of mutual interest to eliminate local rivals, his outsized power and autonomy were considered a rebellion by the imperial government. A near contemporary historian remarked that "the only thing left for him to do was to claim the Sultanate". He surrendered to the Ottomans during a siege of his Chouf hideout in 1633 and was executed in Constantinople two years later. In 1697 Fakhr al Din's grandnephew was awarded a tax farm spanning southern Mount Lebanon. It was gradually expanded by the Ma'ns' marital relatives, the Shihabs, in 1711, and was a precursor to the Lebanese Republic. According to the historian Kamal Salibi, Fakhr al Din "combined military skill and eminent qualities of leadership with a keen business acumen and unusual powers of observation". During a period when the empire was in a long economic crisis, Fakhr al Din's territories thrived, and Sidon in particular attained political significance for the first time in its modern history. He protected, promoted, and helped modernize commercial agriculture in his domains, inaugurating the lucrative silk trade of Mount Lebanon. By opening his port towns for European commerce, he facilitated the most significant European political and economic penetration of the Levantine coast since the 13th century. Fakhr al Din's wealth, derived mainly from his tax farms, but also from extortion and counterfeiting, enabled him to invest in the fortifications and infrastructure needed to foster stability, order, and economic growth. His building works included palatial government houses in Sidon, Beirut and his Chouf stronghold of Deir al Qamar, caravanserais, bathhouses, mills, and bridges, some of which remain extant. Tax farming financed his army of mercenaries, which after 1623 mostly replaced the local peasant levies on which he previously depended. Christians prospered and played key roles under his rule, with his main enduring legacy being the symbiotic relationship he set in motion between Maronites and Druze, which proved foundational for the creation of a Lebanese entity.
Туған жері мен ерте өмір
Фахр әл-Дин шамамен 1572 жылы туған, Құрқұмаз ибн Юнус есімді әкесінің кем дегенде екі ұлының үлкені, ал екіншісі Юнус еді. Олар Ма'н әулетіне жатады, араб тегіндес друздар отбасы, 1516 жылы Осман империясы Левантты жаулап алғанға дейін Ливан тауының оңтүстігіндегі Шоуф аймағына қоныстанған; дәстүрлі мәліметтер бойынша олардың Шоуфқа келуі 1120 жылға дейін саналады. Шоуф әкімшілік тұрғысынан бірнеше (кіші аудандарға) бөлінген. Олар Дамаск әйялетінің Сидон санджағының құрамына кірді. Шоуф, оның көршілес таулы аймақтары – Гарб, Юрд және Матн, Бейруттің оңтүстігінде немесе шығысында орналасқан, заманауи дереккөздерде олардың көпшілігі друздар болғандықтан "Друз тауы" деп аталды. Құрқұмаз, оның алдындағы Ма'нидтер сияқты, жергілікті ауыл басшысы, шағын аумақты басқарған тұлға болды. Ол сондай-ақ "Шоуфтың толық немесе бір бөлігіне" қатысты шектеулі мерзімге берілген салық жинау құқығына ие болды. Жергілікті жылнамашылар оны "эмир" деп атады, бірақ бұл атақ оның отбасының қоғамдағы дәстүрлі беделін көрсетті және ресми лауазым емес еді. Фахр әл-Диннің анасы, Ситт Насаб, Танух руынан шыққан, кем дегенде 12 ғасырдан бері Гарб аймағында орналасқан княздық друздар отбасының мүшесі еді. Тарихшы Камал Салибидің сөздерімен айтқанда, Фахр әл-Диннің әкесінің ата-бабалары Шоуфтың "қатаң друздардың дәстүрлі басшылары" болды, ал анасының туыстары Бейрутте "саудамен белсенді айналысқан". (Төмендегі туыстық ағашқа қараңыз). Дрюздер Осман империясы үшін салық салу мақсатында ресми түрде мұсылмандар деп есептелді, бірақ билік органдары оларды нағыз мұсылмандар деп санамады. Қоғам мүшелері кез келген ресми лауазымға ие болу үшін сүнни мұсылмандығын көрсетуге мәжбүр болды, кейде христиандар мен яһудилерге арналған бас салығын төлеуге мәжбүр болды және айыптау трактаттары мен (діни үкімдердің) нысанасы болды. Осман әкімшілік және салық жүйесіне енуге қарсы тұру үшін друздар таулы жерлердің қиындығы мен мылтықтардың болуынан пайдаланды, бұл Друз тауында Осман билігін орнатуды қиындатты. Осман империясының друздарды салық салу және қарусыздандыру әрекеттері 1523 және 1585 жылдар аралығындағы жазалау экспедицияларында көрінді. 1585 жылғы жазғы экспедиция кезінде жүздеген друз ақсақалдары уәзир Ибрагим-паша мен Бекаа аңғарының бедуин басшысы Мансур ибн Фурайх тарапынан өлтірілді, ал мыңдаған мылтықтар тәркіленді. Құрқұмаз бас игіліктен бас тартты және экспедициядан кейін көп ұзамай жасырынып қайтыс болды. Құрқұмаздың өлімі мен Фахр әл-Диннің жергілікті саясатта көтерілуі арасындағы кезең белгісіз. Тарихшы Уильям Харристің сөзіне сүйенсек, "ұзақ уақыт бойы мойынсұнбаған және бүлікшіл болған" друздардың басшылары Құрқұмаздың қайтысынан кейін қайтадан басқаруға келмейтін болды. 17 ғасыр тарихшысы және марониттік патриарх Истифан аль Дувайхи, Ма'н әулетімен байланысы бар, Фахр әл-Дин мен Юнустың анасының інісі Сайф аль Дин, Гарбтағы Абихтың Танухид басшысы, шамамен алты жыл бойы қабылдағанын айтады.
Fakhr al Din was born c. 1572, the eldest of at least two sons of Qurqumaz ibn Yunus, the other son being Yunus. They belonged to the Ma'n dynasty, a Druze family of Arab stock established in the Chouf area of southern Mount Lebanon from before the Ottoman conquest of the Levant in 1516; traditional accounts date their arrival in the Chouf to 1120. The Chouf was administratively divided into a number of (subdistricts). They were part of the Sidon Sanjak, a district of Damascus Eyalet. The Chouf, together with the neighboring mountainous of the Gharb, the Jurd and the Matn, all south or east of Beirut, were commonly referred to in contemporary sources as "the Druze Mountain" due to their predominantly Druze population. Like other Ma'nids before him, Qurqumaz was a , a local rural chieftain in charge of a small area. He was also a —a holder of a limited term tax farm known as an —over all or part of the Chouf. He was referred to as 'emir' by local chroniclers, but the title reflected the traditional prominence of his family in the community and was not an official rank. Fakhr al Din's mother, Sitt Nasab, belonged to the Tanukh, a princely Druze family established in the Gharb from at least the 12th century. In the words of the historian Kamal Salibi, Fakhr al Din's paternal ancestors "were the traditional chieftains of the hardy Druzes" of the Chouf, and his maternal kinsmen "were well acquainted with commercial enterprise" in Beirut (see family tree below). The Druze were officially considered Muslims by the Ottomans for taxation purposes, though they were not viewed as genuine Muslims by the authorities. Members of the community had to pretend to be of the Sunni Muslim creed to attain any official post, were occasionally forced to pay the poll tax known as which was reserved for Christians and Jews, and were the target of condemnatory treatises and s (religious edicts). In countering their incorporation into the Ottoman administrative and fiscal system, the Druze benefited from rugged terrain and possession of muskets, making it difficult to impose Ottoman authority in the Druze Mountain. Ottoman efforts to tax and disarm the Druze manifested in a series of punitive expeditions between 1523 and 1585. During the summer 1585 expedition, hundreds of Druze elders were slain by the vizier Ibrahim Pasha and the Bedouin chief Mansur ibn Furaykh of the Beqaa Valley, and thousands of muskets were confiscated. Qurqumaz refused to surrender and died in hiding shortly after the expedition. The period between Qurqumaz's death and Fakhr al Din's emergence in local politics is obscure. According to the historian William Harris, the chiefs of the Druze, "long disobedient and fractious, again became ungovernable" after Qurqumaz's death. The 17th century historian and Maronite patriarch Istifan al Duwayhi, who was an associate of the Ma'n, holds that Fakhr al Din and Yunus were afterward taken in by their maternal uncle Sayf al Din, the Tanukhid chief of Abeih in the Gharb, for about six years.
Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы
Фахр әл-Диннің сыртқы түрін сипаттаған қазіргі заманғы көптеген сипаттамалар оның бойының кішкентай екенін көрсетеді. Ол зәйтүн түсті терілі, қызғылт бетті және қара көзді болған. 1632–1633 жылдары Фахр әл-Диннің дәрігері болған Назарет францисканы Эжен Роджер оның көздерін "жарықтандырған" деп сипаттаған. Оның сарай тарихшысы Ахмад әл-Халиди оны шамамен "мейірімді жүзді" деп атаған. Сидон қаласындағы француз консулы және саяхатшы Шевалье д’Арвио оның сыртқы келбеті туралы былай деп жазған:
Most contemporary descriptions of Fakhr al Din's appearance note his small stature. He had an olive complexion, a ruddy face, and black eyes, described as "brilliant" by Eugène Roger, a Nazareth based Franciscan who served as Fakhr al Din's physician in 1632–1633. His practical court historian, Ahmad al Khalidi, referred to him as , roughly translating as 'one with a kind face'. The French consul in Sidon and traveler Chevalier d'Arvieux commented on his appearance:
Фахр әл-Дин орташа бойлы, қоңыр бетті, түсті терілі, отты үлкен көзді, бүркіт мұрынды, кішкентай ауызды, ақ тісті, әдемі бетті, қоңырқай сары сақалды, өте салтанатты, епті, еркек және үйлесімді дауысты болған. Харрис айтуынша, Фахр әл-Диннің замандасы, ағылшын саяхатшысы Джордж Сэндис оның мінез-құлқын "ең жақсы сипаттаған", оны "батылдығы мен жетістіктерімен ұлы, түлкідей салмақты және Осман сұлтанына біршама бейім" деп атаған. Сэндис сондай-ақ, оның "ешқашан намаз оқымағанын, мешітке де бармағанын" және тек анасымен кеңескеннен кейін ғана маңызды шешімдер қабылдағанын айтқан. Роджер оның "жеңілмейтін батылдығы" бар екенін және "астрология мен физиономия білімінде шебер" екенін атап өткен.
Fakhr al Din was of mediocre height, brown in face; he had a colored complexion, large eyes full of fire, an aquiline nose, a small mouth, white teeth, a beautiful face, a chestnut blond beard, a very majestic air, of wit infinitely male and a harmonious voice. According to Harris, the English traveler George Sandys, a contemporary of Fakhr al Din, offered the "best description" of his personality, calling him "great in courage and achievements subtle as a fox, and a not a little inclining to the Tyrant [Ottoman sultan]". Sandys further noted that he was "never known to pray, nor ever seen in a mosque" and only made major decisions after consulting his mother. Roger remarked that he had "invincible courage" and was "learned in astrology and physiognomy".
Сидон-Бейрут және Сафед әкімдері
1590 жылы Фахр әл-Дин әкесінен кейін Шуфтың барлық немесе бір бөлігінің билеушісі болды. Салық тізілімдері оның 1589 жылдың 14 шілдесінен бастап Сидон, Бейрут және Бейрут портының билігін алғанын көрсетеді. Ол өзінің Ма’нид әулетінен бұрынғыларынан айырмашылығы, Ливан тауының жергілікті басшыларын зор күшпен басып тастауға қабілетті болған, бірақ жергілікті қолдаусыз аймақты ұзақ мерзімге бағындыра алмаған Османдықтармен ынтымақтасты. Мұрат паша Дамаск бейлербейы (облыстық губернаторы) болып тағайындалғанда, Фахр әл-Дин 1593 жылдың қыркүйегінде Сидонға келген кезде оған құрмет көрсетіп, қымбат сыйлықтар сыйлады. Ол оны желтоқсан айында Сидон-Бейрут санжағының бейі (аудан әкімі) етіп тағайындады. Оның аталары жергілікті халық арасында әмірлер деп танылса, Фахр әл-Дин әмір немесе оның түрікше баламасы – бейдің ресми мәртебесіне ие болды. Османдықтардың 1578-1590 және 1603-1618 жылдар аралығында Сафави Иранымен, ал Габсбург Австриясымен соғыстары Фахр әл-Динге жартылай тәуелсіз билігін консолидациялауға және кеңейтуге кеңістік берді. 1591-1594 жылдар аралығындағы үкіметтік жазбалар Фахр әл-Диннің салық жинау аймақтарының Шуф, Матн, Джурд, Оңтүстік Бекаа аңғары, қазіргі Оңтүстік Ливанның Джабал-Амильдегі Шакиф және Тибнин, сондай-ақ Акра, Сидон және Бейрут порттарынан алынатын тұз табысына дейін кеңейгенін көрсетеді. Оның салық жинау аймақтарының көп бөлігі 1596-1598 жылдар аралығында Осман империясының үкіметімен жаңартылды. Фахр әл-Дин мен Османдықтардың мүдделері оның мансабында жиі кездесіп, жергілікті қарсыластарына қарсы жол ашты. 1594 немесе 1595 жылы Мұрат паша Ибн Фурайхты өлімге кесті және Фахр әл-Динге Ибн Фурайхтың ұлы Құрқұмазды өлтіруді бұйырды. Тарихшы Абдул Рахим Әбу Хусейннің пікірінше, бұл шаралар Фахр әл-Диннің Мұрат пашаға тигізген ықпалымен байланысты болған, бірақ оның рөлі асыра көрсетілген. Дегенмен, жергілікті халықтан зорлық-зомбылық жасағаны және друздарды мазалағаны үшін танылған Фурайхтерді жою Фахр әл-Дин мен үкіметтің өзара мүддесі болды. Олардың мүдделері 1598 жылы қайтадан сәйкес келді, осы жылы Фахр әл-Динге Дамаск бейлербейы Сейед Мехмед пашадан Триполи бейлербейы және Акардың жергілікті басшысы Юсуф Сайфа пашаны Бейрут пен Кесерваннан қууды тапсырды. Фахр әл-Дин Юсуфтың өзінің иеліктеріне жақындауынан алаңдады, ал Бейрут пен Кесерван әкімшілік тұрғысынан бағынышты болған Дамаск Триполидің өзінің құзырына енуіне қарсы болды. Фахр әл-Дин Нахр әл-Калб өзенінде Юсуфтың әскерін жеңіп, екі аймақты бір жылға бақылауға алды, содан кейін оларды Юсуфқа төлем алғаннан кейін қайтарды. Бұл шайқас Фахр әл-Дин мен Сайфалар арасындағы бәсекелестікті бастады, ол оның мансабының соңына дейін жалғасты. 1602 жылдың шілдесінде оның демеушісі Мұрат паша Константинопольде уәзір болғаннан кейін Фахр әл-Дин Сафедтің санжақ бейі болып тағайындалды. Осыған дейін ол Акра, Тиберия және Сафед аймақтарын басып алды. Друздар Сидон-Бейрут және Сафедтің билігінде болғандықтан, ол олардың басты басшысы болды. Друздар жиі Османдықтармен қақтығысқа түссе де, қағида бойынша, олар Сафед санжағының халқының көп бөлігін құраған шиит мұсылмандарынан айырмашылығы, биліктегі сүнни мұсылман мемлекеттеріне адал болды. Әскери қабілеті дәлелденген Фахр әл-Дин шииттерге қарсы друздердің күшін пайдалану үшін осы лауазымға тағайындалған болуы мүмкін. Ол Сафедтің сүнни дінтанушы ғалымдарымен тығыз байланыс орнатты, олардың арасында Осман мемлекетінің ұнататын ислам құқығының мектебі – Ханафидің бірі Халиди болды. Фахр әл-Дин Халидидің Дамаск билігімен және улемаларымен тығыз байланыста екенін білгендіктен, оны өзінің қызметіне алды. Фахр әл-Дин Осман үкіметінің алдында өзін сүнни ретінде көрсетуге тырысты.
Around 1590 Fakhr al Din succeeded his father as the of all or part of the Chouf. Tax records indicate that he had gained the of the Sidon and Beirut and the port of Beirut from 14 July 1589. Unlike his Ma'nid predecessors, he cooperated with the Ottomans who, though able to suppress Mount Lebanon's local chiefs with massive force, were unable to pacify the region in the long term without local support. When the veteran general Murad Pasha was appointed beylerbey (provincial governor) of Damascus, Fakhr al Din hosted and gave him expensive gifts upon his arrival at Sidon in September 1593. He appointed him the sanjak bey (district governor), of Sidon Beirut in December. While his ancestors were locally referred to as emirs, Fakhr al Din had attained the official rank of emir or its Turkish equivalent, bey. The Ottomans' preoccupation with the wars against Safavid Iranbetween 1578 and 1590 and again between 1603 and 1618and the war with Habsburg Austria afforded Fakhr al Din the space to consolidate and expand his semi autonomous power. Between 1591 and 1594 government records indicate that Fakhr al Din's tax farms grew to span the Chouf, Matn, Jurd, the southern Beqaa Valley, the Shaqif and Tibnin in Jabal Amil—in present day South Lebanon—as well as the salt profits from the ports of Acre, Sidon, and Beirut. Most of his tax farms were renewed by the Ottoman imperial government between 1596 and 1598. Coinciding interests between Fakhr al Din and the Ottomans frequently recurred in his career through which he advanced against his local rivals. In 1594 or 1595 Murad Pasha executed Ibn Furaykh and ordered Fakhr al Din to kill Ibn Furaykh's son Qurqumaz. The sources attribute the measures to Fakhr al Din's influence over Murad Pasha, though his role was exaggerated according to the historian Abdul Rahim Abu Husayn. Nonetheless, the elimination of the Furaykhs, known for their exactions on the local population and harassment of the Druze, had been a mutual interest of Fakhr al Din and the government. Their interests coincided again in 1598 when Fakhr al Din was commissioned by the beylerbey of Damascus, Seyyed Mehmed Pasha, to drive out Yusuf Sayfa Pasha, the beylerbey of Tripoli and local chief of Akkar, from the of Beirut and the Keserwan. Fakhr al Din had been wary of Yusuf's growing proximity to his domains, while Damascus, to which Beirut and the Keserwan administratively belonged, opposed Tripoli's encroachment into its jurisdiction. Fakhr al Din routed Yusuf's forces at the Nahr al Kalb river and took control of the two for a year before returning them to Yusuf in return for payment. The battle inaugurated a rivalry between Fakhr al Din and the Sayfas, which lasted for the remainder of his career. In July 1602, after his patron Murad Pasha became a vizier in Constantinople, Fakhr al Din was appointed the sanjak bey of Safed. Shortly before, he had gained the of the Acre, Tiberias and Safed With the Druze of Sidon Beirut and Safed under his authority, he effectively became their paramount chief. Although the Druze were often in conflict with the Ottomans, in principle the community was loyal to the ruling Sunni Muslim states, in contrast with the Shia Muslims, who formed a large component of the population of the Safed sanjak. Fakhr al Din, his military talents proven, may have been appointed to the post to leverage his Druze power base against the Shia. He cultivated close ties with Safed's Sunni religious scholarly class, known as the Among them was Khalidi, who was of the city's Hanafis, the Islamic school of lawfavored by the Ottoman state. Foreseeing that he would benefit from Khalidi's close ties to the Damascene authorities and ulema, Fakhr al Din entered him into his service. Fakhr al Din was careful to present himself as a Sunni to the Ottoman government.
Жанбұлақ көтерілісі және оның салдары
1606 жылы Фахр әл-Дин, Юсуфқа қарсы Әлепполық бүлікші Әли Жанбулатпен бірікті; соңғысы Жанбулатты басу үшін Леванттағы Осман әскерлерінің бас қолбасшысы ретінде тағайындалған еді. Тарихшы Стефан Винтердің сөзіне сүйенсек, «Канполадтың [Жанбулаттың] үлкенірек аймақтық тәуелсіздікке ұмтылысын бөліскен» Фахр әл-Дин Юсуфтың әскеріне қосылу туралы үкіметтік бұйрықты назарға алмады. Юсуфтың Жанбулаттан жеңілуі және Хамадағы шайқастағы сәтсіздігі Леванттағы үкіметтік әскерлердің әлсіздігін көрсетті. Шайқастан кейін Фахр әл-Дин Гермель маңындағы күрд бүлікшілерімен күш біріктірді. Халидидің мәліметінше, Фахр әл-Диннің мақсаты – Юсуфтан өзінің аумағын қорғау болған, алайда Әбу Хусейн оның Бейрут пен Кесерванды басып алуды да көздегенін айтады. Көтерілісшілер Бека аңғары арқылы Дамаскқа қарай жылжыды. Фахр әл-Дин мен Жанбулад Уәди әл-Таймның Шиһабтарын – Мандардың ежелгі одақтастарын жинап, Дамаскіні қоршады. Олар қаланың шетін үш күн бойы тонады, Юсуфтың бас беруін талап етті және оның әскерін қала сыртында жеңді. Юсуф қалалық шенеуніктерге пара беріп қашып кетті, ал Фахр әл-Дин мен Жанбулад шенеуніктер оларға Юсуфтың ақшасын беру арқылы қоршауды көтеруге келісім берген соң шегінді. Жанбулад Юсуфты Крак де Шевалье қамалына дейін қуды, онда ол бейбітшілік туралы келісімге қол жеткізуге тырысты, бірақ Фахр әл-Дин оған қосылмады. Соғыс барысында Фахр әл-Дин Кесерванды басып алды. 1606 жылы ұлы визир болған Мурад-паша 1607 жылдың соңында Жанбулатқа қарсы әрекет етіп, Александрет шығанағындағы Пайаста Фахр әл-Диннің өзінің императорлық күштеріне қосылуын талап етті. Дамаск тарихшысы әл-Бурини Фахр әл-Диннің шақыруды елемегенін, соғыстың нәтижесін күтіп, өзінің позициясын анықтауға асықпағанын хабарлады. Жанбулад жеңілгеннен кейін Фахр әл-Дин дереу ұлы Әлидің басқаруымен үш жүз сарбазды, 150 000 пиастр және 150 000 пиастрлік жібекпен Мурад-пашаға сыйлық ретінде Алеппоға жіберді. Тарихшы Алессандро Оссареттидің пікірінше, бұл үлкен сома Мандардың байлығын көрсетті және Мурад-пашаның олармен одақтасуға ниеттенгенін түсіндірді. Дамаск делегациясы Ұлы визирден Жанбулатқа қосылып, қалаларына зиян келтіргені үшін Фахр әл-Динды жазалауды өтінді, бірақ Мурад-паша оны жалғыз қалдырды және Дамаск тұрғындарына Фахр әл-Динмен кейін айналысатынын уәделеді. Алеппо тарихшысы әл-Урди (1660) мен Сандис Мурад-пашаның Жанбулаттың жеңілісінен кейін Фахр әл-Динге көрсеткен жақсы қатынасын, Фахр әл-Диннің үлкен параларына және Мурад-пашаның Дамаск губернаторы қызметін атқару кезінде олардың достық байланыстарына байланысты деп түсіндірді. Фахр әл-Дин Сафедтің санжақ бейі қызметінде қалды, оның ұлы Әли Сидон-Бейрутқа тағайындалды, ал олардың Кесерванға билігі Осман империясы тарапынан мойындалды. 1610 жылдың басында Мурад-паша Фахр әл-Динге Триполидің жаңа бейлербегі Хусейн Паша әл-Жалалиге Юсуфтың араласуына қарамастан, еялет салықтарын жинауда көмектесуді тапсырды, өйткені Юсуф қызметтен алынғанмен Триполи ауылдық аймақтарындағы билігін сақтап қалған еді.
In 1606 Fakhr al Din made common cause with the Kurdish rebel Ali Janbulad of Aleppo against Yusuf; the latter had been invested as commander in chief of the Ottoman armies in the Levant to suppress Janbulad. Fakhr al Din, "who no doubt shared Canpolad's [Janbulad's] thirst for greater regional autonomy", according to the historian Stefan Winter, had ignored government orders to join Yusuf's army. Yusuf's rout by Janbulad and his at Hama demonstrated the weakness of the government's troops in the Levant; after the battle, Fakhr al Din united forces with the Kurdish rebel near Hermel. According to Khalidi, Fakhr al Din's motive was to defend his territory from Yusuf, though Abu Husayn maintains that he also aimed to take over Beirut and Keserwan, both held by Yusuf. The rebel allies advanced through the Beqaa Valley toward Damascus where Yusuf was headquartered. Fakhr al Din and Janbulad gathered the Shihabs of Wadi al Taym, old allies of the Ma'ns, and besieged Damascus. They defeated Yusuf's troops outside the city and sacked its suburbs for three days, demanding Yusuf's surrender. Yusuf escaped after bribing the city's officials, and Fakhr al Din and Janbulad withdrew after the officials bribed them with Yusuf's money to lift the siege. Janbulad pursued Yusuf to his redoubt at the Krak des Chevaliers castle where the latter sued for peace, but Fakhr al Din did not join him. In the course of the fighting, Fakhr al Din took over the Keserwan. Murad Pasha, who had become grand vizier in 1606, moved against Janbulad in late 1607 and demanded that Fakhr al Din join his imperial forces at Payas off the Gulf of Alexandretta. The contemporary Damascene historian al Burini reported that Fakhr al Din ignored the summons, waiting for the outcome of the war to decide his position. When Janbulad was defeated, Fakhr al Din immediately dispatched three hundred men under his son Ali with considerable gifts in the form of 150,000 piasters and 150,000 piasters' worth in silk to appease Murad Pasha in Aleppo. The high amount was a testament to the Ma'ns' wealth and demonstrated why Murad Pasha was invested in their alliance, according to the historian Alessandro Ossaretti. The Grand Vizier had been petitioned by a Damascene delegation to punish Fakhr al Din for joining Janbulad and damaging their city, but Murad Pasha left him alone, promising the Damascenes he would deal with Fakhr al Din at a later time. The Aleppine historian al Urdi (d. 1660) and Sandys attributed Murad Pasha's favorable treatment of Fakhr al Din in the aftermath of Janbulad's defeat to Fakhr al Din's large bribes and their cordial ties during Murad Pasha's governorship of Damascus. Fakhr al Din was kept as sanjak bey of Safed, his son Ali was appointed to Sidon Beirut, and their control of the Keserwan was recognized by the Ottoman imperial government. In early 1610 Fakhr al Din was instructed by Murad Pasha to assist the new beylerbey of Tripoli, Husayn Pasha al Jalali, with the collection of the eyalet's taxes amid the interference of Yusuf, who had been dismissed from his post but still held practical control of Tripoli's countryside.
Тосканамен одақ
XVI ғасырдың соңында Тоскананың Медичи ұлы княздары Жерорта теңізінің шығысындағы әрекеттерін күшейтіп, Киелі жерге жаңа крест жорығын ұйымдастыруға ұмтылып, Ливан тауындағы маронит христиандарын қолдауға кірісті. Фахр әл-Дин 1599 мен 1602 жылдар аралығында Тоскананың кездесу өткізу жөніндегі екі сұранысын қабылдамады, ал Ұлы герцог Фердинанд I 1605 жылы кеңесшісінің ұсынысы бойынша Фахр әл-Динмен Бейрутпен жаңа крест жорығы және сауда қатынастары туралы сөйлесуге бармады. Тоскандар оның орнына Жанбуладқа назар аударды, онымен жаңа крест жорығына көмектесу және Жанбулад жеңіліске ұшырар алдында Левант порттарында тоскандықтар үшін артықшылықтарды көздейтін келісімге қол қойды. Жанбуладтың жеңілісінен кейін тоскандықтар Фахр әл-Динге көшті, бастапқыда Жанбуладқа жотаған қару-жарақ жіберді. 1608 жылы егер ол болашақ крест жорығын қолдаса, оған Тосканада пана беруге уәде берді. Фахр әл-Дин мен Тоскана сол жылы келісімге келді. Келісімде Фахр әл-Динге қарсы тұрған, Ливан тауының солтүстігін басымды түрде марониттер мекендеген Сейфаларға қарсы маронит дін қызметкерлерінен әскери көмек және қолдау көрсету, ал олардың өзі болашақта Тоскананың Иерусалим мен Дамаскты басып алуына қолдау көрсету шарттары қамтылды. 1609 жылы Осман империясының мүддесін қорғайтын, таққа талапкер Сұлтан Яхья империя ішінде жеткілікті қолдау таба алмағаннан кейін, Фахр әл-Дин, Оссареттидің сөзімен айтқанда, Тоскананың «аймақтағы одақтас үшін соңғы үмітіне» айналды. Тоскандықтар, олардың Папалық одақтастары және Фахр әл-Дин сол кезден бастап 1611 жылға дейін хат алмасып тұрды. 1609 жылдың ортасында Фахр әл-Дин Ливан тауының солтүстігінен қашқан маронит патриархы Юханна Махлуфқа пана берді. 1610 жылы Папа Павел V Махлуфқа жолдаған хатында маронит қауымын қорғауды Фахр әл-Динге тапсырды. Сандис 1610 жылы Фахр әл-Диннің Тоскандықтармен құпия сауда және алмасу үшін Тайр портын қайта ашқанын атап өтті. Келесі жылы ол Ұлы герцог Козимо II сарайында және Ватиканде өзінің өкілі ретінде маронит епископын жіберді.
Toward the close of the 16th century, the Medici grand dukes of Tuscany had become increasingly active in the eastern Mediterranean, pushed for a new crusade in the Holy Land, and began patronizing the Maronite Christians of Mount Lebanon. Fakhr al Din rebuffed two Tuscan requests to meet between 1599 and 1602, while the Grand Duke Ferdinand I did not act upon his adviser's suggestion in 1605 to communicate with Fakhr al Din about a new crusade and trade relations with Beirut. The Tuscans focused instead on Janbulad, with whom they signed a treaty stipulating his assistance in a new crusade and special interests for the Tuscans in the Levantine ports months before Janbulad was defeated. After Janbulad's defeat, the Tuscans shifted focus to Fakhr al Din, sending him an arms shipment originally bound for Janbulad. In 1608 they promised him sanctuary in Tuscany if he backed a future crusade. Fakhr al Din and Tuscany forged a treaty that year. It stipulated military aid and support from the Maronite clergy to Fakhr al Din against the Sayfas, who controlled predominantly Maronite northern Mount Lebanon, in return for supporting a future Tuscan conquest of Jerusalem and Damascus. After the Tuscans' Ottoman ally, the pretender to the throne Sultan Yahya, proved incapable of mustering sufficient support within the Empire in 1609, Fakhr al Din became Tuscany's "last hope for an ally of the region", according to Ossaretti. The Tuscans, their Papal allies, and Fakhr al Din maintained correspondence between then and 1611. In mid 1609 Fakhr al Din gave refuge to the Maronite patriarch Yuhanna Makhlouf upon the latter's flight from northern Mount Lebanon. In a 1610 letter from Pope Paul V to Makhlouf, the Pope entrusted Fakhr al Din with the protection of the Maronite community. Sandys noted in 1610 that Fakhr al Din had reactivated the port of Tyre for clandestine exchanges and trade with the Tuscans. The following year, he dispatched a Maronite bishop to be his representative in the court of Grand Duke Cosimo II and in the Holy See.
1613 жылғы Осман экспедициясы және ұшып кету
Фахр әл-Дин 1611 жылғы шілдеде Мұрад-пашаның қазасы және Насух-пашаның таққа отыруымен Константинопольде жоғалтқан құрметін қайта алды. Ол кезде Осман империясының үкіметі Австрия және Иранмен болған соғыстардан, сондай-ақ Анатолиядағы Желали көтерілісінен босағаннан кейін, Левант мәселелеріне көңіл бөлді. Билік Фахр әл-Диннің кеңейіп келе жатқан аумағына, Тосканамен одақтасуына, бекіністерін санкциясыз нығайтуына және гарнизонмен жабдықтауына, сондай-ақ заңсыз Насух-пашаны жұмысқа алуына алаңдады. Бұрынғы наразылықтары Фахр әл-Динге қатысты еді. 1612 жылы Фахр әл-Дин өзінің бас көмекшісі, яки Мустафаны 25 000 пиастрмен Ұлы визирдің құрметін алу үшін жіберді, бұл әрекет 1607 жылы Фахр әл-Диннің ұлы Әлидің оның ішкі әкіміне ұсынған әлдеқайда үлкен сыйлығымен салыстырғанда ренжітетін болуы мүмкін. Ұлы визир Фахр әл-Диннен әскерін таратуды, Шакиф Арнун және Субайбаның стратегиялық бекіністерін тапсыруды және Баалбектің басшысы Юнус әл-Харфушты өлімге жіберуді талап етті; бұл бұйрықтар орындалмады. Біраз уақыттан кейін Фахр әл-Дин Дамаск бейлербеі Хафиз Ахмет-пашаның Юнус әл-Харфуш пен Ахмад Шихабқа жасаған шабуылын тоқтатты. Фахр әл-Динге бақылау орнату үшін Османдықтар Фаррух-пашаны көршілес Аджлун және Наблус санджақтарына тағайындады және оның екі одақтас бедуин басшысын Аджлун мен Хаураннан қуды, екеуі де Фахр әл-Динге паналады. Соңғысы Осман үкіметімен тікелей қақтығыстан аулақ болды, бедуин басшыларының көмек сұрағын кейінге шегерді және императорлық биліктің ақша және тауарлар сыйлығына жауабын күтті. Дегенмен, Дамасктағы янысарлық одақтасы Хадж Киванның ықпалымен Фахр әл-Дин одақтастарын өздерінің туған жерлеріне қайтаруға тырысты, олармен бірге ұлы Әлиді 3000 адамдық әскермен жіберді. Мандармен қарым-қатынасты жақсартуға тырысқан Сайфалардың көмегімен 1613 жылғы 21 мамырда Әли Фарух-пашаны және Дамаск янысарларының фракциясын Мұзейрибте жеңді. Осыған жауап ретінде Насух-паша Ахмет-пашаны 2000 императорлық янысарымен және 60-қа жуық бейлербейлер мен санджақ бейлердің әскерлерімен Фахр әл-Динге қарсы жорыққа бастады. Фахр әл-Дин Шакиф Арнун мен Субайбаны Хусейн Язизи және Хусейн Тавиль басшылығымен бес жылдық азық-түлік пен оқ-дәрімен жабдықтады. Ол Әлиді өздерінің бедуин одақтастарымен шөлге қауіпсіз жерге жіберді, сонымен қатар Халиди бастаған сунниттер делегациясын билік органдарына үлкен төлемдерді қажет ететін бейбітшілік ұсынысымен Дамаскке жіберді. Бұл ұсыныс қабылданбады, ал 16 қыркүйекте Ахмет-паша Ливан тауынан шөлге қарай барлық жолдарды бұғаттап, Сидон портын блокадаға алды, бұл Фахр әл-Диннің құрлық немесе теңіз арқылы қашуына жол бермеу үшін жасалды. Ол жаңа санджақ бейді Сафедке жіберді, онда Фахр әл-Диннің штаб-пәтері орналасқан еді, бұл Фахр әл-Диннің Сидонға қашуына себеп болды. Ол блокаданың адмирал орынбасарына өзінің қашуына рұқсат беру үшін пара берді және Ливорно, Тосканаға баратын еуропалық кемеге отырды. Фахр әл-Диннің әскері наурыз кезінде Ахмет-пашаға қарсы шықты, ал Фахр әл-Диннің одақтастары мен басқа да жергілікті басшылар, атап айтқанда Шиһабтар, Харфуштар, Турабайлар, Хайарлар және Кансухтар, оның бедуин одақтасы, Мафариджа басшысы Амр ибн Жабрдан басқа, Осман әскеріне қосылды. Әбу Хусейн олардың қиянаттарын «Фахр әл-Дин жасаған одақтастардың тұрақсыздығы» және Османдықтардың Левант аймағын «қиын сынаққа ұшыраған кезде» қайтадан бақылауға алу қабілеті ретінде түсіндірді. Сайфалар бұл науқанды Осман империясы үкіметімен байланыстарын жақсарту және бұрынғы билігін қайта жаңғырту үшін пайдаланды. Юсуфтың ұлы Хусейн Ахмет-пашаның Шакиф Арнунды қоршауына қолдау көрсетті және Мандардың бас штабы болған Дейр әл-Камарды өртеп жіберді. Шофты басып алуда Ахмет-паша мен Сайфаларға Фахр әл-Диннің дрюз қарсыластары көмектесті. Фахр әл-Диннің ағасы Юнус бастаған Мандар бейбітшілік үшін сотқа жүгінді, Сит Насабты және отыз дрюздық діни беделді өкілдердің делегациясын Ахмет-пашаға 25 000 пиастр төлеп, оған жеке және 300 000 пиастр төлейтінін уәде етті. Осман императорлық билігіне. Ахмет-паша келісіп, Хусейнге Дейр әл-Камарды өртеуді тоқтатуды бұйырды.
Fakhr al Din lost favor in Constantinople with the death of Murad Pasha in July 1611 and the succession of Nasuh Pasha. By then, the Ottoman imperial government, freed up from the wars with Austria and Iran and the Jelali revolts in Anatolia, had turned its attention to affairs in the Levant. The authorities had become wary of Fakhr al Din's expanding territory, his alliance with Tuscany, his unsanctioned strengthening and garrisoning of fortresses, and his employment of outlawed Nasuh Pasha had old grievances with Fakhr al Din stemming from the latter's assistance to the Damascus janissaries in their standoff with imperial troops in Aleppo when the Grand Vizier had been governor there. In 1612 Fakhr al Din sent his chief aide, or , Mustafa with 25,000 piasters to gain the goodwill of the Grand Vizier, who may have been offended by the gesture when compared with the much larger gift presented to his predecessor by Fakhr al Din's son Ali in 1607. The Grand Vizier demanded Fakhr al Din disband his , surrender the strategic fortresses of Shaqif Arnun and Subayba, and execute his ally, the chieftain of Baalbek, Yunus al Harfush; the orders were ignored. Not long after, Fakhr al Din repulsed an assault by the beylerbey of Damascus, Hafiz Ahmed Pasha, against Yunus al Harfush and Ahmad Shihab. To check Fakhr al Din, the Ottomans appointed Farrukh Pasha to the neighboring sanjaks of Ajlun and Nablus, and drove out two of his allied Bedouin chiefs from Ajlun and the Hauran, both of whom took refuge with Fakhr al Din. The latter avoided direct conflict with the Ottoman government by deferring the Bedouin chiefs' requests for assistance while awaiting the imperial authorities' response to a gift of money and goods he sent. Nonetheless, at the urging of his Damascene janissary ally Hajj Kiwan, Fakhr al Din moved to restore his allies to their home regions, sending with them his son Ali at the head of 3,000 men. With help from the Sayfas, who sought to mend ties with the Ma'ns, Ali defeated Farrukh Pasha and the faction of Damascene janissaries opposed to the Ma'ns at Muzayrib on 21 May 1613. In response, Nasuh Pasha appointed Ahmed Pasha at the head of 2,000 imperial janissaries and the troops of some sixty beylerbeys and sanjak beys to move against Fakhr al Din. Fakhr al Din garrisoned Shaqif Arnun and Subayba, both containing five years' worth of provisions and ammunition, with his under the commanders Husayn Yaziji and Husayn Tawil, respectively. He sent Ali to take safety with his Bedouin allies in the desert, while sending a Sunni delegation to Damascus led by Khalidi with a peace proposal entailing large payments to the authorities. The proposal was rejected, and on 16 September, Ahmed Pasha had all the roads from Mount Lebanon into the desert blocked and the port of Sidon blockaded to prevent Fakhr al Din's escape by land or sea. He sent a new sanjak bey to Safed, where Fakhr al Din was headquartered at the time, prompting Fakhr al Din's flight to Sidon. He bribed the deputy admiral of the blockade to allow his escape and boarded a European ship for Livorno, Tuscany. Fakhr al Din's defected to Ahmed Pasha during the campaign, and most of Fakhr al Din's allies and other local chiefs, namely the Shihabs, Harfushes, Turabays, Hayars, and Qansuhs, also joined the Ottomans, with the exception of his Bedouin ally, the Mafarija chief Amr ibn Jabr, who refused to surrender Fakhr al Din's son Ali. Abu Husayn explains their defections as a reflection of "the precariousness of the alliances made by Fakhr al Din" and the Ottomans' ability to reassert control over the Levant when they were "seriously challenged" there. The Sayfas used the campaign to restore their ties with the Ottoman imperial government and revive their former power. Yusuf's son Husayn backed Ahmed Pasha's siege of Shaqif Arnun and proceeded to burn Deir al Qamar, the headquarters village of the Ma'ns. In the invasion of the Chouf, Ahmed Pasha and the Sayfas were helped by Druze rivals of Fakhr al Din. The Ma'ns led by Fakhr al Din's brother Yunus sued for peace, sending Sitt Nasab and a delegation of thirty Druze religious notables to Ahmed Pasha with a 25,000 piaster payment to him personally and a promised payment of 300,000 piasters to the Ottoman imperial authorities. Ahmed Pasha accepted and ordered Husayn to halt the burning of Deir al Qamar.
Тоскана мен Сицилиядағы жер аударылу
3 қарашада Ливорноға келгеннен кейін көп ұзамай Фахр әл-Дин Флоренцияға барды. Оның келуі Медичилерді таңқалдырды, олар оны Ливан тауына қайтаруды ұсынды және оның бас тартуына ашуланды. Сол айдың соңында Рим папасы V Пауль Медичиге Фахр әл-Динге әскери көмек көрсетуге қарсы екенін мәлімдеді, себебі бұл Осман империясымен теңіз соғысын тудыруы мүмкін еді. Медичилер де қақтығыстан қашып, 1614 жылы Насух-пашамен хат алмасып, ол Сидон портын Константинополь, Александретта және Александрияның Осман порттарымен ішкі саудамен шектеу шартымен Фахр әл-Динге кешірім беруге дайын екенін жеткізді. Фахр әл-Диннің тағдыры жөніндегі Осман-Тоскан келіссөздері 1615 жылға дейін жалғасты. 1614 жылы Насух-пашаның қайтысынан кейін Фахр әл-Дин Осман үкіметімен келісуге тікелей әрекеттер жасады. Халидидің жылнамасы Фахр әл-Диннің Тосканадағы уақытын қамтымайды, тек оның кетуі мен оралуы туралы айтады. Халидиге жатқызылатын, 20 ғасырдағы редакторлармен толықтырылған бір бөлім Фахр әл-Диннің эмиграциядағы уақыты туралы толық мәлімет береді, бұл мәліметтер көбінесе Фахр әл-Диннің Халидиге айтқан әңгімелеріне негізделген. Әбу Хусейн оның авторын "белгісіз" деп атайды, Халидидің авторлығын "күмәнді" деп санайды. Ливорно Фахр әл-Диннің негізгі тұрақты жері болды, бірақ Флоренциядағы қалып отыру кезінде ол Палаццо Веккиодағы қайтыс болған Рим папасы X Леоның пәтерінде тұрды. Ол мамыр айында Ливан тауына оралу қауіпсіз болғанға дейін Тосканада қалуға рұқсат сұрап хатқа қол қойды, содан кейін 1615 жылдың шілдесіне дейін Медичи сарайында тұрды. Соңынан Фахр әл-Дин испандық Габсбургтардың вице-королі Педро Телез Жиронның шақыруымен Сицилиядағы Мессинаға көшті. Олсареттидің сөзіне сүйенсек, жаңа крест жорығының жақтастары болған испандық Габсбургтар Фахр әл-Динді келесі екі жыл бойы оның еркіне қарсы ұстап тұрды, мүмкін Осман империясын қорқыту үшін. 1615 жылы вице-король оған Ливан тауына барғанда тексеруге рұқсат берді. Оған жағалауға түсуге рұқсат берілмеді, керісінше Юнус және басқа туыстары мен қолдаушылары оны кемеде күтіп алып, "Шуфтың [Шоуфтың] халқының бәрі" оның оралуын күтіп отырғанын хабарлады. Сицилияға қайтқанда ол Мальтада тоқтады. Вице-король Палермо мен Неапольге көшкенде Фахр әл-Дин онымен бірге жүрді.
Shortly after his arrival in Livorno on 3 November, Fakhr al Din went to Florence. His arrival surprised the Medici, who offered to escort him back to Mount Lebanon and were irked by his refusal. Later that month, Pope Paul V informed the Medici of his opposition to military aid for Fakhr al Din to avoid provoking a naval war with the Ottomans. The Medici also sought to avoid conflict and in correspondence with Nasuh Pasha in 1614 the latter offered to pardon Fakhr al Din in return for restricting the port of Sidon to domestic trade with the Ottoman ports of Constantinople, Alexandretta and Alexandria. Ottoman–Tuscan negotiations about Fakhr al Din's fate continued through 1615. After Nasuh Pasha's death in 1614, Fakhr al Din also began direct attempts to reconcile with the Ottoman government. Khalidi's chronicle omits Fakhr al Din's time in Tuscany, mentioning only his departure and return. A supplement attributed to Khalidi by his chronicle's 20th century editors provides a detailed account of Fakhr al Din's time in exile, based in large part on Fakhr al Din's narrations to Khalidi; Abu Husayn calls its author "unknown", considering Khalidi's authorship to be "doubtful". Livorno remained Fakhr al Din's primary residence, but during stays in Florence he was housed in the apartment of the late Pope Leo X in the Palazzo Vecchio. He signed a letter in May requesting permission to remain in Tuscany until it was safe for him to return to Mount Lebanon, after which he relocated to the Palazzo Medici where he remained until July 1615. Afterwards, Fakhr al Din moved to Messina in Sicily at the invitation of its viceroy, Pedro Téllez Girón of the Spanish Habsburgs. The Spanish Habsburgs, who were the strongest advocates of a new crusade, probably held Fakhr al Din against his will for the next two years, possibly to threaten the Ottomans, according to Olsaretti. The viceroy allowed him a reconnaissance visit to Mount Lebanon later in 1615. He was not permitted to disembark; instead, Yunus and other kinsmen and supporters greeted him on board and informed him that "all of the people of the Shuf [Chouf]" awaited his return. On his return to Sicily he stopped in Malta. When the viceroy moved, in succession, to Palermo and Naples, Fakhr al Din accompanied him.
Манидтер иелігін қалпына келтіру
1614 жылдың маусымында Осман империясы Фахр әл-Диннің бұрынғы иеліктерін Манид билігін шектеу үшін қайта ұйымдастырды. Жаңа тағайындалған адам Дрюз тауларының бақылауын Османдық Дрюз басшылары арасында қайта бөліп, Ма’ндарды Шуфқа шектеді. Бірақ, империядағы саяси жағдай тез арада Ма’ндардың пайдасына өзгере бастады, бұл 1614 жылдың қарашасында өлім жазасына кесілген Насух пашаның орнын алмастырудан, 1615 жылдың басында Сидон Эялетінің таратылуынан және 1615 жылдың сәуірінде Дамаскідегі Ахмет пашаның қызметтен босатылуынан басталды. Осман-Сафавид соғыстары да сол кезде қайта жаңғырып, Осман әскерлерін Леванттан Иран майданына аударды. Билік 1615 жылдың желтоқсанында үлкен төлемдердің орнына Әлиді Сидон, Бейрут және Сафедтің губернаторы етіп тағайындады. Императорлық үкіметтің басты мақсаты – Шәкіф Арнун мен Субайбадағы Манидтер бақылаған бекіністерді жою 1616 жылдың мамыр айында орындалды. Ресми тағайындалғандарына қарамастан, Ма’ндар Сайфалардың қолдауымен дәстүрлі Дрюз қарсыластарының қарсылығына тап болды. Ма’ндар оларды Дрюз тауларының ортасында төрт шайқаста жеңді. Соғыс барысында Ма’ндар Бейрут пен Кесерванды Сайфалардан қайтарып алды. Әли өз саңжағындағы жерді негізінен өзінің ағасы Юнусқа және Ма’ндардың Танух және Әбу әл-Лама отбасыларынан шыққан одақтастарына берді. Сафед саңжағындағы шииттердің Ма’ндарға қарсы наразылығы 1617-1618 жылдары Фахр әл-Диннің бұрынғы қолбасшысы Язизидің Әлиді саңжақ бейі етіп алмастыруға тырысуына және шиит Харфуштармен одақтасуына әкеп соқты. Язизи Сафедте қызметке кіріскеннен кейін 1618 жылдың маусымында өлтірілді, ал Әли лауазымына қайта оралды. Османдықтар Фахр әл-Динге кешірім жасады, ол Ливан тауына оралып, 1618 жылдың 29 қыркүйегінде Акраға келді. Осы уақыттан бастап Фахр әл-Динге қарсы дрюздердің белсенді қарсылығы болмады. Акрада Фахр әл-Дин оны қарсы алуға келген Леванттың ауылдық басшыларына той ұйымдастырды, онда 1613 жылы Ма’ндарға қарсы жорыққа қосылғандардың барлығы болды. Харфуштар мен Сафедтің шиит басшылары арасындағы қарым-қатынастың күшеюіне алаңдап, ол желтоқсан айында басым түрінде шииттер тұратын Билад Бишара аймағында салық жинауды қадағалауға көшті. Бұл Али Сагир, Мункир, Шукр және Дагир сияқты шииттердің көрнекті отбасыларын Юнус әл Харфушпен бірігіп, төлемнен қашуға итермеледі. Фахр әл-Дин олардың үйлерін қиратып жауап берді. Сафед қаласынан шиит отбасы – Жаллақтардың Афикке қашуына жауап ретінде ол Афикті басып алып, онда он бес шиит босқынын өлтіріп, Жаллақ әйелдерін тұтқынға алды. Содан кейін саңжақтың шиит басшылары Фахр әл-Диннің билігіне қайта оралуға келісіп, ол тұтқындарды босатты. Содан кейін шиит жасақтары оның әскеріне қосылып, кейінгі әскери науқандарына қатысты.
In June 1614 the Ottomans administratively reorganized Fakhr al Din's former domains to curtail Ma'nid power, combining the sanjaks of Sidon Beirut and Safed into a separate eyalet called Sidon and appointing to it a beylerbey from Constantinople. The new appointee redistributed control of the Druze Mountain's among pro Ottoman Druze chiefs, restricting the Ma'ns' to the Chouf. Political circumstances in the Empire soon after shifted to the Ma'ns' favor, beginning with the replacement of the executed Nasuh Pasha in November 1614, the dissolution of the Sidon Eyalet in early 1615, and the dismissal of Ahmed Pasha in Damascus in April 1615. The Ottoman–Safavid wars resumed about the same time, siphoning Ottoman troops from the Levant to the Iranian front. The authorities appointed Ali to the governorships of Sidon Beirut and Safed in December 1615 in return for large payments. The imperial government's principal objective, the dismantlement of the Ma'nid held fortresses of Shaqif Arnun and Subayba, was carried out in May 1616. Despite their official appointments, the Ma'ns faced continued opposition from their traditional Druze rivals, who were backed by the Sayfas. The Ma'ns defeated them in four engagements in the heart of the Druze Mountain. In the course of the fighting, the Ma'ns recaptured Beirut and the Keserwan from the Sayfas. Ali granted the in his sanjak mainly to his uncle Yunus and the Ma'ns' allies from the Tanukh and Abu al Lama families. Growing opposition to the Ma'ns by the Shias of Safed Sanjak culminated with their support for Fakhr al Din's former commander Yaziji's efforts to replace Ali as sanjak bey and their alliance with the Shia Harfushes in 1617–1618. Yaziji was killed after taking up office in Safed in June 1618, and Ali was restored to the post. The Ottomans pardoned Fakhr al Din and he returned to Mount Lebanon, arriving in Acre on 29 September 1618. From that point there was no further active Druze opposition to Fakhr al Din. In Acre Fakhr al Din held a reception for the rural chieftains across the Levant arriving to greet him, which included all those who joined the 1613 expedition against the Ma'ns. Uneasy about the growing ties between the Harfushes and the Shia chiefs of Safed, he moved to supervise the collection of taxes in the predominantly Shia Bilad Bishara area in December. This prompted the Shia notable families of Ali Saghir, Munkir, Shukr, and Daghir to take refuge with Yunus al Harfush and evade payment. Fakhr al Din responded by destroying their homes. In response to the flight of the Jallaqs, a Shia family from Safed city, to Afiq, he captured Afiq, killed fifteen Shia refugees there and took captive the Jallaq women. Afterward, the Shia chiefs of the sanjak agreed to return and concede to Fakhr al Din's rule; he subsequently released the captives. Shia levies thereafter joined his army in his later military campaigns.
Сайфалармен соғыс және марониттік аудандарды басқару
Акрадағы Левант басшыларын қабылдағанда Фахр әл-Дин Сайфаларды алдыңғы бес жылдағы жауыздықтары үшін айыптады. 1618 немесе 1619 жылы ол Сайфаларға қарсы императорлық санкциямен, Триполи бейлербегі Омар Киттанджи Пашаға оның иелігінде салық жинауға көмектесу сылтауымен шабуыл жасады, бұл иелік Сайфалардың бақылауында болды. 1619 жылдың 4 ақпанында ол олардың бекінісі Хисн Аккарды басып алып, тонады. Төрт күннен кейін Юсуфты және оның друздар одақтастарын Крак де Шевальеде қоршап алды. Қоршау кезінде Фахр әл-Динге Осман империясының үкіметі, мүмкін, Мандардың толық жеңісін болдырмау үшін, Юсуфты Триполи губернаторы қызметіне қайта тағайындады деген хабар жетті. Фахр әл-Дин қоршауды жалғастырып, Сайфалардан 150 000 пиастр төлеуді талап етті, сондай-ақ Сайфалардың туған ауылы Аккарды өртеп жіберу үшін жасақ жіберді және Сайфалардың адамдарының Библос және Смар Жбейль бекіністерінде қол үзгенін қамтамасыз етті. Дамаск және Алеппо бейлербейлері Юсуфты қолдау үшін Хомс пен Хамада әскерлерін жұмылдырды, кейіннен Фахр әл-Динге 50 000 пиастр төлемді қабылдауға және наурыз айында қоршауды көтеруге көндірді. Фахр әл-Диннің Библос пен Батрунды бақылауы және оларды Омар Киттанджиден жалға алуы Юсуфпен мамыр айында уәде етілген төлемнің орнына мойындалды. 1621 жылдың маусым-шілде айларында императорлық билік Фахр әл-Динге Юсуфтан салық берешегін жинауды тапсырды, осылайша оған Сайфаларға тағы да шабуыл жасауға императорлық рұхсат берді. Ол Триполидің оңтүстік шетіндегі Бахсас бекінісін басып алып, Триполи цитаделін қоршап алды. Қысымға ұшыраған Юсуф өзінің Газирдегі және Кесервандағы Антелиастағы, сондай-ақ Бейруттегі мүліктерін Юсуфқа борышын өтеу шартымен Фахр әл-Динге сатуға келісті. Қоршау Юсуф үкіметке салық берешегін төлемей тұрып сақталды, бірақ Юсуф билікті Фахр әл-Диннің императорлық тапсырмасын Триполиді аннексиялау үшін пайдаланып жатқанына үкіметті көндіргенше. Императорлық үкіметтің бұйрығымен Фахр әл-Дин 1621 жылдың 2 қазанында Триполиден шықты. 1622 жылдың қазан-қараша айларында Юсуф уәде етілген салық төлемдерін төлемегендіктен қайтадан қызметтен босатылды, бірақ билікті оның орнына келген Омар Киттанджиге тапсырудан бас тартты, ол өз кезегінде Фахр әл-Диннің әскери қолдауын сұрады. Фахр әл-Дин Диние, Бшари және Аккар Триполинің иеліктеріне алмасу шартымен келісімге келді. Фахр әл-Дин Ғазирден шыққаннан кейін Юсуф Триполиден Аккарға қашты. Фахр әл-Дин кейіннен маронит одақтасы Әбу Сафи Хазенді, өзінің қаржылық және саяси кеңесшісі мен хатшысының бауырын, немесе Әбу Надир Хазенді, марониттер тұратын Бшариді басып алуға жіберді, осылайша 14 ғасырдың соңынан бері жалғасып келе жатқан жергілікті марониттердің билігін аяқтады. Босатылған және оның ұлы жақында Фахр әл-Дин Хасрун маңындағы маронит монастырына жасаған шабуылға байланысты жазаланды. Бшари марониттері соғыс аяқталғаннан кейін осы өзгерісті қуана қарсы алды, өйткені соңғылары өз шіркеулері мен қауымдарының мүддесін қорғамады. Фахр әл-Дин Юсуфтың ұлы Бейликтің қолдауын қамтамасыз етті және олардың біріккен күштері 1623 жылдың 13 наурызында Триполиге қайта кірді. Бірнеше күннен кейін Юсуфты еялетке қайта тағайындаған императорлық бұйрық келді. Омар Киттанджи оның жұмыстан босатылуына қарсылық көрсетуге тырысты, бірақ сол кезде иеліктің көп бөлігін іс жүзінде басқарып отырған Фахр әл-Дин императорлық үкіметтің бұйрықтарын орындауды талап етті. Ол кейіннен Триполиден кетіп бара жатқан бейлербейді Бейрутке сүйемелдеді және Бейликке әкесіне қайтуға бұйрық берді. Мамыр/маусым айларында Фахр әл-Дин Сафитаны басқарып отырған Юсуфтың бүлікші немере інісі Сүлейменді қолдау үшін Бшариде әскерін жинады. Юсуф Сүлейменге қарсы әрекет етті, бірақ Фахр әл-Диннің араласуына тырысқаннан кейін, Мандар Сафитаның нақты билеушілері ретінде бекітілді. Осы уақытта әкесі Аққараны басқаруға тағайындаған Бейлик Юсуфтың Аққарадан адамын қуды және Фахр әл-Динге қолдауын жариялады.
During his reception of the Levantine chiefs in Acre, Fakhr al Din had berated the Sayfas for their hostility in the preceding five years. In 1618 or 1619, he moved against the Sayfas with imperial sanction under the guise of assisting Tripoli's beylerbey Umar Kittanji Pasha with the collection of taxes in his eyalet, which continued to be controlled by the Sayfas. On 4 February 1619 he captured and looted their stronghold of Hisn Akkar and four days later besieged Yusuf and the latter's Druze allies in the Krak des Chevaliers. During the siege, word had reached Fakhr al Din that the Ottoman imperial government, probably seeking to avoid a total victory by the Ma'ns, reappointed Yusuf to the governorship of Tripoli. Fakhr al Din pressed on with the siege and demanded a payment of 150,000 piasters from the Sayfas, while he sent a detachment to burn the Sayfas' home village of Akkar and gained the defection of the Sayfas' men in the forts of Byblos and Smar Jbeil. The beylerbeys of Damascus and Aleppo mobilized their troops in Homs and Hama, respectively, in support of Yusuf, who afterward persuaded Fakhr al Din to accept a promissory payment of 50,000 piasters and lift the siege in March. Fakhr al Din's control of the Byblos and Batroun and his earlier leasing of their from Umar Kittanji was recognized by Yusuf in May in lieu of the promised payment. Fakhr al Din was charged by the imperial authorities with collecting tax arrears from Yusuf in June/July 1621, thereby giving him imperial cover to assault the Sayfas once again. He captured the Bahsas fort on Tripoli's southern outskirts and besieged the Citadel of Tripoli. Under pressure, Yusuf agreed to sell Fakhr al Din his properties in Ghazir and Antelias, both in the Keserwan, and Beirut, in return for cancelling Yusuf's personal debts to him. The siege was maintained pending Yusuf's payment of the tax arrears to the government, until Yusuf persuaded the authorities that Fakhr al Din was using his imperial commission to annex Tripoli. Upon the imperial government's orders, Fakhr al Din withdrew from Tripoli on 2 October 1621. Yusuf was dismissed again in October/November 1622 after failing to remit the promised tax payments, but refused to hand over power to his replacement Umar Kittanji, who in turn requested Fakhr al Din's military support. Fakhr al Din complied in return for the of the Tripoli of Dinniyeh, Bsharri and Akkar. Once Fakhr al Din set out from Ghazir, Yusuf abandoned Tripoli for Akkar. Fakhr al Din thereafter sent his Maronite ally Abu Safi Khazen, the brother of his fiscal and political adviser and scribe, or , Abu Nadir Khazen, to occupy Maronite populated Bsharri, thereby ending the rule of the local Maronite established since the late 14th century. The dismissed and his son were soon after executed by Fakhr al Din in connection to the son's raid of a Maronite monastery near Hasroun. The Maronites of Bsharri are likely to have welcomed the end of the , the last several of whom failed to protect the interests of their church and community. Fakhr al Din secured the defection of Yusuf's son Beylik and their combined forces reentered Tripoli on 13 March 1623. An imperial order arrived a few days later reappointing Yusuf to the eyalet. Umar Kittanji attempted to resist his dismissal, but Fakhr al Din, by then in practical control of most of the eyalet, insisted that the imperial government's orders be followed. He subsequently escorted the outgoing beylerbey to Beirut and ordered Beylik to return to his father. In May/June, Fakhr al Din mobilized his forces in Bsharri in support of Yusuf's rebellious nephew Sulayman, who controlled Safita. Yusuf had moved against Sulayman, but relented after Fakhr al Din's attempted intervention, thereby confirming the Ma'ns as the practical overlords of Safita. Meanwhile, Beylik, who had been appointed by his father to govern Akkar, expelled Yusuf's from the and declared support for Fakhr al Din.
Анжар шайқасы және соңынан
1623 жылы Юнус әл Харфуш Шұфтың друздарына Оңтүстік Бекадағы жерлерін өңдеуге тыйым салды, бұл Фахр әл Диннің наразылығын тудырды. 1623 жылдың тамыз-қыркүйек айларында ол Оңтүстік Бекадағы Қабб Ильяс ауылына орналасып, Харфуштарды қуды. Осы уақытта маусым немесе шілде айында императорлық билік Фахр әл-Диннің ұлы Әлиді Сафедтің санджақ бейі лауазымынан алмастырды, ал оның басқа ұлы Хусейн мен Мустафа Кетхуданы Әжлун және Наблус санджақтарының бейлері ретінде Фахр әл-Диннің жергілікті қарсыластарымен ауыстырды. Бірақ императорлық билік Ма'ндарды Әжлун мен Наблусқа қайта орналастырды, бірақ Сафедке емес. Содан кейін Ма'ндар Әжлун мен Наблусты басқаруға кірісті, ал Юнус әл Харфуш Дәмәскестің белербегі Мұстафа Пашаға үлкен ықпалы бар жанжар басшысы Күрд Хамзаны олардың ілгерілеуін тоқтатуға шақырды. Күрд Хамза Юнус әл Харфуштың Сафедке тағайындалуын қамтамасыз етті, содан кейін Фахр әл Дин губернаторлыққа одан басым түруге тырысты. Фахр әл-Дин Солтүстік Палестинадағы Турабайлар мен Фаррухтарға қарсы жорық ұйымдастырды, бірақ Рамла маңындағы Ауа өзеніндегі шайқаста жеңілді. Палестинаға қарсы сәтсіз жорықтан Ливан тауына қайтып келген Фахр әл-Динге императорлық үкімет оның ұлдары мен одақтастарын Сафед, Әжлун және Наблус қалаларына қайта тағайындағаны туралы хабар жетті. Бұл өзгеріс солтан Мұрад IV және Ұлы визир Кеманкеш Әли Пашаның таққа отыруымен байланысты болды, соңғысы Константинопольдегі Фахр әл-Диннің өкілінен Ма'ндарды бұрынғы санджақтарына қайтару үшін пара алған еді. Дегенмен, Мұстафа Паша мен Күрд Хамза Ма'ндарға қарсы жорық ұйымдастырды. Фахр әл-Дин 22 қазанда Қабб Ильясқа келді және бірден Палестина жорығынан жоғалған ақша мен жабдықты қалпына келтіру үшін жақын орналасқан Карак Нух және Сар'ин ауылдарына шабуыл жасады, екеуі де Харфуштардың бақылауында болды. Содан кейін Дамаск, Харфуштар және Сайфалар Дамасктан жолға шықты, ал Фахр әл-Дин өз друздары мен шиит жасақтарын жинады. Ол Шиһабтарды Анжар мұнарасындағы алғы шепке жіберді, бірақ Фахр әл-Дин 1623 жылдың қараша айының басында келген кезде Шиһабтар ығыстырылған, ал Сайфалар мен Харфуштар мұнараны басып алған еді. Фахр әл-Дин дереу Анжардағы дамаскі янычарларды талқандап, Мұстафа Пашаны тұтқынға алды, ал Күрд Хамза мен Юнус әл Харфуш Алеппоға қашып кетті. Фахр әл-Дин белербеден Ма'ндардың губернаторлықтарын растауын, Газа санджағына өзінің тағайындалуын, ұлы Мансурдың Ладжжун санджағына және Әлидің Оңтүстік Бекаға тағайындалуын алды. Газа, Наблус және Ладжжунға тағайындалулар жергілікті билік иелерінің қарсылығына байланысты іске аспады. Фахр әл-Дин Анжардан кейін көп ұзамай Баалбекті тонады және бірнеше айлық қоршаудан кейін 28 наурызда оның цитаделін басып алып, қиратты. Алеппо тарихшысы Утайфи 1634 жылы "Баалбек қаласы Фахр әл-Дин Ибн Маанның Бану әл-Харфушпен соғысында қирады" деп жазды. Юнус әл Харфуш Алеппо белербегімен тұтқындалып, 1625 жылы, Дувайхидің айтуынша, Фахр әл-Дин Баалбек губернаторы болған жылы жазаланды. Императорлық үкімет 1624 жылдың қаңтарында Мұстафа Пашаны ауыстырды, бірақ Фахр әл-Диннің келісімісіз жаңа белербей Дамаскіде қызметке кіре алмады. Мұстафа Паша өз орнында қалды және Фахр әл-Дин одан өзінің Шиһаб өкілі Қасым ибн Әли үшін Забдани губернаторын қамтамасыз етті. Наурыз айында Фахр әл-Дин Мұстафа Пашаға қарсы оның орнын алмастыруды көздеді, бірақ жаңа белербей көп ұзамай қайтыс болды, ал Мұстафа Паша сәуір айында қайтадан билікке келді. Фахр әл-Дин мен Мұстафа Паша арасындағы қарым-қатынас содан кейін нашарлады.
In 1623, Yunus al Harfush prohibited the Druze of the Chouf from cultivating their lands in the southern Beqaa, angering Fakhr al Din. In August/September 1623 he stationed in the southern Beqaa village of Qabb Ilyas and evicted the Harfushes. Meanwhile, in June or July, the imperial authorities had replaced Fakhr al Din's son Ali as sanjak bey of Safed and replaced his other son Husayn and Mustafa Kethuda as the sanjak beys of Ajlun and Nablus respectively with local opponents of Fakhr al Din. The imperial authorities soon after restored the Ma'ns to Ajlun and Nablus, but not to Safed. The Ma'ns thereupon moved to assume control of Ajlun and Nablus, prompting Yunus al Harfush to call on the janissary leader Kurd Hamza, who wielded significant influence over the beylerbey of Damascus, Mustafa Pasha, to block their advance. Kurd Hamza then secured Yunus al Harfush's appointment to Safed, followed by a failed attempt by Fakhr al Din to outbid him for the governorship. Fakhr al Din launched a campaign against the Turabays and Farrukhs in northern Palestine, but was defeated in a battle at the Awja River near Ramla. On his way back to Mount Lebanon from the abortive Palestine campaign, Fakhr al Din was notified that the imperial government had reappointed his sons and allies to Safed, Ajlun, and Nablus. The reversal was linked to the successions of Sultan Murad IV and Grand Vizier Kemankeş Ali Pasha, the latter of whom had been bribed by Fakhr al Din's agent in Constantinople to restore the Ma'ns to their former sanjaks. Mustafa Pasha and Kurd Hamza, nonetheless, proceeded to launch an expedition against the Ma'ns. Fakhr al Din arrived in Qabb Ilyas on 22 October, and immediately moved to restore lost money and provisions from the Palestine campaign by raiding the nearby villages of Karak Nuh and Sar'in, both held by the Harfushes. Afterward, the Damascenes, the Harfushes, and the Sayfas set out from Damascus, while Fakhr al Din mobilized his Druze fighters, , and Shia levies. He sent the Shihabs to serve as his vanguard in the tower of Anjar, but by the time Fakhr al Din arrived there in early November 1623, the Shihabs had been driven off and the Sayfas and Harfushes had taken over the tower. Fakhr al Din immediately routed the Damascene janissaries at Anjar and captured Mustafa Pasha, while Kurd Hamza and Yunus al Harfush escaped to Aleppo. Fakhr al Din extracted from the beylerbey confirmation of the Ma'ns' governorships, his appointment over Gaza Sanjak, his son Mansur over Lajjun Sanjak, and Ali over the southern Beqaa The appointments to Gaza, Nablus and Lajjun were not implemented due to the opposition of local powerholders. Fakhr al Din plundered Baalbek soon after Anjar and captured and destroyed its citadel on 28 March, after a months long siege. The Aleppine historian Utayfi observed in 1634 that "the city of Baalbek was in ruins destroyed by Fakhr al Din Ibn Ma'n in his war with Banu al Harfush". Yunus al Harfush was imprisoned by the beylerbey of Aleppo and executed in 1625, the same year that Fakhr al Din gained the governorship of the Baalbek , according to Duwayhi. The imperial government had replaced Mustafa Pasha in January 1624, but without Fakhr al Din's agreement, the new beylerbey could not assume office in Damascus. Mustafa Pasha remained in place and Fakhr al Din secured from him the governorship of the Zabadani for his Shihab proxy Qasim ibn Ali. By March, Fakhr al Din turned against Mustafa Pasha in favor of his replacement, but the new beylerbey died soon afterward, and Mustafa Pasha was reinstated in April. Relations between Fakhr al Din and Mustafa Pasha subsequently soured.
Триполи мен Зенитті басып алу
1624 жылдан кейін Фахр әл-Диннің мансабы туралы ақпарат оның негізгі замандастарының қайтыс болуы және Осман үкіметінің белгілі дереккөздерінің азаюына байланысты шектеулі. 1624 жылдан кейінгі жылдар туралы көптеген мәліметтерді Дувайхи келтіреді. Әбу Хусейннің айтуынша, 19 ғасырдағы жергілікті тарихшылар Хайдар әл-Шихаби мен Таннус әл-Шидяқтың 1624 жылы Мурад IV-тің Леванттың үлкен бөлігін Фахр әл-Диннің де-факто бақылауындағы күшсіздігіне байланысты, оны («Левант жерінің билеушісі») деп мойындағаны туралы айтқаны – жалғандық. 1624 жылы Фахр әл-Дин Юсуфтың Умар Киттанжиге Триполиге кіруге рұқсат бермегенінен кейін, соңғысына қолдау көрсетті. Сәуір айында Батрунда Умар Киттанжиді қолдау үшін әскер жинағаннан кейін, Фахр әл-Дин Юсуфпен қаржылық жеңілдіктер туралы келіссөздер жүргізе бастады және одан әрі әскери қимылдардан бас тартты. Фахр әл-Дин Библос, Батрун және Бшарриді тағы төрт жылға иеленді. Юсуф тамыз айында бейлербей лауазымына қайта орналасты, бірақ оның билігі Триполи қаласымен, Крак де Шевальемен, Курамен және Джабле санджағымен шектелді, ал Хомс сияқты қалған аумақтардың көп бөлігі Фахр әл-Диннің немесе оның одақтастары мен Юсуфтың ұлдары мен туыстарының бақылауында болды. Юсуф 1625 жылдың шілдесінде қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Фахр әл-Дин Триполиге қарсы сәтсіз шабуыл жасады. Ол соңғысының еялеттегі Сайфаларға қарсы жорығында жаңа бейлербей, Мұстафа паша ибн Искандармен ынтымақтастық жасады. Ол бұрынғы одақтасы Сүлеймен Сайфаны Сафита бекінісінен қуды да, кейін Юсуфтың ұлдары оған Крак де Шевалье және Маркаб бекіністерін берді. Қарсылығында, Фахр әл-Дин бейлербейге Сайфаларға тиіспеуге ықпал етті. 1626 жылдың қыркүйегінде ол Саламия бекінісін басып алды, содан кейін Хама мен Хомсты басып алып, оларды басқаруға өкілдерін тағайындады. Еялетке тағы екі бейлербей тағайындалғаннан кейін, Фахр әл-Дин 1627 жылы Триполи бейлербейы болып тағайындалды, бұл туралы Дувайхи ғана хабарлайды. Сол кездегі Алепп тарихшысы Рамазан әл-Утайфи Фахр әл-Диннің Триполиді құлағанға дейін бақылағанын айтады, бірақ ол лауазымда болғанын нақты айтпайды. Осман үкіметінің құжаттары оның 1625-1630 жылдар аралығында Триполидің Арқа, Акар, Диние, Сафита, Крак де Шевалье, Библос, Батрун және Сидон, Бейрут, Сафед және Баалбек санджақтарын басқарғанын растайды. 1628-1629 жылдары оның билігі Джабле және Латакияға дейін кеңейді. 1630 жылдардың басында Мухибби Фахр әл-Диннің Дамаск маңындағы көптеген жерлерді басып алғанын, отыз бекініс бақылағанын, үлкен армияға қолбасшылық еткенін және «оған енді Сұлтандық талап ету ғана қалды» деп жазды.
Information about the career of Fakhr al Din after 1624 is limited due to the deaths of his main contemporary chroniclers and the increasing silence of known Ottoman government sources. Most information about his post 1624 years are provided by Duwayhi. The claim by the local 19th century chroniclers Haydar al Shihabi and Tannus al Shidyaq that Murad IV, powerless against Fakhr al Din's de facto control over large parts of the Levant, recognized him as ('ruler of the Land [of the Levant]') in 1624, is a fabrication, according to Abu Husayn. In 1624, Fakhr al Din lent his backing to Umar Kittanji after the latter was denied entry into Tripoli by Yusuf, who resisted Umar Kittanji's reappointment to the eyalet that year. After mobilizing in support of Umar Kittanji in Batroun in April, Fakhr al Din stalled from further military action while negotiating with Yusuf over fiscal concessions. Fakhr al Din secured another four year over Byblos, Batroun and Bsharri. Yusuf was restored as beylerbey in August, but his practical control was limited to Tripoli city, the Krak des Chevaliers, the Koura , and the Jableh sanjak, while most of the remaining areas, including Homs, were held by Fakhr al Din or his allies and sons in law among Yusuf's sons and nephews. A few months after Yusuf's death in July 1625, Fakhr al Din launched an abortive assault against Tripoli. He cooperated with its new beylerbey, Mustafa Pasha ibn Iskandar, in the latter's offensive against the Sayfas in the eyalet. He forced out his old ally Sulayman Sayfa from the Safita fortress and was later ceded the fortresses of Krak des Chevaliers and Marqab by Yusuf's sons. In return, Fakhr al Din influenced the beylerbey to leave the Sayfas undisturbed. In September 1626, he captured the fortress of Salamiyah, followed by Hama and Homs, appointing his deputies to govern them. Following the appointments of two more beylerbeys to the eyalet, Fakhr al Din was appointed beylerbey of Tripoli in 1627, according solely to Duwayhi. The near contemporary Aleppine historian Ramadan al Utayfi noted that Fakhr al Din controlled Tripoli until his downfall, but does not specify whether he held office. Ottoman government records affirm that he held the of the Tripoli of Arqa, Akkar, Dinniyeh, Safita, Krak des Chevaliers, Byblos, Batroun, in addition to the of Sidon Beirut, Safed and Baalbek, for most of 1625–1630. His were expanded to Jableh and Latakia in 1628–1629. By the early 1630s, Muhibbi noted that Fakhr al Din had captured many places around Damascus, controlled thirty fortresses, commanded a large army of , and that the "only thing left for him to do was to claim the Sultanate".
Төңкеріс және өлім жазасы
1630 немесе 1631 жылы Фахр әл-Дин өзінің бақылауындағы аумақта Сәфәүилерге қарсы сәтсіз жорықтан оралған император әскерлерінің қыс уақытына орналасуына рұқсат бермеді. 18 ғасырдың басындағы Осман тарихшысы Мұстафа Найма Фахр әл-Диннің күшейіп келе жатқан әскері мен билігі Османдықтардың арасында Дамаскіді басып алу қаупін тудырды деп мәлімдеді. IV Мұрадтың империяның Анатолиялық орталығына жақын Солтүстік Сириядағы оның күшейіп бара жатқан ықпалына алаңдады. Сұлтанға Фахр әл-Динге қатысты көптеген шағымдар түсті. 1629 жылы Сәфәүилерге қарсы Османдықтардың жеңістері оларға Фахр әл-Динмен және империяның басқа да бүлікшілерімен күресу үшін күштерін жұмылдыруға мүмкіндік берді. Императорлық билік 1632 жылы Фахр әл-Диннің жойылуы мақсатымен Дамаск әкімі қызметіне тәжірибелі генерал Күшүк Ахмет-пашаны тағайындады және оны уәзірдің жоғары дәрежесіне көтерді. Күшүк Ливан тауына үлкен әскерді бастап, Уади әл-Таймдегі Хан Хасбая маңында Әли бастаған Ма'н әулетінен жеңіліс тапты, ол қаза тапты. Фахр әл-Дин мен оның сүйіктілері кейіннен Оңтүстік Шуфтағы Нихадағы үңгірге немесе одан әрі оңтүстікке қарай Джеззинеге тығылды. Үңгірге кіре алмаған Күшүк Фахр әл-Диннің үңгірден шығуы үшін оның төңірегіне от жақты. Ол және оның серіктері Күшүкке бағынды. Оның ұлдары Мансур мен Хусейн, соңғысы Маркабта орналасқан, Күшүк тарапынан тұтқынға алынған еді. Оның ұлдары Хасан, Хайдар және Булак, ағасы Юнус және жүрегіндегі інісі Хамдан ибн Юнус жорық кезінде Күшүк тарапынан жазаланды. Күшүк Фахр әл-Диннің ақшасын және мүлкін тәркіледі. Дамасктегі шариғат сотының 1634 жылғы құжатында оның мүлкі тәркіленіп, жойылғандығы туралы жазылған. Онда Фахр әл-Дин "асыл Сұлтандыққа қарсы көтеріліс жасағандығымен танымал адам" деп сипатталған. Күшүк оны тізгінмен байлап, Дамаск арқылы алып өтті, онда жергілікті ақындар Фахр әл-Диннің құлауы үшін Күшүкті мақтады. Содан кейін Фахр әл-Дин Константинопольге жіберілді. Ол Едікүледе түрмеге қамалды, ал екі ұлы Галатасарайға жіберілді. 1635 жылдың наурыз немесе сәуір айында Фахр әл-Диннің басы кесілді, ал Мансур Мұрад IV-нің бұйрығымен тұмсықталды және теңізге лақтырылды. Фахр әл-Диннің денесі Ипподромда қойылды. Осы жазалау шаралары Ма'н әулетіне қатысты шағымдардан, әсіресе Фахр әл-Диннің жүрегіндегі інісі Мулхим ибн Юнустың Фахр әл-Диннің үкіметтік тағайындалған алмастырушысы Али Алам әл-Динге қарсы Шұптағы операцияларынан туындаған болуы мүмкін. Ол өлімге кесілгеннен кейін, оның әйелдері, барлығы Дамаск цитаделінде тұтқындалған, дарға асылды. Оның аналық туыстары Танухтың барлығы Алам әл-Дин тарапынан өлтірілді. Хусейн, әлі жас болғандықтан, өлім жазасынан құтылып, жоғары дәрежелі императорлық шенеунік және дипломат болып мансапқа ие болды. Олсаретти бағалауынша, "Фахр әл-Диннің құлауына әскери оқиғалардың тізбегінен гөрі терең себептер себеп болды". Осыған себепші факторлардың бірі Константинополь мен Левант провинциялары арасындағы тұрақсыз қарым-қатынас, әрбір сұлтан мен ұлы визирдің өзгеруімен; Фахр әл-Дин 1623 жылы Мұрад IV-нің билікке келуімен біржола императорлық құрметтен айрылды. Фахр әл-Диннің Сайфалар мен Мұстафа-паша сияқты жергілікті қарсыластарынан алған жеңістері жергілікті күштердің оның билігіне қатысты кез келген шынайы бақылауын жойды, соңынан императорлық қарсылық туды. 1620-шы жылдардың аяғында жалдамалыларға тәуелділігі ұлғайып, жергілікті халықтан көбірек табыс алуға мүмкіндік берді және қаржылық қажеттілік туды, бұл оған деген ізгі ниеттерін тәуекелге ұшыратты. Дувайхи 1631 жылы Фахр әл-Диннің шетел саудагерлеріне азық-түлік сату арқылы азық-түлік бағасын көтеріп, оның аумақтарының тұрғындарына ауыртпалық түсіргенін атап өтті. Сонымен қатар, әлеуметтік және саяси жағдайлар жалпы алғанда Ма'нид әмірлігі сияқты жергілікті актерлер есебінен күшті, орталықтандырылған мемлекеттерге жағымды бола бастады.
In 1630 or 1631, Fakhr al Din denied the attempted winter housing of imperial troops returning from a failed campaign against the Safavids in territory under his control. The early 18th century Ottoman historian Mustafa Naima held that Fakhr al Din's growing army and power by this point induced fear among the Ottomans that he would take over Damascus. Murad IV was alarmed at his growing presence in northern Syria, near the Empire's Anatolian heartland. Numerous complaints about Fakhr al Din were submitted to the Sultan. The Ottomans' victories against the Safavids in 1629 are likely to have freed up their forces to deal with Fakhr al Din and other rebels across the Empire. The imperial authorities appointed the veteran general Kuchuk Ahmed Pasha to the governorship of Damascus and promoted him to the high rank of vizier in 1632 for the purpose of eliminating Fakhr al Din. Kuchuk led a large army toward Mount Lebanon, defeating the Ma'ns led by Ali, who was slain, near Khan Hasbaya in Wadi al Taym. Fakhr al Din and his retinue subsequently took refuge in a cave in Niha in the southern Chouf or further south in Jezzine. Unable to access the cave, Kuchuk started fires around it to smoke out Fakhr al Din. He and his men consequently surrendered to Kuchuk. His sons Mansur and Husayn, the latter of whom was stationed in Marqab, had already been captured by Kuchuk. His sons Hasan, Haydar, and Bulak, his brother Yunus and nephew Hamdan ibn Yunus were all executed by Kuchuk during the expedition. Kuchuk confiscated the money and goods in Fakhr al Din's possession. A 1634 document from the Sharia Court in Damascus, which recorded the confiscation and disposal of his estate, referred to Fakhr al Din as "a man well known for having rebelled against the sublime Sultanate". Kuchuk escorted him, chained on a horse, through Damascus where the local poets sang Kuchuk's praises for toppling Fakhr al Din. Afterward, Fakhr al Din was sent to Constantinople. There, he was imprisoned in Yedikule, while his two sons were sent to the Galatasaray. In March or April 1635, Fakhr al Din was beheaded and Mansur was strangled and tossed into the sea on the orders of Murad IV. Fakhr al Din's body was displayed in the Hippodrome. The executions may have been prompted by complaints against the Ma'ns, particularly the operations of Fakhr al Din's nephew Mulhim ibn Yunus against Fakhr al Din's government appointed replacement in the Chouf, Ali Alam al Din. After his execution, his wives, all of whom were imprisoned in the Citadel of Damascus, were hanged. His maternal kinsmen, the Tanukh, were all killed by Alam al Din. Husayn, still a youth, was spared execution and went on to have a career as a high ranking imperial official and diplomat. In the assessment of Olsaretti, "more profound causes than a string of military events were responsible for Fakhr al Din's fall". Among the contributing factors were the unstable relations between Constantinople and the Levantine provinces with every change of sultan and grand vizier; Fakhr al Din permanently fell out of imperial favor with Murad IV's accession in 1623. Fakhr al Din's victories over his local rivals, such as the Sayfas and Mustafa Pasha, removed any serious checks on his power by local forces, eventually provoking an imperial backlash. His increased dependence on mercenaries in the late 1620s allowed and financially necessitated him to raise more revenue from the local population, risking their goodwill towards him. Duwayhi noted that in 1631 Fakhr al Din sold large quantities of grain to foreign merchants during a period of scarcity, which increased food prices and burdened the inhabitants of his territories. Moreover, social and political conditions in general began to favor stronger, centralized states at the expense of local actors, such as the Ma'nid emirate.
Экономикалық саясат
Фахр әл-Диннің негізгі басқару саясаты Осман империясының аса шектен тыс талаптарын қанағаттандыруға жеткілікті кіріс жинау және Дамаск пашаларының пара арқылы ықыласын қамтамасыз етуге негізделген. Ол өзінің аумақтарында ауыл шаруашылығының өнімділігін арттырып, сауданы дамытты. 1611 жылы Сидонға келген Сэндис Фахр әл-Диннің жергілікті және шетелдік саудагерлерден "хитролық пен зорлық-зомбылық арқылы" байлық жинағанын, голланд монеталарын жасауға тырысқанын және бұрынғы құрылыстарды қалпына келтіріп, өзінің иелігіндегі тастап кетілген елді мекендерді қайта қоныстандырған "қатаң әділетті" екенін байқады. 1590 жылдардан бастап Фахр әл-Дин мен оның отбасы иеленген салық фермалары оның кірісінің басты көзі болды. Мандардың салық фермалары үшін империялық билікке төлеген сомасы олардың құнының өсуіне қарамастан өзгеріссіз қалды, бұл Фахр әл-Динге кірістің көп бөлігін өзінде сақтауға мүмкіндік берді. Фахр әл-Дин өзінің салық фермаларындағы коммерциялық егіншілікті қолдады және шетелдік саудагерлердің салыстырмалы түрде жоғары бағамен сатып алатын ақшалай дақылдарды өсіруге ынталандырды. Еуропадағы жоғары сұранысқа байланысты жібек өндірісіне ерекше мән берілді. 16-шы ғасырдың ортасында Иран жібегінің жеткізіліміндегі ауытқулар нәтижесінде Леванттың шикі жібек нарығы дамыды. Ливан тауы 1550 жылға қарай өндіріс орталығына айналды, ал оның жібек экспорты 1570 жылдары Венеция саудасында маңызды тауарға айналды. 1627 жылы Триполи облысын бағындырғаннан кейін Фахр әл-Дин Триполидің шетінде 12 000 немесе 14 000 шөптесін ағашын отырғызды және жақын жердегі Хисахта тағы бір үлкен шөптесін бақ отырғызды. Жібек экспортын ынталандыру мақсатында ол Тосканаға жібек сыйлық жіберді, ал Тоскана келесі жылы оған бес кеме тауар жіберді. Мақта, дәнді дақылдар, зәйтүн майы және шараптан да айтарлықтай пайда болды. Сафедте, Фахр әл-Диннің тағайындалуына дейінгі жылдары санжақтың саяси және экономикалық жағдайы нашарлаған кезде, империялық билік оны 1605 жылы "елді қорғағаны, бедуиндерді бақылауда ұстағаны, халықтың әл-ауқаты мен тыныштығын қамтамасыз еткені, ауыл шаруашылығын дамытқаны және өркендеуді арттырғаны" үшін мақтады, бұл жағдайды Халиди де растады. 1571 жылы Лепанто шайқасындағы испан-венециялық коалициядан Осман флотының жеңіліске ұшырауы Еуропаның Шығыс Жерорта теңізіндегі экономикалық және саяси ықпалын арттырды, соның ішінде Еуропа-Левант саудасының жандануына әкелді. 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында Осман империясы жоғары инфляциямен, ауыр салық салумен және саяси тұрақсыздықпен сипатталатын ұзақ мерзімді экономикалық дағдарысқа тап болды. Фахр әл-Дин өзінің пайдасына экономикалық жағдайдың өзгеруін пайдаланды, Сидон, Бейрут және Акра порттарын еуропалық сауда кемелеріне ашты, саудагерлер үшін хандар деп аталатын қойма-жатақханалар салдырды және еуропалық державалармен достық қарым-қатынас орнатты. Ассафтар мен Сайфалардың шетелдік саудагерлерді зорлықпен ұстауына қарағанда, қазіргі араб, венециялық және тосканалық дереккөздер Фахр әл-Дин, француз, ағылшын, голланд және тосканалық саудагерлермен, сондай-ақ Сидондағы ағылшын және француз консулдарымен тығыз байланыста болғанын атап көрсетеді. Фахр әл-Дин шетелдік саудагерлермен келіссөздер жүргізу үшін жергілікті саудагерді өкілі ретінде пайдаланды. 1622 жылы ол Акрада марокколық қарақшылар ұстаған француз саудагерлерін босатып, олардың қаладағы іс-әрекеттерін аяқтауларына көмектесті. 1625 жылы Фахр әл-Диннің Триполиді басып алуына дейін Алеппо губернаторы шетелдік саудагерлерді Алеппо порттарында жұмыс істеуге итермелеу үшін қаланың бекіністерін бұздырды, бірақ олардың көпшілігі француз және фламанд саудагерлері Фахр әл-Диннің Сидонына көшіп кетті. Оның басшылығымен Сидон Алеппо мен оның Жерорта теңізіндегі порттарының есебінен гүлденуді жалғастыруға дайын болды. 1630 жылы Медичи Фахр әл-Диннің Сидонға тұрақты өкіл жіберу туралы өтінішін қабылдады, Осман империясының капитуляциялық келісімдерін бұзудан сақтану үшін француз туының астында жұмыс істейтін бейресми консулды жіберді. Салибинің бағалауынша, империя "өзгеріп жатқан жағдайларға бейімделе алмағандықтан күйреуге бет алған кезде, Оңтүстік Ливан және Галилеядағы Фахр әл-Дин Маʿн патшалығы Еуропаның күмісі ағылып кіретін шағын бұрыш ретінде назар аударды".
Fakhr al Din's basic governing policy was based on the collection of sufficient revenue to satisfy the exorbitant demands of the Ottoman imperial government and to elicit the goodwill of the pashas of Damascus through bribes. To raise revenue, he introduced more productive agricultural methods to his territories and promoted commerce. Sandys, who visited Sidon in 1611, observed that Fakhr al Din had amassed a fortune "gathered by wiles and extortion" from locals and foreign merchants, counterfeited Dutch coins, and was a "severe justice", who restored the ruined structures and repopulated the once abandoned settlements in his domains. The tax farms which Fakhr al Din and his family held practically undisturbed from the 1590s were the principal source of his income. The price the Ma'ns paid the imperial authorities for the tax farms remained fixed despite their increasing value, enabling Fakhr al Din to keep the greater part of their revenue. Fakhr al Din protected commercial agriculture in his tax farms and encouraged the growing of cash crops, which were purchased by foreign merchants at a relatively high cost. Special attention was paid to silk production due to high demand in Europe. The Levantine raw silk market had developed in the mid 16th century due to fluctuations in the Iranian silk supply. Mount Lebanon became a center of production by 1550 and its silk exports became an important commodity in Venetian trade by the 1570s. Once in control of Tripoli Eyalet in 1627, Fakhr al Din planted 12,000 or 14,000 mulberry trees in Tripoli's outskirts and another large mulberry grove in nearby Hisah. As part of his efforts to foster the export of silk, he sent a gift of silk to Tuscany, which reciprocated the following year by sending him five vessels of goods. Significant profits were also derived from cotton, grain, olive oil, and wine. In Safed, where political and economic conditions in the sanjak had deteriorated in the years preceding Fakhr al Din's appointment, the imperial authorities lauded him in 1605 for "guarding the country, keeping the Bedouins in check, ensuring the welfare and tranquility of the population, promoting agriculture, and increasing prosperity", a state of affairs affirmed by Khalidi. The Ottoman naval defeat by a Spanish–Venetian coalition at Lepanto in 1571 had increased European economic and political influence in the eastern Mediterranean, including a revival of European–Levantine trade. Towards the end of the 16th century and during the early 17th century, the Ottoman Empire experienced a long term economic crisis characterized by high inflation, heavy taxation, and political instability. Fakhr al Din turned the changing economic circumstances to his advantage by opening the ports of Sidon, Beirut and Acre to European trade ships, building hostel warehouses—known as khans—for merchants there, and establishing friendly ties with European powers. In contrast to the extortion of foreign merchants by the Assafs and Sayfas, the contemporary Arabic, Venetian, and Tuscan sources all emphasized the close relations between Fakhr al Din, the French, English, Dutch, and Tuscan merchants and the English and French consuls in Sidon. Fakhr al Din used a local merchant as his representative in negotiations with foreign traders. In 1622, he secured the release of French traders captured by Moroccan pirates in Acre and assisted the completion of their activities in the town. In 1625, before Fakhr al Din's capture of Tripoli, the governor of Aleppo had that city's fortifications dismantled to sway foreign merchants there to operate in Aleppine ports; instead, the mostly French and Flemish traders relocated to Fakhr al Din's Sidon. Under his watch, Sidon was poised to continue prospering at the expense of Aleppo and its Mediterranean ports. In 1630, the Medici granted Fakhr al Din's request to post a permanent representative to Sidon by dispatching an unofficial consul who operated under the French flag to avoid violating Ottoman capitulation agreements. In the assessment of Salibi, at a time when the Empire "was sinking to destitution because of its failure to adapt to changing circumstances, the realm of Faḫr al dīn Maʿn [sic], in the southern Lebanon [range] and Galilee, attracted attention as a tiny corner into which the silver of Europe flowed".
Беделдіктер мен әскерлер
Фахр әл-Дин өзінің артық табысын негізінен бекіністер мен басқа да инфрақұрылымдарға жұмсады, бұл ауыл шаруашылығы мен сауданың гүлденуіне қажетті тәртіп пен тұрақтылықты қамтамасыз етті. Ол мансабының басында 1590 жылы Ниханың Шоуф бекінісімен бастап, 1594 жылы Бейрут қаласындағы бекіністерді, Сидонның ішкі бекінісі мен Сидон портын күзеткен бекіністі нығайтты. Сафедке тағайындалғаннан кейін, ол бұрын шиит Са’б әулетінің иелігінде болған Джабал Амилдегі Шакиф Арнун мен Гермон тауындағы Субайбаны бағындырды. Сандис Фахр әл-Диннің «жеңіске ұшырамайтын бекіністерінің» ұзақ соғысқа дайын болғанын атап өтті. 1618 жылы шет елден оралғаннан кейін, ол Акра бекінісін нығайтты. Олсареттидің сөзіне сүйенсек, Сидон, Бейрут және Акра қалаларының жағалаудағы бекіністері «күшімен де, тауар сақтауға арналған қоймаларымен де ерекшеленді». Фахр әл-Дин Триполи мен оның төңірегінде отырғызған жидебақ ағаштарын күзету үшін қарауыл мұнараларын салды. Фахр әл-Дин мансабының алғашқы кезеңінде жеке әскерін ұстау шығындарын салыстырмалы түрде төмен ұстады, себебі ол негізінен жергілікті шаруалардың жұмылдырылуына сүйенді. Кәсіби әскерлерге қарағанда олардың дағдысы төмен болғанымен, олардың тұрақты болуы соғыс кезінде оларды тез қолдануға мүмкіндік берді. Еуропалық үкіметтердің 1605 және 1614 жылдар аралығындағы бағалауынша, оның жергілікті әскерлерінің саны 10 000-нан 30 000-ға дейін болды, ал Сандис олардың санын 40 000 мұсылман мен христиан деп есептеді. 1623 жылғы Анжар шайқасына дейін Ма’нит әскерінің көп бөлігін жергілікті жұмылдырылғандар құрады. Шаруалардың басты міндеті – ауыл шаруашылығы болды, бұл науқандар кезінде оларды қолдану уақытын және қашықтығын шектеді. Олардың аумағы мен ауыл шаруашылығы өнімділігі арта келе, Ма’ниттер шаруа әскерлерін қолдануды азайтты. Халиди 1617 жылы Ма’ниттердің көп емес әскерді жұмылдыра алғанын атап өтті, себебі жұмылдырылғандардың көп бөлігі жидебақ ағаштарын күтуге қажет болды. Халиди мен Сидонға жіберілген тоскан елшісінің мәліметінше, 1614 жылы Фахр әл-Дин 1500 кәсіби жаяу әскер мен 150 атты мушкетерді жұмысқа алды, бұл оның ең үлкен шығыны болды. Олар шағын топтардағы шайқастарда, қоршауларда, маңызды жолдарды күзетуде, сондай-ақ қарақшылар мен пираттарға қарсы күресте қолданылатын жылдам әрекет ететін күш болды. 1620 жылдардан бастап Фахр әл-Дин олардың санының артуына сүйенді. Ол шаруалар есебінен артық өнімнің үлкен бөлігін алып, олардың жұмыс істеуінің жоғары құнын өтеді.
Fakhr al Din spent the surpluses from his mainly on fortifications and other infrastructure, which promoted the order and stability required for agriculture and trade to thrive. He obtained and strengthened fortresses throughout his early career, starting with the Chouf redoubt of Niha in 1590, followed in 1594 by fortifications in Beirut, Sidon's inland fort, and the fort guarding Sidon's port. After his appointment to Safed, he obtained Shaqif Arnun in Jabal Amil, formerly held by the Shia Sa'b family and which he heavily provisioned and garrisoned, and Subayba in Mount Hermon. Sandys noted that Fakhr al Din's "invincible forts" were equipped for a lengthy war. After returning from exile in 1618, he strengthened the fortifications of Acre. The coastal forts of Sidon, Beirut, and Acre were "remarkable for both their strength and the fact they incorporated storage for merchandise", according to Olsaretti. He built watchtowers to guard the mulberry groves he planted in and around Tripoli. Fakhr al Din kept the costs of his private army relatively low during his early career as he relied mainly on local peasant levies. Although generally less skilled than professional soldiers, their permanent presence made them readily available in times of war. European government estimates of his local forces between 1605 and 1614 ranged from 10,000 to 30,000, while Sandys estimated the number to be 40,000 Muslims and Christians. Local levies constituted the bulk of the Ma'nid army until the Battle of Anjar in 1623. The peasants' principal responsibility was agriculture, which limited the amount of time and the distance in which the Ma'ns could deploy them during campaigns. As their territories and agricultural production grew, the Ma'ns' use of peasant armies decreased. Khalidi noted that in 1617 the Ma'ns were not able to mobilize more than a small number of troops because the bulk of the levies were needed to work the mulberry groves. According to Khalidi and a Tuscan agent sent to Sidon, in 1614 Fakhr al Din employed 1,500 professional infantry and 150 mounted musketeers, who accounted for his largest single expense. The were a mobile force used in small scale engagements, sieges, patrols over key roads, and against pirates and brigands. From the 1620s onward, Fakhr al Din relied on increasing numbers of He compensated for the higher cost of their employment by taking larger shares of the surplus from his at the expense of the peasantry.
Бағалау
Фахр әл-Диннің саяси амбициялары Друз тауынан әлдеқайда асып түсті және ол Сидон, Бейрут, Сафед, Триполи және Аджлунның санджақтары мен аймақтарын бақылауға бірдей мән берді. Харрис Фахр әл-Динді Жанбулад, Асаф, Сайфа және Турабай отбасыларының басшыларымен бірге 16 ғасырдың соңы – 17 ғасырдың басындағы Леванттың «Османдықтардың «бөліп билеу» саясатына қызмет ететін «супер басшылар» санатына жатқызады. Олар бір-бірімен, тіпті Дамаск әкімімен де соғыса алатын, бірақ Османдықтар кіріс немесе адалдық туралы алаңдаса, қиын жағдайға түсетін еді. Тарихшы Аднан Бахиттің бағалауынша, Фахр әл-Дин – Сирияның күшті тұлғасы, Османдықтар оған басқа жергілікті күшті тұлғаларды басып тастау және жою үшін мүмкіндік берді. Бірақ ол Османдықтардың Сирия аймақтарын орталықтандырылған билікке бағынуы үшін жойылды. Османдық Дамаскінің сүнни мұсылмандық қауымы Фахр әл-Динді жалпы түрде тиран, көтерілісші және дінсіз деп есептеді. Салиби «Османдық Сирияның жылнамаларында» Фахр әл-Диннің «кез келген стандарт бойынша керемет тұлға ретінде ерекшеленетінін» айтты. Оның пікірінше, Фахр әл-Дин – «әскери шеберлікті, көшбасшылық қабілеттерін, кәсіпкерлікке деген өткір сезімін және ерекше байқағыштығын біріктірген туған саяхатшы» еді. 17 ғасырдың ағылшын ғалымы және дін қызметкері Генри Мондрелл Фахр әл-Динді «түрік [османдық] генийінің қалыпты деңгейінен әлдеқайда жоғары тұрған адам» деп сипаттады. Салиби сондай-ақ Фахр әл-Диннің «өте зәулім салықтармен халқын мазалаған ашкөз тиран болғанымен, халықтың жағдайы жақсы болған сайын, олар көбірек салық төлей алатынын түсінгенін» атап өтті. Фахр әл-Диннің билігінде Сидон, Бейрут, Акра және олардың таулы аймақтары гүлденді. Ол итальяндық тәжірибемен өз аймақтарындағы ауыл шаруашылығын жаңғыртуға көмектесті және әлемдік сұраныс кезінде Ливан тауында жібекті ақшалай дақыл ретінде алғаш рет ілгерілетуге ұсыныс жасады. Француздармен, Тосканамен және Папамен байланыстары арқылы ол 13 ғасырдың соңында крестшілер күйрегеннен бері Сидон мен Бейруттың ең маңызды еуропалық саяси және экономикалық енуіне ықпал етті. Оның басшылығымен Сидон қаласы қазіргі заманғы тарихында алғаш рет саяси маңызға ие болды. 1960 жылдары Мунир әл-Хури және Абд әл-Азиз Салим жазған Ливандық ұлтшыл және араб ұлтшыл тарихтары Фахр әл-Динді мақтап, оның билігі қаланың алтын ғасыры болғанын атап өтті.
Fakhr al Din's political ambitions spanned well beyond the Druze Mountain and he attached equal importance to controlling the sanjaks and eyalets of Sidon Beirut, Safed, Tripoli, and Ajlun. Harris places Fakhr al Din, along with the heads of the Janbulad, Assaf, Sayfa, and Turabay families, in a category of late 16th–early 17th century Levantine "super chiefs serviceable for the Ottoman pursuit of 'divide and rule' They could war among themselves and even with the governor of Damascus but were in deep trouble if the Ottomans became agitated about revenue or loyalty". In the assessment of the historian Adnan Bakhit, Fakhr al Din was a Syrian strongman who was afforded space by the Ottomans to suppress and eliminate other local strongmen until he was destroyed by the Ottomans to facilitate their centralized rule over the Syrian eyalets. The Sunni Muslim establishment in Ottoman Damascus generally considered Fakhr al Din as a tyrant, rebel, and infidel. Salibi held that in the "annals of Ottoman Syria" Fakhr al Din "stands out as a brilliant figure by any standard". In his assessment, Fakhr al Din "was a born adventurer who combined military skill and eminent qualities of leadership with a keen business acumen and unusual powers of observation". The 17th century English academic and clergyman Henry Maundrell remarked that Fakhr al Din was "a man much above the ordinary level of a Turkish [Ottoman] genius". Salibi further noted that although Fakhr al Din was "a rapacious tyrant who weighed his subjects down with taxes", he was "enlightened enough to realize that the better the condition of a people, the more they can pay". Sidon, Beirut, Acre and their mountainous countryside prospered under Fakhr al Din. He helped modernize agriculture in his territories with Italian expertise and was the first to promote silk as a cash crop in Mount Lebanon at a time of global demand. Through his ties with the French, the Tuscans and the Papacy, he fostered the most significant European political and economic penetration of Sidon and Beirut since the collapse of the Crusader states in the late 13th century. Under his stewardship, the city of Sidon attained political significance for the first time in its modern history. The Lebanese nationalist and Arab nationalist histories of Sidon written in the 1960s by Munir al Khuri and Abd al Aziz Salim, respectively, both commend Fakhr al Din and note his rule was a golden age for the city.
Мұра
Фахр әл-Дин құлағаннан кейін Османдықтар Фахр әл-Диннің тұсында қалыптасқан друздар билеген Шуф пен марониттер билеген Кесерванның бірлігін бұзуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. 1660 жылы Османдықтар Сидон әйялетін қайта құрды және 1697 жылы Фахр әл-Диннің шөбересі Ахмад ибн Мулхимге оның таулары Шуф, Гарб, Джурд, Матн және Кесерванды сыйлады. Ахмад пен оның Шиһаб руынан шыққан мұрагерлерінің таудағы бірегей билігі кейін тарихшыларға «Ливан әмірлігі» деп танылған терминге бастады. Бұл термин Шиһаб билеушісі Башир II заманына дейін қолданылмаған. Дегенмен, 1711 жылы Шиһабтар енгізген Ливан тауындағы салықтық кантондар жүйесі 1861 жылы құрылған Ливан тауындағы Мутасаррифаттың алғы күші болды, ал ол өз кезегінде қазіргі Ливан Республикасының алғы күші еді. Шын мәнінде Ливан мемлекетін құрмағанымен, Фахр әл-Дин ливандықтар тарапынан қазіргі елдің негізін қалаушы ретінде қарастырылады, өйткені ол Ливан тауының друздар мен марониттер аудандарын, көршілес Жерорта теңізі жағалауындағы қалаларды және Бекаа аңғарын тарихта алғаш рет бір билік астында біріктірді. Салибидің сөзіне сүйенсек, Фахр әл-Диннің жалғыз «тұрақты» саяси мұрасы – марониттер мен друздардың нәзік, симбиотикалық одағы болды, ол Ливан тауының кейінгі тарихында маңызды оқиғаға айналды. Харристің пікірінше, Фахр әл-Дин қазіргі Ливанның құрамдас аймақтарының – Ливан тауы, Джабал-Амил, Бекаа аңғары және жағалаудың – друздар, марониттер, шииттер мен сунниттер қауымдық элиталары арасындағы үздіксіз өзара әрекеттесуді бастады. 1920 жылы Ұлы Ливан француздық мандаттық мемлекетінің құрылуынан бастап ливандық мектеп оқушыларына Фахр әл-Диннің елдің тарихи негізін қалаушы екені үйретілді. Фахр әл-Диннің басшылығымен марониттер, грек православтары және грек-католик христиандары Друз тауына көптеп көшіп келе бастады; 16 ғасырдағы жазалау науқандары кезінде друздар шаруаларына келтірілген залал, әлдебір дәрежеде друздар жер иелері үшін друз шаруа еңбегінің жетіспеушілігіне себеп болды, оны христиан көшіп келушілер ішінара толықтырды. Фахр әл-Диннің заманында друз тайпаларының басшылары христиандарды жібек өндірісіне негізделген ауыл шаруашылығын дамыту үшін друз ауылдарына қоныстандырды. Басшылар маронит шіркеуі мен монастырь мекемелеріне жер сыйлады. Фахр әл-Дин мұндай алғашқы сыйлықты 1609 жылы жасады. Друз басшылары жібек өсірілетін Шуф жерлерінің көп бөлігіне ие болғанымен, христиандар жібек экономикасының барлық басқа аспектілеріне, соның ішінде өндіріске, қаржыландыруға, Сидон мен Бейрут нарықтарына сауда-саттық жасауға және Еуропаға экспорттауға басымдық берді. Фахр әл-Диннің діни төзімділігі оның билігі астында өмір сүрген христиандардың құрметіне бөленді. Дувейхидің сөзіне сәйкес, эмир Фахр әл-Диннің тұсында христиандар басын көтере алды. Олар шіркеулер салды, атқа мінді, жұқа матадан тігілген тюрбан, қымбат әшекейлермен безендірілген белбеу киді және зергерлік мылтықтармен қаруланды. Еуропадан миссионерлер келіп, Ливан тауында қоныстанды. Себебі оның әскері христиандардан, ал үй басқарушылары мен қызметшілері марониттерден құралды.
After Fakhr al Din's downfall, the Ottomans attempted, unsuccessfully, to undo the unity of the Druze dominated Chouf and the Maronite dominated Keserwan forged under Fakhr al Din. In 1660, the Ottomans reestablished the Sidon Eyalet and in 1697, awarded Fakhr al Din's grandnephew Ahmad ibn Mulhim the of its mountain of the Chouf, Gharb, Jurd, Matn, and Keserwan. The singular rule over the mountain by Ahmad and his successors from the Shihab clan inaugurated what became known to later historians as the "Lebanese emirate", a term that was not used until the days of the Shihab ruler Bashir II Nonetheless, the system of fiscal cantons in Mount Lebanon introduced by the Shihabs in 1711 was the precursor to the Mount Lebanon Mutasarrifate established in 1861, which in turn, was a precursor of the modern Lebanese Republic. Although he did not actually establish a Lebanese state, Fakhr al Din is regarded by the Lebanese people as the founder of their modern country because he united the Druze and Maronite districts of Mount Lebanon, the neighboring Mediterranean coastal cities, and the Beqaa Valley under a single authority for the first time in history. According to Salibi, Fakhr al Din's only "enduring" political legacy was the tenuous, symbiotic union of the Maronites and the Druze, which became a significant development throughout Mount Lebanon's later history. In the view of Harris, Fakhr al Din inaugurated the continued interaction among the Druze, Maronite, Shia, and Sunni communal elites of the constituent regions of modern Lebanon, namely Mount Lebanon, Jabal Amil, the Beqaa Valley and the coast. From the establishment of the French Mandatory state of Greater Lebanon in 1920, Lebanese schoolchildren have been taught that Fakhr al Din was the country's historical founder. Under Fakhr al Din's leadership, Maronite, Greek Orthodox, and Greek Catholic Christians began migrating to the Druze Mountain in large numbers; the devastation wrought on the Druze peasantry during the punitive government campaigns of the 16th century had probably caused a deficit of Druze farm labor for the Druze landowners, which was partly filled by the Christian migrants. Christians were settled in Druze villages by the Druze tribal chiefs in the days of Fakhr al Din to stimulate agricultural production, centered on silk, and the chiefs donated land to the Maronite Church and monastic institutions to further facilitate Christian settlement. Fakhr al Din made the first such donation in 1609. Although the Druze chiefs owned much of the Chouf lands on which the silk crop was grown, Christians dominated every other aspect of the silk economy there, including production, financing, brokerage to the markets of Sidon and Beirut, and its export to Europe. Fakhr al Din's religious tolerance endeared him to the Christians living under his rule. According to Duwayhi, Under Emir Fakhr al Din the Christians could raise their heads high. They built churches, rode horses with saddles, wore turbans of fine muslin and belts with precious inlays, and carried jeweled rifles. Missionaries from Europe came and established themselves in Mount Lebanon. This was because his troops were Christians, and his stewards and attendants Maronites.
Ұлттық тарихшылық
Қазіргі ливандық тарихшылар елдегі әртүрлі діни қауымдар Фахр әл-Дин әмірлігін, немесе салық жинау жүйесін, өз қауымдастығының Ливан мемлекеті туралы түсінігіне сәйкес интерпретациялады, көбінесе басқа пікірлерді ескермейді. Ливандық друздар мен марониттердің ұлттық наративтері тарихшы Юсри Хазранның айтуынша, Фахр әл-Диннің «Ливан тарихына шешуші ықпалы мен үлесі» туралы келіседі, бірақ оның мотивтерін және оның билігінің тарихи маңыздылығын анықтауда үлкен айырмашылықтар бар. Друз авторлары оны күшті ішкі бірлікке қол жеткізуге, гүлденген экономика құруға және Ливанды Османдық үстемдіктен саяси түрде азат етуге ұмтылған идеалды билеуші ретінде сипаттайды. Манидтер Ливанның араб аймақтық кеңістігіне интеграциясына жұмыс істегенін дәлелдеп, друз авторлары көбінесе оның Еуропамен қарым-қатынасына аз мән береді және оның автономияға ұмтылысын араб ұлтшылдық қозғалысының алғашқы көрінісі ретінде көрсетеді. Ал маронит авторлары Фахр әл-Диннің мұрасын араб-ислам ортасынан оқшаулану ретінде қарастырады. Фахр әл-Диннің өзі көптеген маронит ұлтшылдары тарапынан діни топтың мүшесі ретінде қабылданып, оның жас кезінде Кесерванда Хазен әулетінен пана тапқан болуы мүмкін екенін, немесе өлім төсегінде христиан дінін қабылдағанын айтады. Тарихшы Филипп Хиттидің пікірінше, Фахр әл-Диннің «ұзақ мансабы Ливанның өткені мен болашағы арасында жатты. Ол ливандықтарға олардың тағдырын көрсетті және олардың елі мен Сирия арасындағы айқын үзілісті орнатты». Тарихшы Кристофер Стоунның сөзіне сәйкес, Фахр әл-Дин Рахбани ағайындарының «Фахр әл-Дин күндері» атты ливандық ұлттық пьесасында «20-шы ғасырдағы Ливанның христиан ұлтшылдығының кемелді тарихи алғыкүші» ретінде пайдаланылды.
Modern Lebanese historians from the country's different religious communities have interpreted Fakhr al Din's emirate, or collection of tax farms, according to their own community's conception of the Lebanese state, generally omitting divergent views. Nationalist narratives by Lebanese Druze and Maronites agree on Fakhr al Din's "decisive influence and contribution to Lebanon's history", according to the historian Yusri Hazran, though they differ significantly in determining Fakhr al Din's motives and the historic significance of his rule. Druze authors describe him as the ideal ruler who strove to achieve strong domestic unity, build a prosperous economy, and free Lebanon politically from Ottoman oppression. Making the case that the Ma'nids worked toward Lebanon's integration into the Arab regional environment, the Druze authors generally de emphasize his relations with Europe and portray his drive for autonomy as the first forerunning of the Arab nationalist movement. On the other hand, Maronite authors viewed the legacy of Fakhr al Din as one of isolation from the Arab–Islamic milieu. Fakhr al Din himself has been adopted by a number of Maronite nationalists as a member of the religious group, citing the refuge he may have taken with the Khazen family in the Keserwan during his adolescence, or claiming that he had embraced Christianity at his deathbed. In the view of the historian Philip Hitti, Fakhr al Din's "long career stood between Lebanon past and Lebanon future. It pointed to the Lebanese their destiny and established a clear cut break between their country and Syria." According to the historian Christopher Stone, Fakhr al Din was utilized by the Rahbani brothers in their Lebanese nationalist play, The Days of Fakhr al Din, as "a perfect historical predecessor for Lebanon's Christian nationalism of the twentieth century".
Құрылыс жұмыстары
Фахр әл-Дин өмірінің соңында Медичиден өз аумағында заманауи бекіністер салуға көмек сұрады. 1631 жылы Сидонға тоскандық мамандар, оның ішінде сәулетші Франческо Чиоли мен құрылысшы Франческо Фагни келді. Д’Арвио Фахр әл-Диннің өнерге, поэзияға және музыкаға зор қызығушылық танытқанын атап өтті. Дегенмен, қазіргі заманғы тарихшы Эли Хаддад оның Тосканамен байланысы Фахр әл-Диннің басты мақсатының пайдалы болуында екенін көрсетеді, атап айтқанда, аумағын қорғау, әскерлерінің жылжуын жеңілдету және тұрғындардың тұрмыс деңгейін көтеру. Бейруттағы Фахр әл-Дин сарайы, мүмкін Чиоли салған, араб және тоскандық сәулет үлгілерін үйлестірген, мәрмәр фонтаны мен кең бақтары болды. XIX ғасырдың соңына қарай ол жойылды. Олсареттидің сөзіне сүйенсек, Фахр әл-Диннің Сидон, Акра және Дейр әл-Камардағы құрылыс жұмыстары «Манс әулетінің оның [Фахр әл-Диннің] басшылығымен қол жеткізген күші мен байлығына, сондай-ақ Левант жағалауының қайта жандануындағы рөліне мәңгілік құрмет көрсету» болып табылады.
Toward the end of his career Fakhr al Din requested assistance from the Medici in building modern fortifications in his territory. Tuscan experts, including the architect Francesco Cioli and the builder Francesco Fagni, arrived in Sidon in 1631. D'Arvieux noted that Fakhr al Din had a significant interest in the arts, poetry, and music. Nonetheless, the modern historian Elie Haddad holds that his communications with Tuscany indicate that Fakhr al Din's primary concern was utilitarian, namely the defense of his territory, facilitation of movement for his soldiers, and raising the living standards of the inhabitants. Fakhr al Din's palace in Beirut, possibly built by Cioli, combined Arabic and Tuscan architectural influences, and contained a marble fountain and extensive gardens. It was no longer extant by the end of the 19th century. Fakhr al Din's palace in Deir al Qamar was built in the Mamluk architectural style with little ornamentation, except its arched doorway entrance with its alternating yellow and white bands of limestone, a style known as
Haddad assumes that Fagni oversaw the construction of water works and bridges at Nahr al Kalb, Sidon, and Beirut, as well as the palace in Deir al Qamar. Fakhr al Din's building works in Sidon, Acre, and Deir al Qamar "stand as a permanent tribute to the power and wealth that the Ma'ns achieved under his [Fakhr al Din's] leadership and to their role in the re emergence of the Levantine coast", according to Olsaretti.
Сидон
Фахр әл-Диннің Сидонда 1598 жылы салынған үкімет үйі болған. Ол үлкен ауладан, жер қабатындағы иваннан, бірнеше бөлмеден, соның ішінде шатырлы қабылдау залдарынан, фонтаннан және бақтардан тұрады. Ол Фахр әл-Диннің салғаннан кейін бүгінгі күні «Сарай алаңы» деп аталатын қаланың үлкен алаңының оңтүстігінде орналасқан. Ғимараттың кіреберісінен басқа, ол тас қалаумен және әшекейленген күмбездермен сипатталады. Бастапқы құрылыстың қалған бөлігі 19 ғасырдың басында мектепке айналған кезде біртіндеп ауыстырылды; аула қазір мектеп ауласы, ал бақ ойын алаңы болып табылады. Ол Сидонның ең биік құрылысы болды және оның бағында алуан түрлі өсімдіктер өсті. Фахр әл-Диннің бақылауымен Сидондағы сауда-саттық қызметінің кеңеюі мен байлықтың артуы оның қалада салған хандары мен мешіттерінің құрылысымен сәулеттік тұрғыдан дәлелденген. Фахр әл-Динге, қате болса да, Хан әл-Франж керуен сарайын салуға байланысты еді. 1616 жылы француз консулы сол жерде орналасқан, бірақ 1630 жылдары консул көршілес, бұрын Ма’нидтерге тиесілі болған Дар әл-Мусилманиға көшіп кеткен. Дар әл-Мусилманиді Фахр әл-Дин салған, оны қаладағы өзінің және әйелдерінің бастапқы резиденциясы ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Фахр әл-Дин Кучукқа түскеннен кейін, соңғысы Сидон, Тир, Баниас және басқа жерлердегі Ма’нидтердің барлық мүліктерін тәркіледі. Ол бастапқыда Сидондағы отбасылық мүлікті, барлығы алпыс тоғыз, негізінен Фахр әл-Динге, оның ұлы Әлиге және ағасы Юнусқа тиесілі, Дамаскіден Мекке мен Мединаның қасиетті ислам қалаларының игілігі үшін басқарылатын вақф деп жариялады. Мүліктердің арасында ондаған үйлер мен дүкендер, екі хан, бірнеше диірмен, сабын фабрикасы, кофехана және монша (немесе хамам) болды. Сидондағы Фахр әл-Диннің екі ханы – Хан әл-Рузз (Күріш керуен сарайы) және Хан әл-Қайсария, екеуі де ежелгі қаланың Жерорта теңізі жағалауында салынған. Біріншісі д’Арвионың айтуынша, жер қабатында күріш пен басқа да тауарларды сақтауға арналған үлкен қоймалар, жоғарғы қабатта қонақтарды орналастыруға арналған жабық галерея, үлкен аула және кішкентай мешіт болған. Бүгінде Хан әл-Рузз нашар күйде, төменгі қабаты шағын шеберханалар үшін, жоғарғы қабаты сидондықтар мен палестиналықтардың тұрақты мекені болып табылады, ал мешіттің орнын басқа құрылыс алған. Бахри мешітіне жақын орналасқан кішкентай көрші Хан әл-Қайсарияда төрт дүкені бар шағын, шаршы аула және жоғарғы қабатта қонақтарға арналған он екі бөлмеге апаратын жабық галерея болған. Д’Арвио оны Сидонның үш ханының ішіндегі ең әдемісі деп санады, соның ішінде Хан әл-Франж та бар. Бұл құмтастан салынған ғимарат, қазіргі уақытта ауласы салынған, жатақханалар мен дүкендердің жартысы бөлінген және құрылымы өзгертілген. Хан әл-Қайсарияның екі үлкен дүкені әлі күнге дейін сақталған және дүкендер ретінде пайдаланылады. Фахр әл-Дин үш ханның айналасындағы Сук әл-Арс және Сук әл-Харир базарларында ондаған дүкендер салған. Олардың кейбіреулері Сарай алаңында әлі де жұмыс істеуде.
Fakhr al Din had his government house—known as a —built in Sidon as early as 1598. It consisted of a large courtyard, an iwan on the ground floor, several rooms, including roofed reception areas known as , a fountain, and gardens. It was positioned immediately south of a large square in the city, today called 'Saray Square' after Fakhr al Din's construction. Other than the entrance of the building, which is characterized by masonry and a type of ornamented vaulting known as , the rest of the original structure had been gradually replaced through the early 19th century, when it was converted into a school; the courtyard is now a schoolyard and the garden is a playground. In its original form it was the tallest structure in Sidon and its garden had a wide variety of plants. The expansion of commercial activity and increasing wealth in Sidon overseen by Fakhr al Din is architecturally testified by his construction of the khans and mosques he built in the city. Fakhr al Din is commonly, though erroneously, credited with the construction of the Khan al Franj caravansary complex. It housed the French consul around 1616 until the consul relocated to a neighboring, formerly Ma'nid owned property, the Dar al Musilmani, in the 1630s. The Dar al Musilmani was built by Fakhr al Din, who may have used it as his original residence in the city and that of his wives. Following the capture of Fakhr al Din by Kuchuk, the latter confiscated all of the Ma'ns' properties in Sidon, Tyre, Banias, and other places. He initially endowed the family's properties in Sidon, sixty nine in total and mostly owned by Fakhr al Din, his son Ali, and brother Yunus, in an endowment—known as a waqf—administered from Damascus for the benefit of the Islamic holy cities of Mecca and Medina. Among the properties were dozens of houses and shops, two khans, several mills, a soap factory, a coffeehouse, and a bathhouse (or hammam). Fakhr al Din's two khans in Sidon were the Khan al Ruzz (the Caravansary of Rice) and the Khan al Qaysariyya, both built directly on the Mediterranean shore of the old city. The first was observed by d'Arvieux as having large stores for the storage of rice and other commodities on the ground floor, a covered gallery for the rooms housing visitors on the top floor, a large courtyard, and a small mosque. Today, the Khan al Ruzz is in a poor state, with the lower floor used for small workshops and the upper floor permanently housing Sidonian and Palestinian families, while the mosque has been replaced by a different structure. The smaller, neighboring Khan al Qaysariyya, which abutted the Bahri Mosque, had a small, square courtyard with four stores, a second floor with a covered gallery leading to twelve rooms for visitors. D'Arvieux considered it the most beautiful of three khans of Sidon, including the Khan al Franj. It is a sandstone structure and at present the courtyard has been built on, the lodging rooms and half of the stores have been subdivided and their structure changed. Two of the larger original stores of the Khan al Qaysariyya remain intact and are used as shops. Fakhr al Din built dozens of shops in the markets of Suq al Ars and Suq al Harir, around the three khans. A number of them continue to function in the Saray Square.
Некелер мен балалар
Фахр әл-Дин кем дегенде төрт әйелге үйленді. Көптеген дереккөздерде олардың есімдері көрсетілмейді, олардың орнына ер адам туыстары арқылы таныстырылады. Оның бірінші әйелі – Гарбтағы Шуейфат Арсландарының басшысы Мұхаммед ибн Жамал әл-Диннің қарындасы. Бұл неке 1590 жыл шамасында Фахр әл-Диннің анасы мен ағасы Сайф әл-Дин тарапынан Ямани друздарының фракциясымен қарым-қатынасты жақсарту мақсатында ұйымдастырылды, Арсландар осы фракцияның құрамында болды. Ол «Сұлтана» деген құрметті лақап атымен белгілі болды, сондай-ақ Сит Насаб деп те аталды. Ол Фахр әл-Диннің үлкен ұлы Әлиді дүниеге әкелді. Оның екінші некесі – Манс тайпасына жататын Қайси друздарының әйелімен болды, оның жайлы басқа ештеңе белгілі емес. Сейфалармен жасалған бітім шартының нәтижесінде Фахр әл-Дин олармен туыстық байланыс орнатты. 1613 жылы ол Юсуфтың інісі Әли Сайфаның қызы Әлваға үйленді, ол 1621 және 1624 жылдары Хусейн мен Хасан деген екі ұл және Ситт әл-Наср деген қызды дүниеге әкелді. Ситт әл-Наср 1618 жылға дейін Юсуфтың ұлы Хасанға үйленген, ал Хасан 1623 жылы қайтыс болғаннан кейін 1624 жылдың қаңтарында оның ағасы Омарға қайта үйленді. 1620 жылы Фахр әл-Диннің тағы бір қызы Юсуфтың ұлы Бейликке тұрмысқа шықты, ал Фахр әл-Диннің ұлы Әли сол жылы Юсуфтың қызына үйленді. 1617 жылы Фахр әл-Диннің қызы Юнус әл-Харфуштың ұлы Ахмадқа ресми түрде үйленді, ол 1615 жылы Османдықтармен келіссөздер жүргізіп, Манстарды Сидон, Бейрут және Сафадтың санджақ бейлері қызметіне қайта орнатуға қол жеткізді. Ахмад қайтыс болғаннан кейін ол оның ағасы Хусейнге үйленді. Фахр әл-Диннің төртінші әйелі – Фахр әл-Диннің досы Әли әл-Зафиридің қарындасы Хасикия бинт Зафир болды. Ол ақыл-парасатымен және сұлулығымен танымал болды, ол оның сүйікті әйеліне айналды. Ол Сидонда тұрды, онда Фахр әл-Дин оған сарай салғызды. Ол оның ұлдары Хайдар мен Булақтың және қызы Фахираның анасы болды. Фахр әл-Диннің басқа әйелдері қауіпсіздік үшін Шәкіп Арнун мен Субайбаға жіберілген, ал Хасикия оны жер аударылу кезінде ертіп жүрді. Ол 1616 жылғы наурыз айында Тоскананың ұлы герцогинясы Мария Маддаленаға жіберген хатында көрсетілгендей, Медичи үйінің әйелдерімен әлеуметтік байланыстарды сақтады. Фахр әл-Диннің сонымен қатар нағашы әйелі болды, ол оған Мәнсур деген ұлды дүниеге әкелді.
Fakhr al Din married at least four women. The sources generally omit their names, identifying them instead by their male relatives. His first wife was the sister of Muhammad ibn Jamal al Din, a chief of the Arslans of Choueifat in the Gharb. The marriage was arranged c. 1590 by Fakhr al Din's mother and uncle Sayf al Din to reconcile tensions with the Yamani Druze faction of which the Arslans were part. She was known in the sources by the honorific term 'Sultana', as Sitt Nasab was also known. She gave birth to Fakhr al Din's eldest son Ali. His second marriage was to a woman from the Qaysi Druze faction, to which the Ma'ns belonged, and nothing further is known about her. In a series of peace settlements with the Sayfas, Fakhr al Din established marital ties with the family. In 1613, he wed Alwa, a daughter of Yusuf's brother Ali Sayfa, who gave birth to his sons Husayn and Hasan in 1621 and 1624, respectively, and a daughter, Sitt al Nasr. Sitt al Nasr was married to Yusuf's son Hasan before 1618, and when Hasan died in 1623 she was remarried to his brother Umar in January 1624. Another of Fakhr al Din's daughters was wed to Yusuf's son Beylik in 1620, while Fakhr al Din's son Ali was wed to Yusuf's daughter in the same year. In 1617, one of Fakhr al Din's daughters was officially wed to Ahmad, a son of Yunus al Harfush who negotiated with the Ottomans on behalf of the Ma'ns to reinstate them as the sanjak beys of Sidon Beirut and Safad in 1615; the daughter was not sent to join Ahmad until December 1620. After Ahmad's death, she was married to his brother Husayn. Fakhr al Din's fourth wife was Khasikiyya bint Zafir, the sister of Fakhr al Din's friend Ali al Zafiri, who controlled Sidon before Fakhr al Din's governorship. Known for her intelligence and beauty, she became his favorite wife. She continued to live in Sidon where Fakhr al Din renovated a palace for her. She was the mother of his sons Haydar and Bulak, and daughter Fakhira. While Fakhr al Din's other wives were sent for safety in Shaqif Arnun and Subayba, Khasikiyya accompanied him during his exile. She maintained social relations with the women of the Medici household, as indicated by a letter she sent to the Tuscan grand duchess Maria Maddalena in March 1616. Fakhr al Din also had a concubine, who bore him his son Mansur.