Кіріспе

Австралия Парламентінің екі палатасын тарату тәртібі – Австралия Конституциясына сәйкес, Австралияның екіпалаталы Парламентіндегі Өкілдер палатасы (төменгі палата) мен Сенат (жоғарғы палата) арасындағы дауды шешуге рұқсат етілген процедура. Қос тарату – Сенаттың толығымен таратылатын жалғыз жағдай. АҚШ Конгресіне ұқсас, бірақ Ұлыбритания Парламентінен өзгеше, Австралияның екі парламенттік палатасының заң шығару өкілеттігі көбінесе тең болады (Сенат толығымен қабылдамауға құқылы, бірақ Өкілдер палатасынан бастау алатын ассигнование (қаржы) туралы заң жобаларын өзгерте алмайды). Өкілдер палатасында құрылған үкіметтер, Сенаттың олардың заңдарын қабылдаудан бас тартуға бейімділігінен қиындыққа тап болуы мүмкін. Егер шарттар (триггер деп аталады) орындалса, премьер-министр генерал-губернаторға Парламенттің екі палатасын тарату және кезекті сайлау тағайындау туралы ұсынуға құқылы. Сайлаудан кейін, егер қос таратуға себеп болған заң екі палатада қабылданбаса, онда заң жобасын мақұлдау үшін Парламенттің екі палатасының бірлескен отырысын шақыруға болады. Егер заң бірлескен отырыста қабылданса, ол Өкілдер палатасы мен Сенаттың екеуінен де қабылданған болып есептеледі. 1974 жылғы бірлескен отырыс – федеративтік Австралия тарихындағы жалғыз оқиға. Тарихи тұрғыдан алғанда, қос тарату сайлауы ерте сайлаудың орнына өткізілген, ал ресми триггерлік заң жобасы кейінгі сайлау кампаниясында маңызды рөл атқармады. Оңтүстік Австралия штатының конституциясында да осындай қос тарату шаралары қарастырылған.

Ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді орынды бөлу

Екі мәрте таратылғаннан кейін, әрбір сайлауда штат сенаторларының жартысы сайысқа түсетін қалыпты жағдайға оралу үшін, Австралия Конституциясының 13-бабы сенатты штат сенаторларын екі топқа бөлуге міндеттейді, олардың мерзімі үш және алты жылды құрайды. Бұл дәстүрлі түрде дауыс беру нәтижесінде ең бірінші сайланған сенаторларға ұзақ мерзімдер берілу арқылы іске асырылып келді. 1984 жылғы Ұлттық сайлау заңына енгізілген өзгерістер Австралия сайлау комиссиясынан тек жартысы ғана орын сайланатын жағдайды ескере отырып, шартты қайта санау жүргізуді талап етті, бұл тең бөлуді қамтамасыз етуге бағытталған шара саналды. Аталған баламалы бөлу әлі қолданылмады. 1987 және 2016 жылдардағы екі мәрте таратылған сайлаулардан кейін, 1998 және 2010 жылдарғы Сенат қаулыларында жаңа әдіс қолдануға келісілгеніне қарамастан, сайлау тізімі бойынша реттілік әдісі қолданыла берді.

Оңтүстік Австралияның қос бұзылуы

Оңтүстік Австралия конституциясының 41-бабына сәйкес, егер Парламент сессиясы барысында Ассамблея палатасы заң жобасын қабылдаса, ал келесі Парламентте, төменгі палатаға өткен жалпы сайлаудан кейін, Заңнамалық кеңес оны екі рет те қабылдамаса, Оңтүстік Австралия губернаторына Заңнамалық кеңестің тағы 2 мүшесін сайлау үшін жарлық шығаруға немесе екі палатаны бірдей уақытта таратып, толығымен жаңа Парламент сайлауға рұқсат беріледі. Жоғарғы палата 22 мүшеден тұрады, олардың 11-і әр жалпы сайлауда 8 жылдық мерзімге 8,33% квотамен бүкіл штат бойынша сайланады, бұл барлық 22 мүше үшін 4,35% квотамен сайлауды қамтамасыз етеді. Бұл Оңтүстік Австралиядағы екі палатаны тарату тәртібі қазірге дейін ешқашан қолданылмаған, бірақ қолдануға әрекеттер болған.