Кіріспе

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы қысқа әңгімесі.

"Кеңес келісімінің оқиғасы" – сэр Артур Конан Дойл жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі. Бұл әңгіме "Шерлок Холмс естеліктері" жинағына енген 12 әңгімеден тұрады. Ол алғаш рет 1893 жылдың қазан және қараша айларында Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-тағы "Harper's Weekly" журналында 1893 жылдың 14 және 21 қазанында жарияланды.

Қысқаша мазмұны

Перси Фелпс, Вокингтен келген жас Сыртқы істер министрлігінің қызметкері, өзінің бұрынғы сыныптасы доктор Уотсонға хат жібереді. Фелпс бірдеңе оған тоғыз апталық "мидың қайнауы" шабуылын тудырғанын айтады; енді ол қалпына келген соң, Ватсоннан Холмсті көмекке шақыруын өтінеді. Холмс хатты қарап, оның әйел адамға диктантталғанын түсінеді. Ол Уотсонды Фелпстің үйіне, Брайарбреге ертіп барады. Оларды Фелпстің никелес әйелі Эннидің (хаттың авторы) ағасы Джозеф Харрисон қарсы алады. Жозеф оларды ұзақ уақыт бойы ауырып, әлі де сауығып келе жатқан Фелпске қарауға алып келеді. Фелпс Холмс алдында мәселені баяндайды. Екі ай бұрын оның ағасы және Сыртқы істер министрлігіндегі жоғары лауазымды лорд Холдхерст оған Англия мен Италия арасындағы маңызды теңіз келісімінің көшірмесін жасауды тапсырған болатын. Келісім құпия сақталуы тиіс еді, себебі көптеген шетелдік үкіметтер оны оқығысы келеді. Фелпс бұл тапсырма туралы ешкімге айтпады және ғимарат бос болғанша күтті, тек Танжи, комиссар және оның әйелі ғана болды, ол тамақ дайындады. Содан кейін Фелпс қағаздарды мүмкіндігінше тез көшіріп алды, бірақ бұл жұмыс түнінің көп бөлігін алатыны тез арада белгілі болды. Фелпс кофе сұрап қоңырау шалады. Миссис Танжи күйеуіне тапсырыс берді, бірақ көп уақыттан кейін Фелпс төмен түсіп, неге кофесі келмегенін тексерді және Танжи ұйықтап қалғанын тапты. Фелпстің кеңсесінің қоңырауы естілді; бөлмеде біреу бар екенін түсінгенде, Фелпс қайтадан жоғарғы қабатқа шықты және теңіз келісімінің жоғалғанын көрді. Жасырын орын жоқ еді, және ешкім Фелпсті алдыңғы баспалдақтан басып өте алмаған, сондықтан ұры артқы баспалдақтан келген болуы керек. Фелпс, полицей және Скотланд-Ярд инспекторы Форбс ұрыны іздеуге тырысып, бірақ табысқа ие болмады. Фелпс нервтік күйзеліске ұшырап, Бриарбреге қайтарылды. Жозефтің бөлмесі ауруханаға ең қолайлы болғандықтан, дәрігер оны одан шығарып жіберді. Перси сол жерде қалды, күндіз Энни, түнде жалданған медбике күтім жасады. Холмс Сыртқы істер министрлігінде тергеуді бастайды, лорд Холдхерст пен инспектор Форбстан сұрақ алады. Ол Тангейлер мен Чарльз Горо атты кеңсе қызметкері күдікке ілінген, бірақ кейін ақталғанын біледі. Лорд Холдхерст оған әлі ешқандай шетелдік үкімет келісімшартты алмағанын айтады, бұл тоғыз апта өткеннен кейін таңғажайып көрінеді. Холмс сондай-ақ Энни мен Жозефтің ұзақ мерзімді қонақтар ретінде келмегенін біледі; олар қайғылы оқиға болған кезде бірнеше күнге келді, бірақ Энни никелес күйеуін күтіп-бағу үшін қалды. Келесі күні Брайарбреге оралған Холмс Фелпстің алдыңғы күні кешке жалданған медбикенің қызметін тоқтатқанын біледі. Сол күні кешке біреу Фелпстің ауруханасының терезесін пышақпен бұзуға тырысты. Фелпс бірден үйдің барлық тұрғындарын оятып, ұры қашып кетті. Фелпс пен Жозефке беймәлім, Холмс Энниге ұйықтағанға дейін ауруханада қалуға және кеткенде есікті құлыптауға бұйрық береді. Содан кейін ол Фелпс пен Уотсонның Лондонға баруын ұйымдастырады. Уотсон Фелпсті Бейкер көшесінің 221Б-ге қайтарады, бірақ екеуі де Холмс әрекеттерін түсінбейді. Келесі күні таңертең Холмс шатасқан киімдерімен және байланған қолымен келеді. Тамақ үстінде ол ештеңе таппағандай болады, бірақ кейін миссис Хадсонға Фелпске тағам табағында келісімшартты әкелуін ұйымдастырады. Фелпс оны қайтарып алғаны үшін қатты қуанып, жеңілдеуден құлап барады. Холмс Жозеф Харрисон кінәлі екенін түсінген еді; аурухана бұрын оның жатын бөлмесі болған, және үйдегі біреу ғана медбике болмаған кезде қашан білуі мүмкін. Жозеф Персидің кеңсесіне келіп, Перси үйге қайтып келе жатқанын сұрап, қоңырау шалып, келісімшартты тапты. Жозефтің қор биржасында қарыздары болғандықтан, ол келісімшартты ұрлап, оны сатуды ойлап, жатын бөлмесінің еденіне жасырып қойды. Алайда Персидің жан күйзелісі мен екі медбике Жозефті бірнеше апта бойы келісімшартқа қол жеткізуден сақтап қалды. Жозеф алғашқы мүмкіндігін пайдаланып, келісімшартты қайтаруға тырысып, сәтсіз аяқтады. Холмс Энниді бөлмеде ұстап тұрды, сондықтан Жозеф күндіз келісімшартқа қол жеткізе алмады. Ол кеткеннен кейін, Жозеф бұзып кіріп, келісімшартты алып, бірақ Холмс оған шабуыл жасап, қағаздар үшін оны ұрып-сапарды. Жеңіске жеткен Холмс Жозефті қашып кетуге рұхсат берді, бірақ инспектор Форбске мәліметтерді жіберді. Перси Жозефтың өзін пышақпен өлтіруді мақсат еткенін ойлайды; Холмс білмейді, бірақ мұндай өзімшіл адамға мейірімділік танытуға сенбейді дейді.

Комментарийлер

Бұл "The Strand Magazine" журналында Шерлок Холмс "Соңғы проблема" басылымында "өлгенге" дейін жарияланған қысқа әңгімелердің ең ұзыны. Сондықтан ол бастапқыда екі бөлімге бөлініп жарияланды. Осы әңгімеде "Екінші дақтың оқиғасы" туралы алғашқы айтылым бар, ол шамамен 11 жылдан кейін ғана жарық көрді. Алайда, Уотсонның "Теңіз келісімінде" осы оқиға туралы баяндамасы нақты оқиғадан өзгеше. 1889 жылы, әңгіме жарияланғанға дейін төрт жыл бұрын, Ұлыбритания алғаш рет Ресми құпиялар туралы заңды қабылдады. Бұл Чарльз Томас Марвиннің Сыртқы істер министрлігіндегі көшіруші қызметкерінің ісіне байланысты болды, ол әңгімедегі Фелпс сияқты ұқсас қызмет атқарды; оған Ресеймен жасалған құпия шарттың көшірмесін жасау тапсырылды, ол дереу оның мазмұнын баспасөзге жеткізді. Марвин тұтқындалды, бірақ ағылшын заңында белгілі қылмыс жасаған жоқ екені анықталғаннан кейін босатылды; Ресми құпиялар туралы заң болашақта осындай қылмыстар жасау үшін қабылданды. Марвиннің ісі көпшіліктің назарына ілікті, Конан Дойл осы жағдайды білген болуы мүмкін.

Жариялану тарихы

"The Adventure of the Naval Treaty" 1893 жылдың қазан және қараша айларында Ұлыбританияда The Strand Magazine журналында, ал АҚШ-та Harper's Weekly журналында ("The Naval Treaty" деген атаумен) жарияланды. The Strand Magazine журналында Сидней Паджет салған сегіз суретпен бірге, ал Harper's Weekly журналында В. Х. Хайд салған екі суретпен (әңгіменің бірінші бөлігінде) және тағы екі суретпен (екінші бөлігінде) жарық көрді. Бұл әңгіме "Шерлок Холмс естеліктері" жинағына енді.

Кино және теледидар

Шерлок Холмс Эклар фильмдер сериясының (1912) қысқа фильмдерінің бірі осы оқиғаға негізделген. "Жоғалған қағаздар" атты қысқа фильмде Жорж Тревилл Шерлок Холмс, ал Мистер Мойс доктор Уотсон рөлін сомдады. Бұл оқиғаға негізделген тағы бір қысқа фильм 1922 жылы Шерлок Холмс Столл фильмдер сериясының бір бөлігі ретінде жарық көрді, онда Шерлок Холмс рөлін Эйл Норвуд, ал доктор Уотсон рөлін Хьюберт Уиллис сомдады. Оқиға 1968 жылы Питер Кушинг қатысқан BBC сериалында бейімделді. Эпизод қазір жоғалып кетті. 1984 жылы Джереми Бретттің ойнаған "Шерлок Холмс оқиғалары" телехикаясының бірінші сериясынан "Кеңес келісімі" атты эпизод осы оқиғаға негізделген. "Ұлы ойын" (2010), "Шерлок" телесериалының үшінші бөлімі, "Кеңес келісімінің оқиғасы" және "Брюс Партингтон жоспарларының оқиғасы" сюжеттерін шабыт көзі етіп алды, себебі екеуі де теңіз күштеріне қатысты үкіметтік құжаттардың ұрлануы туралы. "Art in the Blood" (2014), "Элементар" сериалының 23-ші бөлімі осы оқиғадан әсерленді. "Жүз шаянның оқиғасы" - 2015 жылы NHK-ның қуыршақтар театры арқылы көрсетілген "Шерлок Холмс" телесериалының бір бөлімі осы оқиғаға негізделген. Эпизодта Холмс пен Уотсон өнер байқауына ұсынылған ұрланған суретті қайтаруға тырысады. Байқау тақырыбы – шаян, себебі "Тейі" – Битон мектебінің негізін қалаушы сэр Перси Фелпстің лақап аты болған.

Радио

"The Naval Treaty" Эдит Мейзердің американдық радиосериалының бір бөлігі ретінде бейімделді, онда Рихард Гордон Шерлок Холмс, ал Ли Ловелл – доктор Уотсон рөлінде ойнады. Эпизод 1931 жылдың 19 қаңтарында эфирге шықты. Осы оқиғадан алынған тағы бір эпизод 1936 жылдың тамызында көрсетілді (Гордон Холмс рөлінде, ал Гарри Уэст – Уотсон рөлінде). Мейзер бұл әңгімені 1940 жылы «Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары» американдық радиосериалының бір бөлігі ретінде бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс, ал Найджел Брюс – Уотсон рөлінде ойнады. Бұл оқиға 1947 жылы «Ұрланған теңіз келісімінің ісі» атты эпизод ретінде де бейімделді (Холмс рөлінде Джон Стэнли, ал Уотсон рөлінде Альфред Ширли). «Теңіз келісімі» радио драмасы 1952 жылы BBC Home Service арнасында 1952–1969 жылдар аралығындағы радиосериалдың бір бөлігі ретінде көрсетілді, онда Карлтон Хоббс Холмс, ал Норман Шелли – Уотсон рөлінде ойнады. Бұл туындыны Феликс Фелтон бейімдеді. Фелтон бейімдеген тағы бір драмалық нұсқа, Хоббс пен Шеллидің қатысуымен және басқа актерлік құраммен 1957 жылы Home Service арнасында көрсетілді. Майкл Хардвик бейімдеген «Теңіз келісімі» радио нұсқасының тағы бір нұсқасы 1960 жылы BBC Light Programme арнасында көрсетілді, онда Хоббс пен Шелли Холмс пен Уотсон рөлін қайта ойнады. 1978 жылы BBC радиосында Бари Фостер Холмс, ал Дэвид Бак Уотсон рөлінде ойнаған оқиғаның бейімделуі көрсетілді. Бұл оқиға «Теңіз келісімі» атты CBS Radio Mystery Theater эпизоды ретінде бейімделді. Эпизодта Гордон Гулд Шерлок Холмс, ал Бернард Грант доктор Уотсон рөлінде ойнады, ол алғаш рет 1982 жылдың сәуірінде эфирге шықты. «The Naval Treaty» 1992 жылы BBC Radio 4 үшін Дэвид Эштон бейімдеді, бұл 1989–1998 жылдар аралығындағы радиосериалдың бір бөлігі болды, онда Клайв Меррисон Холмс, ал Майкл Уильямс – Уотсон рөлінде ойнады. Онда Патрик Малахайд Перси Фелпс, Бретт Ашер Лорд Холдхерст, Норман Джонс Мистер Танги және Петра Маркхэм Мисс Танги рөлінде ойнады. 2014 жылы америкалық Imagination Theatre радиошоуындағы «The Classic Adventures of Sherlock Holmes» сериясының эпизоды Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Уотсон рөлінде осы оқиғадан бейімделді.