Солтүстік Палестина билеушісі Захир әл-Омар әл-Зейдани

Кіріспе

Солтүстік Палестинаның араб билеушісі (1689/90–1775)

Захир әл-Умар әл-Зайдани, сондай-ақ Дахер әл-Омар немесе Дахир әл-Умар (ظاهر العمر الزيداني, 1689/90 – 21 немесе 22 тамыз 1775), 18-ші ғасырдың ортасында Солтүстік Палестинаның араб билеушісі болды, бұл кезде аймақ Осман империясының құрамында болды. Оның билігінің көп бөлігі, 1730 жылдардан бастап, негізінен Ғалилеядан тұрды, 1750 жылы Тиберияда, Дейр Ханнада және соңында Акрада штаб-пәтерлері орналасқан. Ол Акраны нығайтты, және қала Палестина мен Еуропа арасындағы мақта саудасының орталығына айналды. 1760-шы жылдардың ортасында ол жақын орналасқан Хайфа портын қайта жаңғыртты. Захир өзінің ықпалын шектеуге немесе жоюға тырысқан Дамаск әкімдерінің Османдықтардың қоршауына және шабуылдарына қарсы тұрды. Бұл қақтығыстарда оған Джабал Амилдің шиит мұсылман рулары көбінесе қолдау көрсетті. 1771 жылы Мысыр әйялатының Әли бей әл-Кабирмен одақтасып, Ресейдің қолдауымен Захир Сидонды басып алды, ал Әли бейдің әскерлері Дамаскіні жаулап алды, екеуі де Осман сұлтанына ашық қарсылық көрсетті. 1774 жылы билігінің шыңында Захирдің билігі Бейруттен Газаға дейін созылып, Джабал Амил және Джабал Аджлун аймақтарын қамтыды. Алайда, сол кезде Әли бей қаза тауып, Османдықтар орыстармен бітімге келді, және Осман империясының үкіметі Захирдің билігін тексеруге жеткілікті сенімділікке ие болды. 1775 жылдың жазында Осман флоты оның Акрадағы бекінісіне шабуыл жасады, ол көп ұзамай оның қабырғаларынан тыс жерде қаза тапты. Захир Палестинаның мақта және зәйтүн майы саудасын Еуропаға монополиялау арқылы жинаған байлығы оның шейхтігін қаржыландырды. Ол өзінің билігінің көп бөлігінде салыстырмалы түрде тиімді басқаруды жүзеге асырып, ішкі қауіпсіздікті сақтады, бірақ ұлдарының бірнеше көтерілісіне тап болды және оларды бастырды. Аталған факторлармен қатар, Захирдің икемді салық саясаты және оның шайқас алаңындағы беделі оны жергілікті шаруалар арасында танымал етті. Захирдің діни азшылықтарға көрсеткен төзімділігі христиандар мен яһудилердің оның иеліктеріне көшіп келуіне ынталандырды. Империяның басқа бөліктерінен келген иммигранттардың ағыны жергілікті экономиканы жандандырып, Акра мен Назареттегі христиан қауымдастықтарының және Тибериядағы яһуди қауымдастығының айтарлықтай өсуіне әкелді. Ол және оның отбасы, Бану Зайдан, бүкіл Ғалилеяда сауда ғимараттарын, құдай орындарын және бекіністерді салуға демеушілік етті. Захирдің Палестинадағы дербес аймаққа билік етуі оны бүгінгі палестиналықтардың ұлттық батыры етіп танытты.

Zahir al Umar al Zaydani, alternatively spelled Daher al Omar or Dahir al Umar (ظاهر العمر الزيداني, 1689/90 – 21 or 22 August 1775), was an Arab ruler of northern Palestine in the mid 18th century, while the region was part of the Ottoman Empire. For much of his reign, starting in the 1730s, his domain mainly consisted of the Galilee, with successive headquarters in Tiberias, Deir Hanna and finally Acre, in 1750. He fortified Acre, and the city became the center of the cotton trade between Palestine and Europe. In the mid 1760s, he reestablished the port town of Haifa nearby. Zahir withstood sieges and assaults by the Ottoman governors of Damascus, who attempted to limit or eliminate his influence. He was often supported in these confrontations by the Shia Muslim clans of Jabal Amil. In 1771, in alliance with Ali Bey al Kabir of the Egypt Eyalet and with backing from Russia, Zahir captured Sidon, while Ali Bey's forces conquered Damascus, both acts in open defiance of the Ottoman sultan. At the peak of his power in 1774, Zahir's rule extended from Beirut to Gaza and included the Jabal Amil and Jabal Ajlun regions. By then, however, Ali Bey had been killed, the Ottomans entered into a truce with the Russians, and the Ottoman imperial government felt secure enough to check Zahir's power. The Ottoman Navy attacked his Acre stronghold in the summer of 1775 and he was killed outside of its walls shortly after. The wealth Zahir accumulated through monopolizing Palestine's cotton and olive oil trade to Europe financed his sheikhdom. For much of his rule, he oversaw a relatively efficient administration and maintained domestic security, although he faced and suppressed several rebellions by his sons. The aforementioned factors, along with Zahir's flexible taxation policies and his battlefield reputation made him popular among the local peasantry. Zahir's tolerance of religious minorities encouraged Christian and Jewish immigration to his domain. The influx of immigrants from other parts of the empire stimulated the local economy and led to the significant growth of the Christian communities in Acre and Nazareth and the Jewish community in Tiberias. He and his family, the Banu Zaydan, patronized the construction of commercial buildings, houses of worship and fortifications throughout the Galilee. Zahir's rule over a virtually autonomous area in Palestine has made him a national hero among Palestinians today.

Туған жері мен ерте өмір

Захир шамамен 1690 жылы дүниеге келген. Оның әкесі, Омар, Бану Зайдан тайпасының шейхы, бедуин (кошпенді араб) тегінен шыққан шағын отбасы еді. Захирдің әкесі Салих болған кезде, олар көшпелі өмір салтын тастап, 17 ғасырдың соңында Тиберия аймағына қоныс аударып, егіншілікпен айналыса бастады. Захирдің анасы Хаурандағы Сардия бедуин тайпасының мүшесі болған. 1698 жылы Омар, іс жүзінде, Сидон губернаторы Башир Шихабтың тағайындауымен Сафед мукатаасының (салық округінің) салық жинаушысы болып тағайындалды. Башир Шихабқа Сидон губернаторы бұл округке ильтизам, яғни шектеулі мерзімге салық фермасын беруге құқық берген еді. Сидон аймағы Ғалилея, Ливан тауының оңтүстігі және Жерорта теңізінің жағалауын қамтыды. 1703 жылы Омар француз вице-консулының алдында «Ғалилеяның ең басты шейхы» деп есептелуге жеткілікті күшті болды, ал оның бауырлары Әли мен Хамза сол кезде Батыс Төменгі Ғалилеяда және Назарет маңында ильтизам иелері (мультизимдер) болды. 1706 жылы Омар қайтыс болды, ал оның орнын Захирдің үлкен ағасы Сад иеленді. Зайдандар келесі жылы Баширдің қайтысынан кейін Сидон губернаторының бұйрығымен ильтизамынан шеттетілді, бірақ 1711 жылы Баширдің ізбасары Хайдар Шихаб, Баширдің бұрынғы ильтизамын бақылау үшін өз друз қарсыластарын жеңгеннен кейін оларды қайта қалпына келтірді. Зайдандар кейде Захирдің жасөспірім кезінде ильтизамын оған ауыстырып, билік органдарының іс жүзіндегі ильтизам иелерін жауапқа тартуына жол бермеуге тырысты. Заидниялық ильтизамды заңды түрде басқару Захирге өз тайпасы ішінде айтарлықтай билік берді. 1707 жылы Захирдің Тибериядан келген адамды төбелес кезінде өлтіргені Садты отбасын Тиберия аймағынан көшіруге мәжбүр етті. Олар Тиберия, Сафед және Назарет қалаларының арасындағы, бірақ негізгі автомобиль жолдарынан алыс орналасқан Арраба ауылына қоныстанды, себебі ауылдағы Бану Сакр бедуин тайпасының басшылары оларға баспана ұсынған еді. Аррабада Захир мұсылман ғалымы Абд әл-Қадыр әл-Хифнауиден білім алды. Ол сонымен қатар аң аулау мен күресуді де үйренді. 1713-1718 жылдар аралығында Сидон губернаторының шабуылына ұшыраған Биина ауылын қорғауға Захир көмектесті және губернатордың әскерінен қашып құтылды. Замандастарының айтуынша, бұл оқиға, Захирдің қарапайым мінезімен бірге, оны жергілікті халықтың батыры етті. Оның жауынгерлік шеберлігі 1720 жылдары шаруалар арасында одан да көп құрметке ие болды. Сад пен Захир Дамаск халқының құрметіне де ие болды, олармен олар әкесі құрған сауда қарым-қатынастарын жалғастырды. Зайдан тайпасының Дамаск пен Алеппомен сауда жасауынан түскен байлық оларға салық фермерлері ретінде бекінуге мүмкіндік берді. 1720 жылдары Захир Дамаскқа бағытталған керуендерге жиі қосылып, тауарлар сатып алып сатты. Оның таныстарының арасында мұсылман ғалымы Абд әл-Ғаффар әл-Шувайки болды, ол Захирді Хусейни әулетінің Сайид Мұхаммедімен таныстырды, оның мүшелері қаланың элиталық ашрафтарының (Ислам пайғамбары Мұхаммедтің ұрпақтары) құрамына кірді. Захир Сайид Мұхаммедтің қызына үйленді және ол Аррабаны тым кішкентай деп есептегендіктен, оны Назаретте қоныстандырды. Сайид Мұхаммед қайтыс болғаннан кейін Захир оның мүлкін мұра етті.

Zahir was born around 1690. His father, Umar, was a sheikh of the Banu Zaydan, a small family of Bedouin (nomadic Arab) origin which had abandoned nomadism under Zahir's grandfather, Salih, and settled as cultivators in the Tiberias area in the late 17th century. Zahir's mother was a member of the Sardiyya, a Bedouin tribe based in the Hauran. Around 1698, Umar was appointed, in effect, as the tax collector of the Safed muqata'a (fiscal district) by Bashir Shihab, a powerful chief of the Druze in Mount Lebanon who was granted the iltizam, or limited term tax farm, of the district by the governor of Sidon. The Sidon eyalet (province) spanned the Galilee, southern Mount Lebanon, and the adjacent Mediterranean coast. By 1703, Umar had grown powerful enough to be considered the "paramount sheikh of the Galilee" by the French vice consul of Sidon, while his brothers Ali and Hamza were multazims (holders of iltizam) in the western Lower Galilee and the vicinity of Nazareth, respectively, around this time. Umar died in 1706 and was succeeded as head of the family by Zahir's eldest brother, Sa'd. The Zaydans were deposed from their iltizam by the governor of Sidon the following year, after the death of Bashir, but were restored by Bashir's successor, Haydar Shihab, when he defeated his Druze rivals for control of Bashir's former ilitizam in 1711. The Zaydans occasionally transferred their iltizam to Zahir during his adolescence to help prevent the authorities from holding the practical multazims accountable in the event of a default. Legal control of the Zaydani iltizam gave Zahir considerable power within his clan. Zahir's killing of a man from Tiberias during a brawl in 1707 prompted Sa'd to move the family from the Tiberias area. They settled in Arraba, a village between the market towns of Tiberias, Safed, and Nazareth but away from the main highways, after being offered safe haven there by the chiefs of the Bedouin Banu Saqr tribe, who resided in the village. In Arraba, Zahir received a degree of formal education from a Muslim scholar, Abd al Qadir al Hifnawi. He also learned how to hunt and fight. When the nearby village of Bi'ina was attacked by the governor of Sidon sometime between 1713 and 1718, Zahir helped defend the village and evaded the governor's troops. According to contemporary chroniclers, this event, along with Zahir's moderate personality, made him a local folk hero. His martial talents gained him further respect among the peasantry throughout the 1720s. Sa'd and Zahir also gained respect from the people of Damascus, with whom they continued commercial relationships established by their father. The wealth that earlier Zaydans had generated from trade with Damascus and Aleppo had given them the financial ability to establish themselves as tax farmers. Throughout the 1720s, Zahir frequently joined caravans bound for Damascus, where he bought and sold goods. Among the contacts Zahir made there was the Muslim scholar Abd al Ghaffar al Shuwayki, who introduced Zahir to Sayyid Muhammad of the Husayni family, whose members were part of the city's elite ashraf (descendants of the Islamic prophet Muhammad). Zahir married Sayyid Muhammad's daughter and established her residence in Nazareth because she considered Arraba too small. When Sayyid Muhammad died, Zahir inherited his fortune.

Тиберияны басып алу

1730 жылы Сидонның губернаторы мен Джабал Наблустың (мысалы, Самария) ауылдық шейхтері Сакр бедуиндерін басып тастау үшін әскери науқанға бірікті. Бұл тайпа ұзақ уақыт бойы Наблус пен Сафед арасындағы аймақты бақылап, жолдарды сапар мен сауда үшін қауіпті етіп, жиі ауылдарды тонап, салық төлеуден жалтарды. Қысымға ұшыраған Сакр тайпасы өз атынан үкіметпен келіссөз жүргізу үшін жергілікті беделді адамды тағайындауға бекінді. Олардың басшысы Рашид әл-Жабр Захирді бұл рөлге ұсынды, оның тайпасының Зайдандардың билік тарапындағы және жергілікті тұрғындар арасындағы жақсы беделінен пайда көретініне үміттенді. Зайдандардың сол кездегі басшысы Сад, жас Захирдің пайдасына қалып қойды, бұл Сакр тайпасының Зайдандардың ықпалына бағынуға ниеттенбегенін көрсетеді. Филипп бедуиндердің «әлдебара Захирді өз мақсаттары үшін пайдалануға үміттенген болса керек», бірақ «Захир әл-Умар оларды өз амбициялары үшін қаншалықты жылдам пайдаланатынын күтпеген» деп түсіндіреді. Сакр тайпасымен одақтасқаннан кейін көп ұзамай Захир бедуиндердің қолдауымен Тиберияны басып алуға кірісті. Захир қаланың мутеселлимін (аумақтық әкімі және салық жинаушы) тұтқындап, оны Сидон губернаторына хатпен жіберді. Хатта мутеселлимді халықты қысымға алып, заңсыз салық салғандығы үшін айыптап, осылайша тұрғындардың үкіметке деген наразылығын тудырды. Захир Тиберия мен Аррабаның ильтизамын сұрап, салықтарды уақтылы төлеуге және әділ басқаруға уәде берді. Сидон губернаторы келісім берді, бұл Zaydani мультазимінің Шихаби мультазимдер арқылы емес, провинциялық губернатормен тікелей тағайындалған алғашқы реті болды. Захир Тиберияны өзінің негізгі бекінісі етіп алды және оған Зайдани туыстары қосылды. Ол өзінің туысы Мұхаммедті, Әлидің ұлын, отбасылық жасақтың командирі етіп тағайындады. Захир 1730 жылдары Тиберияны нығайтумен және өзінің аумағын кеңейтумен айналысты.

Солтүстік және батыс кеңейту

Оның билігінің әділдігі мен теңдігіне байланысты, жақын маңдағы шаруалар Захирдің иеліктеріне көшіп келді немесе оны оларға билік етуге шақырды. Ғалилеяның солтүстік-батысындағы Джиддин ауданының мультазимі, Ахмад әл-Хусейн билігінде тұрған халық, Ахмадтың қаталдығынан және бедуиндердің зорлық-зомбылығынан құтқару үшін Захирге жүгінді. Захир олардың өтінішін қабыл алып, Сидонның губернаторы Ибрахим Паша әл-Азмнан аймақты басып алуға рұқсат алды. Ахмад та Захирге шабуыл жасауға рұқсат сұрады, Ибрахим Паша екі күшті жергілікті басшыны бейтараптандыру ниетімен оған келісті. 1738 жылы Захир 1500 сарбаздан тұратын әскер жинап, Джиддин бекінісінің жанында Ахмадтың әскерін жеңіп, оны және оның бақылауындағы көршілес аймақтарды – батыстағы Әбу Синан және шығыстағы Таршиханы басып алды. Оған Джиддиннің илтизамы ресми түрде берілді. Соғыс кезінде Захир жалдамалы әскер, Ахмад Аға әл Динкизлимен кездесті және оған Магрибтік әскерлерді жинап, басқаруды тапсырды. Содан кейін Захир Сафедке бет бұрды, оның мультазимі Мұхаммед әл-Наф'и ұзақ келіссөздер мен әскери қысымнан кейін 1740 жыл шамасында қаланы тапсырды. Биік төбеде салынған цитадельі бар стратегиялық маңызды қаланы бақылау Зейдандықтарға айналасы жерлерге билік етуге мүмкіндік берді. Кейін, 1739 жылы Захирдің қоршауына төтеп берген Биина бекінісі, Захирдің ауыл мухтарының (басшысының) қызына үйленуімен бекітілген келісім арқылы оның иеліктеріне қосылды. Ол сондай-ақ дипломатиялық жолмен Сюхмата бекінісін басып алды, одан кейін шейх Абд әл Халик Салихтың қызына үйленгеннен кейін жақын маңдағы Дейр әл Касси бекінісін иеленді. Бұл жеңістердің бәрі оның солтүстік және шығыс Ғалилеядағы билігін нығайтты. Басқа жерлерде Сад Дейр-Ханнаны басып алып, сонда штаб-пәтерін орнатты, ал олардың туысы Мұхаммед, бұрыннан-ақ Дамунның мультазимі болған, Шефа Амрды өз иеліктеріне қосып, батыс Ғалилеядағы Зейдандықтардың ықпалын арттырды.

Due to the relative justice and fairness of his rule, peasants from nearby areas moved to Zahir's domains or invited him to rule over them. The people living under the rule of Ahmad al Husayn, the multazim of the Jiddin district, in the northwestern Galilee, appealed for Zahir to relieve them of Ahmad's heavy handedness, as well as the extortions of the Bedouins. Zahir accepted their proposition and obtained permission from Sidon's governor, Ibrahim Pasha al Azm, to seize the area. Ahmad had also requested permission to attack Zahir, to which Ibrahim Pasha consented in the hope of neutralizing two powerful local leaders. In 1738, Zahir assembled a 1,500 strong force and defeated Ahmad's forces near the Jiddin fortress, occupying it and the adjacent areas under its control, namely Abu Sinan, to the west, and Tarshiha, to the east. He was then formally granted the iltizam of Jiddin. During the confrontation, Zahir encountered a mercenary, Ahmad Agha al Dinkizli, whom he commissioned to raise and command a private army of Maghrebi troops. Zahir next moved on Safed, whose multazim, Muhammad al Naf'i, surrendered the town around 1740, after prolonged negotiations and military pressure. Control of the strategically situated town, with its citadel built on a high hill, gave the Zaydans command over the surrounding countryside. Afterward, the fortified village of Bi'ina, which had withstood a siege by Zahir in 1739, was added to his domains through an agreement sealed by Zahir's marriage to the daughter of the village mukhtar (headman). He also acquired the fortress of Suhmata through diplomacy, followed by the nearby fortified village of Deir al Qassi, after marrying the daughter of its sheikh, Abd al Khaliq Salih. All the above gains solidified his hold over the northern and eastern Galilee. Elsewhere, Sa'd had taken control of Deir Hanna, establishing his headquarters there, while their cousin Muhammad, who was already the multazim of Damun, added Shefa Amr to his holdings, increasing the presence of the Zaydans in the western Galilee.

Назаретті басып алу және Наблуспен қақтығыс

Маром және басқалардың сөзіне сәйкес, "1740 жылдардың басынан бастап [ ] Дахир әл-Умар өзінің билігін аңғардың солтүстік бөлігіне кеңейтіп, іргелес ауылдарды нығайтты, соның нәтижесінде аңғар Женин және Наблус билеушілерімен қақтығыс болатын шекаралық аймаққа айналды. Көптеген тұрғындары христиан дінін ұстанатын Назарет қаласы 1740 жылдың соңында Сафедті басып алғаннан кейін Захирдің бақылауына көшті. Филипп Захирдің билігін Назарет және көршілес Мардж ибн Амерге, яғни Ғалилея мен Джабал Наблус арасындағы кең жазыққа қарай оңтүстікке қарай кеңейтуі ұзақ процесс болды, ал осы оқиғалардың нақты мерзімі әлі анықталған жоқ. Назарет әкімшілік тұрғыдан Сидон аймағына қарасты болғанымен, Дамаск аймағының Наблус санджағының ауылдық басшыларының бақылауында болды. Бұл қала Захирдің бірінші, дамастық әйелінің және екінші әйелінің туған жері болды. Осы байланыстар арқылы ол қала тұрғындарымен жақсы қарым-қатынас орнатты. Олар діни төзімділігімен танымал Захирді, Наблус басшылары мен саудагерлерінен артық көрді, себебі оларды зорлық-зомбылыққа немесе ашкөздікке ұшыратушы деп есептеді. Джабал Наблустың күшті рулары, әсіресе Джаррар әулеті, Захирдің алға жылжуына қарсы тұрып, Сакр руын одақтас ретінде тартты. Осы кезде Сакр руы Захирге, өзінің кіші серігіне, оның аумағындағы шаруаларға жасаған шабуылдарын тоқтатқаны үшін наразылық білдірді. Шамамен 1738 жылдан кейін Захир, өзінің туыстары, Магрибтің жалдамалы әскерлері және Назарет тұрғындарымен бірге әл-Мансиге жақын орналасқан Мардж ибн Амер ауылындағы әл-Раудада Джаррар-Сакр коалициясын жеңді. Жеңіске жеткеннен кейін Захир Джабал Наблусты бағындыру үшін өзінің иелігіндегі халықтан көмекке шақырды. Олардың арасында Назареттен келген көптеген тұрғындар, соның ішінде әскерлерді азық-түлік және сумен қамтамасыз еткен христиан әйелдері де болды. Захирдің әскерлері Джаррарларды олардың Санурдағы бекінісіне дейін қуды, бірақ оны басып алуға қол жеткізе алмады. Бұл жеңіліс Захирдің Мардж ибн Амерден оңтүстікке қарайғы ықпалының шегін белгіледі және Джаррарларды Джабал Наблустың бәсекелесі Туқандардан басым күші ретінде бекітті. Джаррарлар мен Захир ақырында бітімге келді, бірақ бұрынғылары Захирдің оңтүстікке қарай кеңеюіне кедергі келтіру үшін Джабал Наблустың руларын жұмылдыруды жалғастырды.

According to Marom et al, "Beginning in the 1740s CE [ ] Dhahir al ‘Umar expanded his rule to the northern part of the valley and fortified adjacent villages, turning the valley into a borderland of conflict with the rulers of Jenin and Nablus. Nazareth, a mostly Christian town, came under Zahir's control by the end of 1740, following his capture of Safed. Philipp contends the extension of Zahir's rule southward toward Nazareth and the neighboring Marj Ibn Amer, the wide plain between the Galilee and Jabal Nablus through which the Damascus–Nablus trade routes passed, was a drawn out process and the precise dating of the associated events is unclear. Although it administratively belonged to the Sidon Eyalet, Nazareth was controlled by the rural chiefs of Nablus Sanjak, a district of the Damascus Eyalet. The town was the residence of Zahir's first, Damascene wife and the hometown of his second wife. Through these connections, he forged good ties with its residents. They preferred Zahir, who had a reputation for religious tolerance, over the chiefs and merchants of Nablus, who they viewed as oppressive or extortionary. The dominant clans of Jabal Nablus, especially the Jarrar family, challenged Zahir's advance, recruiting the Saqr as allies. By then, the Saqr had become hostile toward Zahir, their ostensible junior partner, for stemming their raids against the peasants in his territories. Probably sometime after 1738, Zahir, backed by his kinsmen, Maghrebi mercenaries, and the residents of Nazareth, routed the Jarrar–Saqr coalition at the Marj Ibn Amer village of al Rawda, near al Mansi. Following his victory, Zahir called for reinforcements from the people of his domains to subdue Jabal Nablus. Among them were many residents of Nazareth, including Christian women who supplied the troops with food and water. Zahir's forces pursued the Jarrars to their throne village of Sanur, but withdrew after failing to capture its fortress. The defeat marked the limit of Zahir's influence south of Marj Ibn Amer and confirmed the Jarrars as the dominant force of Jabal Nablus over their rivals, the Tuqans. While the Jarrars and Zahir eventually concluded a truce, the former continued to mobilize the clans of Jabal Nablus to prevent Zahir's southward expansion.

Дамаскпен бетпе-бет және тынығу

Захирдің өрлеуі 1725 жылы Исмаил Паша әл-Азм бастаған, төрттен астам ғасыр бойы Дамаск әйялатын басқарған Азм әулетімен бірге болды. Азмдар Триполи және Сидон провинцияларына билігін кеңейтуге жиі тырысты. Исмаил Пашаның інісі Сүлеймен Паша әл-Азм 1733 жылы Сидонның губернаторы болды, ал келесі жылы Дамаскіде билікке келді. Ол Захирдің өзінің провинциясының шекарасында күш жинауына және Наблус санджағына жасаған араласуларына қарсы болды. Губернаторды Захирдің Палестинадағы әрекеттерінен гөрі Иордан өзенінен шығысқа жасаған шабуылдары көбірек алаңдатты. 1737 және 1738 жылдары ол Голан биіктіктері мен Хауран жазығына шабуыл жасап, Дамаск қаласына да шабуылдады. Дамаскқа төнген қауіптің салдарынан императорлық үкімет Захирдің Меккеге қажылыққа баратын маңызды керуенге қауіп төндіретінін анықтады, ол жыл сайын Дамаскіде жиналатын және дәстүрлі түрде оның губернаторы басқаратын. Константинопольдің санкциясымен Сүлеймен Паша 1738 жылы Захирге қарсы сәтсіз шабуыл жасады. Содан кейін Бану Сақр оның бауыры Салихті тұтқынға алып, Сүлеймен Пашаға тапсырды, ол оны өлімге кесті, бұл Захирдің Сақрға деген ашуын одан әрі күшейтті. Сүлеймен Паша 1741 жылы Зайданды басуға тырысып, Сидондық Ибрагим Пашаны, өзінің жүрегіндегі інісін жұмылдырды, бірақ ол Акраның жанында Захирден жеңіліске ұшырады. 1742 жылдың қыркүйегінде Сүлеймен Паша Тиберияны тоқсан күн қоршауға алды, Константинопольден Захирді өлімге кесу туралы ерекше бұйрық келді. Захир өзінің Осман сұлтанына адал екенін жариялады, бірақ келесі келіссөздерде Сүлеймен Пашаны ықпал етуге тырысып, сәтсіз аяқтады. Сүлеймен Паша қамалдан босап, қажылық керуенін бастаған кезде Захир Акродағы француз сауда серіктестерін және Тибериядағы еврей одақтастарын Константинопольдегі билік органдарына лоббилеуге шақырды. Оның үкіметтің ниетін өзгертуге жасаған тырысы сәтсіз аяқталды, ал Сүлеймен Паша 1743 жылдың шілдесінде Дамаскқа оралғаннан кейін операцияны қайта бастады. Ол тамыз айында Тиберияның шетінде кенеттен қайтыс болды, ал Захир осы мүмкіндікті пайдаланып, оның лагеріне шабуыл жасап, қару-жарақтары мен мүліктерін басып алды. Сүлеймен Пашаның мұрагері, оның жүрегіндегі інісі Ас'ад Паша әл-Азм, Захирге қарсы одан әрі әрекет жасаудан бас тартты. Келесі он төрт жыл Захир мен Дамаск арасындағы бейбітшілікпен сипатталды, өйткені Ас'ад Паша өзінің ағасының сәтсіз тәжірибесінен сақтанды және ішкі мәселелерге ден қойды. 1757 жылдың соңында Бану Сахр және Сардия тайпалары Сирияға қайтып келе жатқан қажылық керуенін шабуылдады. Шабуылда мыңдаған мұсылман қажылары, соның ішінде Сұлтан Осман III-нің қарындасы қаза тапты. Бұл шабуыл үкіметті дүрліктірді және Дамаск губернаторы Хусейн Паша ибн Маккидің бедуиндерді тоқтатудағы сәтсіздігінен беделін түсірді. Хусейн Паша Ас'ад Пашаның орнын басып, оның басымдықтарының бірі Захирді бағындыру болды. Ол Захирдің шабуылға қатысқандығы туралы императорлық үкіметке шағымданды. Захир бұл айыптаманы жоққа шығарды және шабуылды тергеуді талап етті. Үкіметтің құрметін алу үшін ол керуеннің тоналған мүліктерін бедуиндерден сатып алды, соның ішінде ислам пайғамбары Мұхаммедті және сұлтанның билігін бейнелейтін әсем туларды, және оларды Сұлтан Мұстафа III-ке қайтарды (Осман III 30 қазан күні қайтыс болды). 1760 жылы Хусейн Пашаның орнын Усман Паша әл-Курджи басты.

Zahir's rise coincided with that of the Azm family, whose members governed Damascus Eyalet for over a quarter century, beginning with Isma'il Pasha al Azm in 1725. The Azms often attempted to expand their control to the provinces of Tripoli and Sidon. Isma'il Pasha's brother, Sulayman Pasha al Azm, became governor of Sidon in 1733, before taking up office in Damascus the following year. He opposed Zahir's buildup of power on the borders of his province and encroachments into the Nablus Sanjak. More alarming to the governor than Zahir's activities in Palestine were his incursions east of the Jordan River. In 1737 and 1738, he had launched raids into the Golan Heights and the Hauran plain, and attacked Damascus city. For threatening Damascus, the imperial government determined Zahir was a threat to the all important Hajj pilgrim caravan to Mecca, which was annually marshaled in Damascus and traditionally led by its governor. With Constantinople's sanction, Sulayman Pasha launched an abortive attack against Zahir in 1738. The Banu Saqr then captured his brother, Salih, and handed him over to Sulayman Pasha, who executed him, further embittering Zahir toward the Saqr. Sulayman Pasha renewed his efforts to suppress the Zaydans in 1741, enlisting his nephew, Ibrahim Pasha of Sidon, who was defeated by Zahir near Acre. In September 1742, Sulayman Pasha besieged Tiberias for ninety days, with unprecedented orders from Constantinople to execute Zahir. The latter proclaimed his loyalty to the Ottoman sultan, but failed to sway Sulayman Pasha during ensuing negotiations. When Sulayman Pasha lifted the siege to lead the Hajj caravan, Zahir marshaled French mercantile partners in Acre and Jewish allies in Tiberias to lobby the authorities in Constantinople. His efforts to sway the government failed and Sulayman Pasha resumed the operation after his return to Damascus in July 1743. He died suddenly in August on the outskirts of Tiberias, and Zahir used the opportunity to assault his camp and capture its weapons and goods. Sulayman Pasha's successor, his nephew As'ad Pasha al Azm, relented from further action against Zahir. The following fourteen years were characterized by peace between Zahir and Damascus, partly because As'ad Pasha was dissuaded by his brother's unsuccessful experience and preoccupied with domestic affairs. In late 1757, the Banu Sakhr and Sardiyya tribes launched an assault on the Hajj caravan on its return to Syria. Thousands of Muslim pilgrims were killed in the raid, including Sultan Osman III's sister. The attack shocked the government, and discredited the governor of Damascus, Husayn Pasha ibn Makki, for failing to ward off the Bedouin. Husayn Pasha had replaced As'ad Pasha, and among his priorities were subduing Zahir. He lodged a complaint to the imperial government alleging Zahir's involvement in the raid. Zahir denied the allegation and pressed for an investigation into the assault. To earn the government's favor, he purchased the looted goods of the caravan from the Bedouin, including the decorated banners representing the Islamic prophet Muhammad and the sovereignty of the sultan, and restored them to Sultan Mustafa III (Osman III had died on 30 October). Husayn Pasha was replaced by Uthman Pasha al Kurji in 1760.

Акра мен Хайфаны бақылау

Захир 1730 жылдары басталған ұзақ процесте Акра портына билігін бекітті. Джуда Захирдің әрекеттерін «қажетсіз емес» деп бағалайды, себебі ол Акраның құнарлы ауылдарын бақылауда ұстады, «теңізге шығу» қажеттігі болды және «мүмкін пайдаға» ұмтылды. Захир Акрадағы серіктесі, мелкит саудагері Юсуф әл-Кассис арқылы қаладағы француз саудагерлерімен сауда жасады. Саудагерлермен алғашқы байланысы 1731 жылы, ағасы Садтың оларға берешегін өтеуін ұйымдастырғанда болды. Акраны бақылау оның бизнес мүмкіндіктерін едәуір арттырар еді, ал Ассад-пашамен Дамаскпен жасалған бейбітшілік Захирге әскери күштерін қалаға қарсы қолдануға мүмкіндік берді. 1743 жылы Захир өзінің туысы Мұхаммедті Акрадағы ықпал үшін бәсекелес ретінде жою мақсатымен тұтқындап, өлім жазасын берді. Сол жылы Захир Ибрахим-пашадан Акраның иелігін сұрады, бірақ ол провинцияда Захирдің күшейіп бара жатқан билігінен сескеніп, өтінішті қабылдамады. Захир 1744 жылы Акраны күшпен басып алып, оның иесін өлтірді. 1746 жылдың шілдесінде Захир өз атынан сұлтанға петиция беру үшін өз уламаларын (мұсылман ғалымдарын) және қадиін (ислам бас судьясын) жұмылдырғаннан кейін, Акраның иесі ретінде ресми түрде тағайындалды. Акраны басып алғаннан кейінгі алғашқы жылдары Захир Дейр Ханнада тұрды. Ол 1750 жылы Акраны қоршап қабырға салды. Акрада басқа да бекіністер мен қоғамдық ғимараттар салды және қалаға көшіп келуді ынталандырды, ол оның жаңа штаб-пәтеріне айналды. Кейін Захир Сахил-Акканың (Акраның жағалау жазығы), Джулис, Мазра'а, Макр, Джудайда және Сумайрияның бес ауылын жеке меншігі ретінде тартып алды және оларды да дамытты. Ол Акраның оңтүстігіндегі Нааман өзенінде және қаланың солтүстігіндегі Гаатон өзенінде су диірмендерін орнатты. 1757 жылы Захир өзінің иеліктерін оңтүстікке қарай Палестинаның солтүстік жағалау жазығы бойында кеңейтіп, Хайфа, Тира және Тантура ауылдарын, сондай-ақ жақын жердегі Кармел тауының бақылауын алды. Захир Мальталық қарақшылардың базасын жою үшін Хайфа портын басып алды, бірақ ол Дамаск губернаторларының Акрадан шығанақтың арғы жағында орналасқан портты өзіне қарсы шабуыл алаңы ретінде пайдалануына жол бермеуді де мақсат еткен болуы мүмкін, сонымен қатар өзінің иеліктері үшін тағы бір мүмкін портты іздеді. Ассад-паша Захирдің Хайфаны басып алуына қарсы әрекет етпегенмен, Осман-паша портты Дамаск билігіне қайтаруға тырысты. Осман-пашаның өтініші бойынша Сидон губернаторы Нуман-паша 1761 жылдың мамыр айында француздық капитан басқарған кемемен 30 магрибтік сарбазды Хайфаны басып алу үшін жіберді. Кеме келген кезде Захир кемені тәркіледі, сарбаздарын тұтқындады және капитанға айыппұл салды. Хайфаны аннексиялау мәселесі Захирмен достық байланысы бар Константинопольдегі Якуб Ағаның көмегімен шешілді. Якуб Аға Осман-пашаның Хайфа жағалауын басып алу әрекетіне санкция берген императорлық бұйрықты жойдырды.

Zahir consolidated his authority over the port of Acre in a drawn out process starting in the 1730s. Joudah views Zahir's moves as "inevitable", considering he already controlled Acre's fertile countryside and needed "an outlet to the sea" and was motivated by "potential profits". Zahir had commercial dealings with the French merchants of the city through his Acre based partner, the Melkite merchant Yusuf al Qassis. His first contact with the merchants came in 1731 when he arranged the settlement of debts owed to them by his brother Sa'd. Control of Acre would greatly improve his business potential, and the peace with Damascus under As'ad Pasha enabled Zahir to focus his military resources against the city. In 1743, Zahir had his cousin Muhammad arrested and executed to remove him as a rival for influence in Acre. That year, Zahir had requested the iltizam of Acre from Ibrahim Pasha, who, wary of Zahir's growing power in the province, rejected the request. Zahir took Acre by force, probably in 1744, and killed its multazim. After mobilizing its ulema (Muslim scholars) and qadi (Islamic head judge) to petition the sultan on his behalf, in July 1746, Zahir was formally appointed the multazim of Acre. In the first few years following his takeover of Acre, Zahir resided in Deir Hanna. He began fortifying Acre by building a wall around it in 1750. He built other fortifications and public buildings in Acre and promoted immigration to the city, which became his new headquarters. Afterward, Zahir confiscated five villages in Sahil Akka (the coastal plain of Acre), Julis, Mazra'a, Makr, Judayda, and Sumayriyya, as personal estates, which he also developed. He installed water mills on the Na'aman River south of Acre and the Ga'aton River north of the city, both part of the 16th century waqf (endowment) of Sinan Pasha to which he paid a fixed amount yearly. In 1757, Zahir had expanded his holdings southward, along Palestine's northern coastal plain, taking control of the villages of Haifa, Tira, and Tantura, and nearby Mount Carmel. Ostensibly, Zahir captured the harbor village of Haifa to eliminate the base established there by Maltese pirates, but he probably aimed to prevent the governors of Damascus from utilizing the port village, strategically positioned across the bay from Acre, as a launchpad against him, while also seeking another potential port for his domains. While As'ad Pasha had not acted against Zahir's occupation of Haifa, Uthman Pasha sought to return the port to Damascene authority. Acting on Uthman Pasha's request, the governor of Sidon, Nu'man Pasha, dispatched 30 Maghrebi mercenaries on a vessel captained by a Frenchman to capture Haifa in May 1761. Upon arrival, Zahir had the ship confiscated, its soldiers arrested, and its captain fined. The issue over Haifa's annexation was smoothed over with the assistance of Yaqub Agha, a Constantinople based official with friendly ties to Zahir. Yaqub Agha had a high ranking official, Sulayman Agha, revoke the imperial order sanctioning Uthman Pasha's attempt to capture the Haifa coast.

Отбасылық бүлік

Өзінің Галилеядағы мүдделерін сақтау үшін, әсіресе Акрада штаб-пәтерін орнатып алғаннан кейін, Захир өз ұлдарын аймақ бойынша стратегиялық бекіністерге орналастырды. 1760 жылдары оның көптеген ұлдары қартайған әкесінің өлімін күтіп, өз иеліктерін кеңейту үшін бір-бірімен және оған қарсы күресті. 1761 жылы Захир Османға Садты өлтіруді бұйырды, ол осы уақытқа дейін оның бас кеңесшісі және табыстарының кілті болған еді, оның орнына Шефа Амрды басқару құқығын алды. Садты өлтіргеннен кейін Захир уәдесінен бас тартты, бұл Усманды және оның толыққанды бауырлары Ахмад пен Сад әл-Динды 1765 жылы Шефа Амрды қоршауға алып келді, бірақ олар жеңіліске ұшырады. 1766 жылдың мамырында Усман Захирге қарсы көтерілісін жаңартты, бірақ қайтадан жеңілді. Хасбаялық Исмаил Шиһабтың делдалдық әрекеттері Тир маңындағы бейбітлік саммитіне әкелді, онда Захир мен Усман келісті және Усманға Назаретті басқару құқығы берілді. 1767 жылдың қыркүйегінде Захир мен Сафедті басқарған ұлы Әли арасындағы қақтығыс Дейр Ханна мен Дейр әл-Кассидің стратегиялық бекініс ауылдарын беруден бас тартуына байланысты басталды. Бұл даудан бұрын Әли әкесіне адал қолдаушы болды, ағалары арасындағы наразылықты басуға және сыртқы қауіптерді жоюға көмектесті. Захирдің әскері сол айдың соңында Сафедке жорық жасады, Әлиге бас июға қысым көрсетті. Захир Әлиге кешірім берді, бірақ оған Дейр әл-Кассиді берді. Бірнеше аптадан кейін отбасылық қақтығыс қайта жаңғырды, Әли мен оның толыққанды бауыры Саид Захир мен Усманға қарсы тұрды. Захирдің қаржылық кеңесшісі Ибрахим Саббах Саидқа Тұран мен Хиттин ауылдарын басқару құқығын беретін келісімге қол жеткізді. Әли қарсы тұрып, Захир бұрынғыда бермеген Дейр Ханнаны басып алды. Захирдің үлкен ұлы Салиби, Тиберияны басқарған, Әлиге қосылды, олар Захирді жеңді, ол әскерін демобилизациялаған және Акрадан келген жергілікті еріктілерге сүйенген еді. Захир Магрибтік жалдамалы әскерлерін қайта жинап, Әлиді жеңіп, оны қазан айында Дейр Ханнадан қашуға мәжбүр етті. Дегенмен, ол Әлиге айыппұл төлеп, қамал ауылын берді. 1767 жылдың желтоқсанына қарай Захирдің отбасылық даулары басылды. Захирдің ұлдарының көтерілістеріне Дамаск губернаторы Усман-паша үнемі қолдау көрсетіп, ішкі қарсылықты күшейтіп, Захирді әлсіретуге тырысты. Захир 1765 жылы кем дегенде бір рет империялық үкіметке Усман-пашаның бүлікші ұлдарына көрсеткен қолдауы туралы шағым түсірді. Захир Сидон губернаторы Мұхаммед паша әл-Азмнан қолдау алды, ол Осман-пашаның қарсыласы болды және Дамаскідегі Азмдардың билігін қайта орнатуға тырысты. Сидонның қолдауының тікелей әскери мәні болмаса да, жоғары тұрған адамының қолдауы Захирге отбасылық көтерілістер кезінде ресми заңдылықты берді.

To safeguard his interests in the Galilee, particularly after establishing headquarters in Acre, Zahir installed his sons at strategic fortresses across the region. In the 1760s, many of his sons increasingly struggled against him and each other to expand their holdings in anticipation of their aging father's death. In 1761, Zahir had Uthman assassinate Sa'd, hitherto his chief adviser and a key figure behind his successes, in exchange for control of Shefa Amr. Zahir reneged after Sa'd's killing, prompting Uthman and his full brothers Ahmad and Sa'd al Din to besiege Shefa Amr in 1765, but they were repulsed. In May 1766, Uthman renewed his rebellion against Zahir but was again defeated. Mediation by Isma'il Shihab of Hasbaya culminated in a peace summit near Tyre where Zahir and Uthman reconciled and Uthman was given control of Nazareth. In September 1767, a conflict between Zahir and his son Ali, who controlled Safed, broke out over the former's refusal to cede the strategic fortress villages of Deir Hanna and Deir al Qassi. Before the dispute, Ali had been a key supporter of his father, helping suppress dissent among his brothers and quashing external threats. Zahir's forces marched on Safed later that month, pressuring Ali to surrender. Zahir pardoned Ali, but gave him Deir al Qassi. The intra family conflict resumed weeks later, with Ali and his full brother Sa'id poised against Zahir and Uthman. Ibrahim Sabbagh, Zahir's financial adviser, brokered a settlement giving Sa'id control of the villages of Tur'an and Hittin. Ali held out and took over Deir Hanna, which Zahir previously denied him. Joined by Zahir's eldest son, Salibi, who controlled Tiberias, Ali defeated Zahir, who had demobilized his troops and was relying on local volunteers from Acre. Zahir remobilized his Maghrebi mercenaries and defeated Ali, prompting him to flee Deir Hanna in October. Nevertheless, he pardoned Ali for a fine and ceded him the fortress village. By December 1767, Zahir's intra family disputes had subsided. The rebellions by Zahir's sons were nearly always backed by the governor of Damascus, Uthman Pasha, in a bid to sustain the internal dissent and weaken Zahir. The latter lodged complaints to the imperial government about Uthman Pasha's support for his rebellious sons at least once in 1765. Zahir received the support of the governor of Sidon, Muhammad Pasha al Azm, an opponent of Uthman Pasha who sought to restore the Azms to office in Damascus. While Sidon's support had no practical military value, the support of his nominal superior provided Zahir with official legitimacy amid his family's insurrections.

Джабал Амилдің Метавалисімен одақтасу

Захирдің Сафед аймағын және батыс Ғалилеяны басып алуы, оның және Тир мен Сидонның шығысында орналасқан Джабал Амил төбелік аймағындағы Он Екі Шиит тайпалары арасындағы кедергілерді жойды. Бұл тайпалар көздерде «Метавалилер» деп аталады. Олардың аумағы Ливан тауындағы Шиһабтар мен Солтүстік Палестинадағы Зайдандар арасында қысылып жатты. 1743 жылы Билад Бишара нахиясындағы үстем Метавали кланы Әли әл-Сагирлердің басшысы Нассар, Захирге қарсы науқанында үкіметтік күштерге көмектесті. Шамамен 1750 жылы Нассардың ұлы, оның мұрагері Захир әл-Нассар, Метавалилерге қарсы науқанында жүздеген Шиа мұсылман ауыл тұрғындарын өлтірген және Джабал Амил нахияларын тонаған Шиһабтарға қарсы Захирдің қолдауын сұрады. Захирдің қолдауымен Әли әл-Сагирлер Марджайунда Шиһабтарды жеңді. Захир әл-Нассар сол жылы қайтыс болды, оның орнын Метавалилердің ең күшті басшысы болған ағасы Насиф әл-Нассар иеленді. Насиф және басқа Метавали басшылары 1766 жылы Захирдің ұлы Усманға қарсы көтерілісі кезінде, содан кейін 1767 жылы оның тағы бір ұлы Әлиге де қолдау көрсетті. Қырқыстар арасында Захир, Зайдани аумағының шекарасындағы Басса және Ярун бекітілген Метавали ауылдарын басып алды. Қазіргі заманғы әл-Руқайни мен оған жақын замандағы Михайл Саббах екі ауылды басып алу Захир мен Насиф арасындағы келесі шайқастардың себебі болғанына келіседі, бірақ басқа мәліметтер бойынша пікірлер айырмашылығы бар. Бірқатар қақтығыстардан кейін екі тарап 1766 жылдың 6 қазанында Тарбиха ауылында шайқасты. Саббах бұл шайқастың Захирдің жеңісімен аяқталғанын мәлімдейді, ал әл-Руқайни Насифтің шешуші жеңімпаз болғанын айтады. Содан кейін Захирдің Магребтік жалдамалы әскерлері Насифтің Табнин бекінісіндегі екі кіші ұлын тұтқынға алып, Насифті келіссөздерге мәжбүр етті. Тарихшы Стефан Винтер бұл оқиғаны жергілікті аңыз деп санайды, ал Филипп Руқайниді осы оқиғалар бойынша сенімдірек деп есептейді. Қарсыласуларына қарамастан, Захир мен Метавалилер Сидонның күшін шектеу және Ливан тауындағы друздардың күштерін тежеуге мүдделі болды. Захирдің ұлы Усман қақтығысты тоқтатуға делдалдық жасады және Захир мен Насиф арасында келісімге келді. Руқайни келісім рәсімін 1767 жылдың 24 қарашасына белгілейді. Келісім шарттары бойынша Захир Басса мен Ярунды өз бақылауында ұстап тұрады, ол Метавалилерді Сидон губернаторымен салық және басқа да қатынастарда өкілдік етеді және Сидонға салық жүктемелерін төрттен бір бөлігіне дейін азайтады. Ол Метавалилердің әскери қолдауына жауап ретінде Шиһабтар мен друздармен кез келген қақтығыста Метавалилерді қолдауға уәде берді. Шын мәнінде, ресми мойындамаса да, Захир Джабал Амилдің мультазиміне айналып, өзінің аумағын кеңейтті. Шамамен 10 000 Метавали саяхатының қолдауы оның әскери әлеуетін едәуір арттырды, ал Метавалилер, Филипптің сөзімен, «соңына дейін адал одақтастар болып қалды», Захирдің жауларына қарсы он бес келесі науқанға қатысты. Одақ Захирдің солтүстік шекарасын қамтамасыз етіп, оған оңтүстіктегі операцияларға назар аударуға мүмкіндік берді.

Zahir's takeover of the Safed region and the western Galilee removed the barriers between him and the Twelver Shia Muslim clans of Jabal Amil, the predominantly Twelver Shia hill country east of Tyre and Sidon, who were referred to in the sources as the 'Metawalis'. Their territory was wedged between the Shihabs in Mount Lebanon and the Zaydans in northern Palestine. In 1743, Nassar, the chief of the Ali al Saghirs, the dominant Metawali clan in the Bilad Bishara nahiya, assisted government forces in their campaign against Zahir. Around 1750, Nassar's successor, his son Zahir al Nassar, called for Zahir's backing against the Shihabs, who had earlier killed hundreds of Shia Muslim villagers and sacked the nahiyas of Jabal Amil in a campaign against the Metawalis. With Zahir's support, the Ali al Saghirs routed the Shihabs at Marjayoun. Zahir al Nassar died that year and was succeeded by his brother, Nasif al Nassar, who soon emerged as the most powerful chief of the Metawalis. Nasif and the other Metawali chiefs backed Zahir's son Uthman during his rebellion against him in 1766, and then his other son Ali in 1767. Amid the conflict, Zahir captured the fortified Metawali held villages of Bassa and Yaroun on the borders of Zaydani territory. While the contemporary al Rukayni and the near contemporary Mikha'il Sabbagh agree that the capture of the two villages were the cause of the subsequent battles between Zahir and Nasif, they diverge on the other details. After a series of clashes, the two sides fought at the village of Tarbikha on 6 October 1766. While Sabbagh claims it ended in a victory for Zahir, al Rukayni held Nasif was the decisive victor. Thereafter, Zahir's Maghrebi mercenaries supposedly employed a ruse by capturing two of Nasif's yong sons from Nasif's headquarters, the Tebnine castle, compelling Nasif to negotiate terms. This account is considered a local legend by the historian Stefan Winter, and Philipp deems Rukayni more reliable for these events. Despite their conflict, Zahir and the Metawalis shared an interest in limiting the power of Sidon and keeping the Druze forces of Mount Lebanon at bay. Zahir's son Uthman mediated an end to the conflict and secured a treaty between Zahir and Nasif. Rukayni dates the treaty ceremony to 24 November 1767. According to its terms, Zahir would keep control of Bassa and Yaroun, he would represent the Metawalis in their fiscal and other relations with the governor of Sidon, and he reduced their tax obligations to Sidon by a quarter. He promised his backing for the Metawalis in any confrontation with the Shihabs and the Druze, in return for the Metawalis' military support. In effect, though without official recognition, Zahir became the multazim of Jabal Amil, greatly expanding his territory. The backing of some 10,000 Metawali fighters significantly boosted his military potential, and the Metawalis "remained faithful allies to the end", in the words of Philipp, participating in fifteen subsequent campaigns against Zahir's foes. The alliance secured Zahir's northern borders, allowing him to focus on operations in the south.

Биліктің шыңы

1768 жылы Порта Захирдің іс жүзіндегі саяси мәртебесін ішінара мойындады немесе заңдастырды, оған «Акра шейхы, Назарет, Тиберия, Сафед әмірлері және барлық Ғалилея шейхы» деген атақ берді. Бұл мойындау Якуб Ағаның одан көп ұзамай өлім жазасына кесілуімен және 1770 жылы Сүлеймен Ағаның қайтысымен күшін жоғалтты, бұл Захирді Константинопольдегі жақын одақтастарынан айырды. 1770 жылдың қараша айында Усман-паша Сидон губернаторын өз ұлы Дарвиш-пашамен алмастырып, екінші ұлы Мұхаммед-пашаны Триполиге тағайындауға қол жеткізді. Усман-паша Захирдің билігін аяқтауға бекінді, әсіресе империя астанасындағы қолдаудың жоғалтылуы оны осал қалдырды. Дамаск тарапынан туындаған қатерлерге жауап ретінде Захир Акраның бекіністерін одан да нығайтып, қаладағы әрбір ересек еркекті мылтық, екі пистолет және қылышпен қаруландырды. Ол Ғалилеядағы ильтизамды ұстап тұрған ұлдарымен қарым-қатынасын жақсартты және Джабал Амилдің шиит руларымен байланысын нығайтып, осылайша жергілікті одақтастығын күшейтті.

Әли бимен одақтасу және Дамаскпен соғыс

Захир Константинополь мен Дамаскте қолдау таппаса да, ол Египеттің және Хиджаздың мамлюк губернаторы Әли Бей әл-Кабирмен жаңа одақ құрды. Портамен болған қақтығысына байланысты стратегиялық мақсаттар үшін өзінің ықпалын Сирияға кеңейтуге ұмтылып, Әли Бейдің Дамаскі бағындыруға Захирмен өзара қызығушылығы болды. Ол Газа және Яффа порт қалаларына командир Исмаил Бейдің қол астында 15 000–20 000 мысырлық әскерді жіберді. Захир мен Исмаил өз әскерлерімен бірге Иордан алқабынан өтіп, солтүстікке қарай Дамаскіге қарай жүрді. Олар Мұзейрибке дейін жетті, бірақ Исмаил мұсылман қажыларына зиян келтіруден аулақ болу үшін хаж кербенін басқарып жатқан Усман пашаға тап болғаннан кейін әскерінің ілгерілеуін кенеттен тоқтатты. Исмаил сол кезде губернаторға шабуыл жасауды үлкен діни қылмыс деп санады. Содан кейін ол Яффаға қайтты. Захир Исмаилдің шабуылға бармайтынынан таңғалып, ашуланды. Өз билігін Усман пашаның юрисдикциясында біржақты түрде жүзеге асыру үшін Захир өзінің ұлы Ахмад пен басқа да бағынысты қолбасшыларына Дамаск аймағындағы ауылдардан, соның ішінде Кунейтрадан салық жинауды тапсырды, ал Әлиді Дамасктың бір бөлігі болып табылатын Хаурандағы Бану Нуайм тайпасына қарсы науқанға жіберді. Захирдің ашуына жауап ретінде Әли Бей оған мамыр айында Әбу әл-Дхахабтың қол астында 35 000 әскер жіберді. Исмаилдің Яффодағы әскерлерімен бірге Египет әскері маусым айында Дамаскі Усман пашадан, ал Захир мен оның Метавали одақтастары Сидон қаласын Дарвиш пашадан басып алды. Алайда, Әбу әл-Дхахабты Ислам халифасы ретінде жоғары діни билікті иеленген Осман сұлтанына қарсы тұру "әрине, шайтанның жоспары" және олардың дініне қарсы қылмыс екендігіне Исмайыл сендірді. Дамаскі басып алғаннан кейін көп ұзамай Әбу әл-Дхахаб пен Исмаил қаладан кетіп қалды. Жағдайдың кенеттен өзгеруі Захирдің күштерін 20 маусымда Сидоннан кетуге мәжбүр етті. Әбу әл-Дхабтың кері қайтқаны Захирді ренжітті, ол тәуелсіз қадамдар жасады, алдымен 1771 жылы тамызда Яффаны басып алды, оның губернаторы Ахмад Бей Туқанды қуып шыққаннан кейін. Көп ұзамай ол мақта өсіретін Бани Саб ауданын (Тулкарм айналасында орналасқан) басып алды, оны Мұстафа Бей Туқан басқарды. Захир Яффаны бекініп, 2 мың адаммен қоршап тұрды. Тамыз айының соңында Усман-паша Рамла мен Газаны қайтадан қолға алды, бірақ Захир Яффоны сақтап қалды. Өзінің ықпал ету аймағын Палестинаның сауда орталығы және ауыл шаруашылығымен бай жері Наблуске кеңейту мақсатында Захир 1771 жылдың соңында Наблус қаласын қоршап алды. Ол кезде ол Джаррарлармен одақ құрды, олар Усман пашаның Мустафа бей Туқанды мири (хаж кербен салығы) жинаушы етіп тағайындауына ашуланды. Наблус жергілікті жарарлардың жергілікті қарсыластары Тукан мен Нимр тайпаларының іс жүзіндегі бақылауында болды. Яффа мен Бани Сабтың жоғалуы Наблус қаласын теңізге шығудан айырды. Наблусты Нимр мен Туканның қолбасшылығындағы 12 000 негізінен шаруа атқышы қорғады. Тоғыз күндік қақтығыстан кейін Захир қымбатқа түсетін тұрақтан қашу үшін кері шегінді. Наблус қаласынан кетіп бара жатқанда, оның әскерлері қаланың көптеген ауылдарын басып алды, олардан оның шаруа қорғаушылары пайда болды. Усман-паша 1771 жылдың маусым айының соңында Дамаск қаласын қайтадан басқаруды жалғастырды және Захирді жоюға бел буды. Осы мақсатта ол Дарвиш паша, Мұхаммед паша және Юсуф Шихабты қамтитын коалицияны құрды. Тамыз айының соңында Усман-паша 10 000 сарбаздың бастауымен Хула көліне жетті. Усман пашаның одақтастары қосылғанға дейін Захир мен Насиф 2 қыркүйекте губернатормен кездесті. Захирдің ұлы Әли Усман пашаның лагеріне шабуыл жасады, ал Захирдің басқа әскерлері оларды батыстан тосқауылдады. Осман-паша әскерлері Иордан өзеніне қарай шашылып кері шегінді, бұл олардың қоршалмаған жалғыз жері болды. Көпшілігі өзенге батып, тек 300–500 адам аман қалды, оның ішінде Усман паша да өз адамдарының бірі құтқара алмастан бұрын суға батып кетті. Хула көлінің шайқасы Захирдің шешуші жеңісі болды, ол Осман пашаның лагерінің олжасымен Акраға салтанатпен кірді. Ол қала тұрғындарымен атап өтілді және оған бара жатқанда Тиберия мен Акро арасындағы бекіністі ауылдардан құрметті қарулы салют берілді. Сондай-ақ, ол акр портта француз сауда кемелерінің құттықтауларын алды. Захирдің жеңісі Әли биді Сириядағы жорығын қайта бастауға талпындырды. Жеңістен кейін Захир Дарвиш-пашаға 13 қазанда Сидонды босатуды бұйырды. Екі күннен кейін ол Юсуф Шихабтың қолдауымен оралды. Захир Юсуф Шихабқа қарсы әрекет етуге шешім қабылдады және 20 қазан күні Набатие ауылында Насифпен бірге оған және оның 37 000 адамына қарсы шықты. Захирдің Метавали атқыштары кері шегінуді салды, Юсуф Шихабтың әскерін Захирдің әскерлерімен қоршалған жерге шақырып, оларға шешуші соққы берді. Юсуф Шихаб содан кейін өзінің таулық ауылы Дейр әл-Қамарға шегінді, Сидонды шейх Әли Жумблатт пен 3000 друздар қорғаушыларына қалдырды. Захирдің жеңісі туралы хабар жеткенде, Әли Жумблатт пен Дарвиш паша қаладан кетіп қалды, ол кейіннен Захир мен Насифтің бақылауына өтті. Усман паша және оның барлық ұлдары Портадан өз қызметтерінен босатылды. Наблус пен оның айналасын басып ала алмаса да, Захирдің 1771 жылдың соңына қарайғы билігі Сидоннан Яффаға дейін созылды және Хауран жазығындағы ықпалды қатысуын қамтыды. Осы жылы Ладжжун Захирдің Джаррарлардың, Сақрлардың және Набулси шейхтарының одағын жеңген шешуші шайқасқа куә болды, бұл оның Джабал Наблус үстінен саяси және әскери гегемониясын дайындады. Захир бірте-бірте палестиналық тарихнамаға енгізілді. Мурад Мустафа Даббағтың «Биладуна Филастин» (1965) еңбегінде, Палестина тарихына арналған көп томдық жұмыста Захир «он сегізінші ғасырда пайда болған ең ұлы палестиналық» деп аталады. Палестина Азат ету Ұйымының (ПАҰ) «Палестина дауысы» радиостанциясы 1966 жылы Захирге арналған серия берді, оны Осман империясының басқыншылығына қарсы күрескен палестиналық ұлттық батыр ретінде мақтап айтты. Захир көптеген араб ұлтшылдарымен шетелдік оккупациядан араб азаттығының пионері ретінде қарастырылады. Жуданың сөзіне сүйенсек, палестиналық ғалым Нур Масала Захирді «алғашқы палестиналық модернизация мен әлеуметтік жаңарудың негізін қалаушысы» деп сипаттады. Масала бұдан әрі Палестина Захирдің билігінде «Палестина тәуелсіз мемлекетке ең жақын келген кез» екенін айтты.

Although Zahir was bereft of support in Constantinople and Damascus, he was forging a new alliance with the increasingly autonomous mamluk governor of Egypt and the Hejaz, Ali Bey al Kabir. Seeking to extend his influence to Syria for strategic purposes vis a vis his conflict with the Porte, Ali Bey had a mutual interest with Zahir in subduing Damascus. He dispatched 15,000 20,000 Egyptian troops to the port cities of Gaza and Jaffa under commander Ismail Bey. Together, Zahir and Ismail crossed the Jordan Valley with their armies and moved north toward Damascus. They made it as far as Muzayrib, but Ismail abruptly halted his army's advance after confronting Uthman Pasha as he was leading the Hajj caravan in order to avoid harming the Muslim pilgrims. Ismail considered attacking the governor at that point to be a grave religious offense. He subsequently withdrew to Jaffa. Zahir was surprised and angered by Ismail's reticence to attack. In a unilateral move to impose his authority in Uthman Pasha's jurisdiction, Zahir had his son Ahmad and other subordinate commanders collect taxes from villages in Damascus Eyalet, including Quneitra, while he dispatched Ali on a campaign against the Banu Nu'aym tribe in the Hauran, also part of Damascus. In response to Zahir's indignation, Ali Bey sent him 35,000 troops under Abu al Dhahab in May. Together with Ismail's troops in Jaffa, the Egyptian army captured Damascus from Uthman Pasha in June, while Zahir and his Metawali allies captured the city of Sidon from Darwish Pasha. However, Abu al Dhahab was persuaded by Ismail that confronting the Ottoman sultan, who carried a high religious authority as the caliph of Islam, was "truly a scheme of the Devil" and a crime against their religion. A short time after capturing Damascus, Abu al Dhahab and Ismail withdrew from the city, whose inhabitants were "completely astonished at this amazing event", according to a chronicler of the time period. The sudden turn of events compelled Zahir's forces to withdraw from Sidon on 20 June. Abu al Dhahab's withdrawal frustrated Zahir who proceeded to make independent moves, first by capturing Jaffa in August 1771, after driving out its governor Ahmad Bey Tuqan. Shortly thereafter, he captured the cotton producing Bani Sa'b district (centered around Tulkarm), which was held by Mustafa Bey Tuqan. Zahir had Jaffa fortified and garrisoned with 2,000 men. By the end of August, Uthman Pasha restored his control over Ramla and Gaza, but Zahir retained Jaffa. In an attempt to expand his zone of influence to Nablus, the commercial center of Palestine and its agriculturally rich hinterland, Zahir besieged Nablus in late 1771. By then, he had secured an alliance with the Jarrars, who were incensed at Uthman Pasha's appointment of Mustafa Bey Tuqan as the collector of the miri (Hajj caravan tax). Nablus was under the de facto control of the Tuqan and Nimr clans, local rivals of the Jarrars. The loss of Jaffa and Bani Sa'b stripped Nablus of its sea access. Nablus was defended by 12,000 mostly peasant riflemen under Nimr and Tuqan commanders. After nine days of clashes, Zahir withdrew to avoid a costly stalemate. As he departed Nablus, his forces raided many of the city's satellite villages, from which its peasant defenders originated. Uthman Pasha had resumed his governorship of Damascus at the end of June 1771 and was determined to eliminate Zahir. To that end, he assembled a coalition that included Darwish Pasha, Muhammad Pasha and Yusuf Shihab. In late August, Uthman Pasha reached Lake Hula at the head of 10,000 soldiers. Before Uthman Pasha could be joined by his allies, Zahir and Nasif confronted the governor on 2 September. Zahir's son Ali raided Uthman Pasha's camp, while Zahir's other troops blocked them from the west. Uthman Pasha's troops hastily retreated towards the Jordan River, the only place where they were not surrounded. The overwhelming majority drowned in the river, with only 300–500 survivors, including Uthman Pasha, who almost drowned before being rescued by one of his men. The Battle of Lake Hula marked a decisive victory for Zahir, who entered Acre triumphantly with the spoils of Uthman Pasha's camp. He was celebrated by the city's residents and on the way there, had been given honorary gun salutes by the fortified villages between Tiberias and Acre. He also received congratulations from the French merchant ships at the port of Acre. Zahir's victory encouraged Ali Bey to relaunch his Syrian campaign. Following his victory, Zahir had Darwish Pasha vacate Sidon on 13 October. He returned two days later after receiving Yusuf Shihab's backing. Zahir decided to move against Yusuf Shihab and, together with Nasif, confronted him and his 37,000 men at the village of Nabatieh on 20 October. Zahir's Metawali cavalry feigned retreat, luring Yusuf Shihab's army into a place where they were surrounded by Zahir's men, who dealt them a decisive blow. Yusuf Shihab thereafter retreated to his mountain village of Deir al Qamar, leaving Sidon under Sheikh Ali Jumblatt and 3,000 Druze defenders. When news of Zahir's victory reached them, Ali Jumblatt and Darwish Pasha withdrew from the city, which was subsequently occupied by Zahir and Nasif. Uthman Pasha and all of his sons were consequently dismissed from their posts by the Porte. Although he could not capture Nablus and its hinterland, Zahir's domain by the end of 1771 extended from Sidon to Jaffa and included an influential presence in the Hauran plain. In the same year, Lajjun was the site of a decisive battle in which Zahir defeated the alliance of the Jarrars, the Saqr and the Nabulsi sheikhs, preparing his political and military hegemony over Jabal Nablus. Zahir was gradually integrated into Palestinian historiography. In Murad Mustafa Dabbagh's Biladuna Filastin (1965), a multi volume work about Palestine's history, Zahir is referred to as the "greatest Palestinian appearing in the eighteenth century". The Palestine Liberation Organization (PLO) radio station, Voice of Palestine, broadcast a series about Zahir in 1966, praising him as a Palestinian national hero who fought against Ottoman imperialism. Zahir is considered by many Arab nationalists as a pioneer of Arab liberation from foreign occupation. According to Joudah, Palestinian academic Nur Masalha described Zahir as "the founding father of early Palestinian modernities and social renewal". Masalha further argued that Palestine under the rule of Zahir was "the closest Palestine got to a modern independent state".

Құрылыс жұмыстары

Захир мен оның отбасы қамалдар, күзет мұнаралары, қоймалар және хандар (қараван сарайлар) салды. Бұл құрылыстар Ғалилеяның ішкі басқаруын және жалпы қауіпсіздігін арттырды. Бүгінде олардың көптегені қираған күйде және Израильдің мәдени мұраны қорғау заңдарының қолданыс аясынан тыс қалып отыр.

Актер

Захир Акрының төңірегіндегі крестонос қамал қабырғаларын қайта жаңартты. Захирдің қабырғалары кең болғанымен, олар қарақшылар мен бедуин шабуылдарынан қорғану үшін салынғандықтан, Осман әскеріне қарсы тиімді қорғаныс бере алмады. Жазар паша тұсында қабырғалардың ірі қайта құрылысы жүзеге асырылды және жаңа қабырғалардың көп бөлігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Захирдің еңбегінің бір бөлігі, негізінен солтүстік-шығыс қабырғаның бөлігі, қол жеткізіп, кішкентай тас блоктармен ерекшеленеді. Осы қабырға бөлігінен алынған 1750 жылға жатқан мәрмәр тақташадағы жазу Захирді салушы ретінде көрсетеді:

Ол сонымен қатар қаладағы бірнеше крестонос және мамлюк құрылыстарының үстіне де салған. Олардың ішінде Хан әл-Шауарданың керуенсарайлары, оның Бурж әл-Сұлтан мұнарасы және Хан әл-Шуна бар еді. Хан әл-Шунаның крестонос жоспары мен негізгі құрылысы Захирдің 1764 жылы ғимаратты қалпына келтірген кезде сақталды. Ол 19 ғасырдың соңында Хайфа Акрыны аймақтың сауда орталығы ретінде басып алғанға дейін саудагерлер үшін қонақ үй және базар ретінде пайдаланылды. Кейін ол кедейлерге баспана болды. Сауалдық қаланың солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Суқ әл-Абядтың (Ақ базар) бастапқы құрылысын Захир салған, бірақ қазіргі құрылыстың көп бөлігі 1815 жылы Акрының губернаторы Сулейман Паша жасаған қайта құрылысқа жатады. 1748 жылы Захир Муалақ мешітінің құрылысын тапсырды. Бұл ғимарат синагога ретінде пайдаланылған; Захир оны мұсылмандыққа айналдырғаннан кейін, еврейлерге қаланың басқа жерлерінде мүлікпен өтемақы төледі. Зейтуна мешіті Акрыда оның билігі кезінде Хаж Мұхаммед әл-Садық немесе оның құрылысын қаржылаған жергілікті ғалым Мұхаммед Шади әл-Фаридтің бастамасымен салынды.

Назарет

Захир Назаретте Серая үкімет үйін салды, ол 1991 жылға дейін қаланың әкімшілік орталығы қызметін атқарды.

Хайфа

1765 және 1769 жылдар аралығында Захир Хайфаны бұзып, оңтүстік-шығысқа қарай қайта тұрғызып, нығайтты. Ескі ауыл жазықта орналасса, Хайфа шығанағының жағасындағы порты болып қала беретін жаңа қала Кармел тауының солтүстік етегіндегі тар жерге салынды, бұл құрлықтан қорғануды жеңілдетті. Жаңа Хайфада Захир төрт мұнарасы және екі қақпасы бар қабырға салды, алайда олардың ешқайсысы бүгінге дейін сақталмаған. Олар кем дегенде 19 ғасырдың басына дейін, Дэвид Робертс қабырғаны сипаттап, суретке түсіргенге дейін болды. Хайфада Захир екі қабатты шаршы мұнара Бурж әл-Саламды салды, ол 1970 жылдарға дейін толығымен сақталды. Жаңа Хайфадағы ең алғашқы үлкен мешітті Захир салған болуы мүмкін, бірақ қазіргі ғимараттың көп бөлігі кейінірек салынған. Ол сонымен қатар кеден ғимараты мен сарайды (мемлекеттік резиденция) салдырды. Сарайдың қалдықтары автотұрақ ішінде шаршы пішіндес тіреулерге орналасқан бірнеше қиылыс күмбездерінен тұрады, ал құрылыстың шығыс бөлігі қойма ретінде пайдаланылады.

Тиберия

Захир 1739–1740 жылдары Тиберияның төңірегіне бекіністер салды. Қабырғалардың бір бөлігі бастапқыда Ғалилея теңізінің жағалауымен созылып, он сегіз мұнарадан тұрды. 1837 жылғы жер сілкінісі бекіністерге зор зиян келтірді. Қабырғалардың көп бөлігі қиратылған немесе қазіргі заманғы құрылыстардың құрамына кірген, ал сегіз мұнара қазірге дейін сақталған. Бекіністердің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, төрт дөңгелек мұнарасы бар екі қабатты шаршы цитадель әлі де тұр. Цитадельдің екі қабатында үш қатарлы қиылыс күмбездері бар. Бұл цитадельді Захирдің ұлы Сәлиби салған. 2001 жылға дейін жоғарғы қабаты мейрамхана ретінде пайдаланылса, төменгі қабатында сурет галереясы орналасқан. Жергілікті халық цитадельді көбінесе «крейсерлік қамал/бекініс» деп жаңылыстырады. Қазіргі Тиберияның орталығында Захир өзінің атымен аталатын Омари немесе Захири мешітін салған. Мешіт намаз залы, галереясы және минаретінен тұрады. Ол Захирдің құрылыстарындағы сәулеттік стильге тән, ақ және қара таспен салынып, әсемделген. 1740 жылдары салынғаннан бері бірнеше реставрациялар жасалса да, мешіт бастапқы жоспарын сақтап қалған.

Ауылдар

Захирдің бақылауындағы ауылдарда бекіністер мен басқа да құрылыстар салынды. Зайдандар Дейр-Ханнаны қос қабырғамен қоршап, Эндрю Петерсеннің сөзінше, оны «Галилеядағы бекінілген ауылдардың ең үздік мысалы» етті. Захирдің інісі Сад ішкі қабырғаларды және олардың үстінде орналасқан он екі мұнараны салса, Захир сыртқы қабырғаларды тұрғызды. Оның ұлы Әли шығыс және батыс жақтардағы қабырғалардан бөлек тұрған мұнараларды қосты. Олар сондай-ақ мешіт кіретін сарай кешенін салды. Дейр-Ханнадағы Зайдандардың құрылыс жұмыстары Джазар-пашаның қоршауы кезінде ауыр зақымдарға ұшырады. Бірақ, құрылыстардың көп бөлігі сақталды және 1960 жылға дейін қала бастапқы бекіністердің шегінен тысқары ешқандай құрылыс болмай, сол бекініс нысанын сақтап келді. Дейр-Кифаның (Ливан) солтүстігінде Захир Кулат-Марун қамалын салды. Хирбат Жиддинде Захир бұрынғы крестонос бекінісін, мешіт және хамам (монша) қосып қайта жаңартып салды. 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде ауыл басылып алынғанда мешіт израиль әскерлерімен қиратылды. Шефа Амрда Захирдің ұлы Усман төрт мұнаралы ірі бекініс салды, оның біреуі бүгінге дейін сақталған. Оның ұлы Ахмад Саффуриядағы крестонос бекінісін қайта тұрғызды. Ибиллин ауылында Захирдің інісі Юсуф бекіністер мен мешіт салды. Ибиллин бекінісі кейіннен 19 ғасырда Галилеяның жартылай тәуелсіз араб шейхы Ақил Ағаның штаб-пәтері ретінде пайдаланылды. Қазіргі Ливанның Тибнин қаласында және Сафедте Захир немесе оның ұлы Әли крестонос бекіністерін қайта салды. Захир Харбадж ауылын нығайтты, бірақ ауыл мен оның бекінісі 19 ғасырдың соңына қарай қирап кетті. Галилея теңізіндегі Табғада Захир бес бұлақ салды, олардың біреуі 19 ғасырға дейін сақталды. Бұл бұлақ Галилеядағы ең ірі бұлақ болып есептелді.