Кіріспе

Артур Конан Дойлдың 1904 жылғы "Жоғалған үштен бірінің оқиғасы" атты қысқа әңгімесі, сэр Артур Конан Дойлдың жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі және "Шерлок Холмс қайтып келді" (1905) жинағына енген 13 әңгімеден бірі. Алғаш рет ол 1904 жылғы тамызда Ұлыбританиядағы "The Strand Magazine" журналында, ал 1904 жылғы 26 қарашада АҚШ-тағы "Collier's" журналында жарияланды.

Сюжет

Кембридж университетінің Тринити колледжінің профессоры Сирил Овертон Шерлок Холмсқа келіп, Годфри Стаунтонның жоғалуына қатысты көмек сұрайды. Стаунтон – Овертонның регби командасының маңызды ойыншысы (үштен бірінші позицияда ойнайды, сондықтан оқиғаның атауы осылай аталады) және егер Стаунтонды таба алмаса, олар ертең Оксфордқа қарсы маңызды матчты ұта алмайды. Холмс әуесқой спорттың өзінің саласына жатпайтынын мойындаса да, ол басқа да істеріне көрсеткен қамқорлығын сақтайды. Стаунтон күні бойы ақшыл және алаңдаған көрінді. Кешке қарай, қонақ үйдің қызметшісінің айтуынша, сақалды, қабақты бір ер адам қонақ үйге Стаунтонға хат әкелген. Жастың реакциясынан хаттағы жаңалық өте жаман болғанын байқауға болады. Ол дереу қонақ үйден шығып, сақалды бейтаныспен бірге кетіпті. Екеуі соңғы рет Strand көшесі бағытында сағат он жарымда жүгіріп бара жатқандары көрінген. Содан бері олар туралы ешкім ештеңе білмейді. Овертон Кембриджге хабарластырған, бірақ Стаунтонды онда таппаған. Ол сондай-ақ Стаунтонның бай ағасы және жақын туысы Лорд Маунт Джеймске жеделхат жіберген, бірақ жауап келмеген. Стаунтон – сексенге жуық жастағы Лорд Маунт Джеймстің мұрагері, бірақ ағасының ашкөздігіне байланысты қазіргі уақытта қарапайым өмір сүруге мәжбүр. Холмс қызметшіні сұраққа алады. Хат әкелген сақалды адам әдемі де емес, жұмысшы да емес, ол да бір нәрсеге алаңдаған сияқты, себебі Стаунтонға хатты ұстатқанда қолы дірілдеген. Олардың қысқа сөйлесуінен қызметші тек "уақыт" деген сөзді естіген. Кешке, сағат алтыда, қызметші Стаунтонға телеграмма әкелген, және Стаунтон жауап жазғанын көрген. Стаунтон оны өзі жіберемін деп қызметшіге айтқан. Холмс Стаунтонның бөлмесіндегі телеграмма нысандарына, содан кейін қағазға қарап, ақыры бір иелік табады. Қағаздағы ізденіс Стаунтон жіберген хабарламаның бір бөлігін көрсетеді: "Құдай үшін, бізге көмектесіңдер". Әрине, кем дегенде бір адам қатысады ("бізге"), және қандай да бір қауіп бар. Бөлмеде қалған басқа да қағаздар да маңызды ақпарат береді. Лорд Маунт Джеймс та қысқа сапарға келеді, бірақ Холмсқа немере інісінің қайда екені туралы ешқандай пайдалы ақпарат бере алмайды. Қартайған ақсүйек кісі оның байлығын тонау мақсатымен ұрлап әкету мүмкіндігінен қатты қорқады. Холмс пен Уотсон телеграф кеңсесіне барады, онда Холмс әйелді Стаунтон жіберген хабарламаның көшірмесін көрсетуге мәжбүр етеді. Ол Кембридж университетінің медицина профессоры Лесли Армстронгқа жолданған. Олар оны көруге барады. Армстронг Холмсқа Стаунтонның оның жақын досы екенін айтады. Стаунтонның жоғалып кеткенін естігенде ол қатты алаңдамайды, оны соңғы кезде көрмегенін және қайда екенін білмейтінін мәлімдейді. Ол сондай-ақ Стаунтонның өте сау екенін айтады, бірақ Холмс Стаунтонның бір қағазын, Армстронгтан алынған он үш гинеялық шотты көрсетеді. Ашуланған Армстронг басқа сұрақтарға жауап беруден бас тартады, Стаунтоннан телеграмма алғанын жоққа шығарады және оның уақытшысы Холмс пен Уотсонды шығарып салады. Олар Армстронгтың кеңсесіне қарсы орналасқан қонақ үйде тұрады, одан оны бақылай алады. Холмс бірнеше сұрақтар қояды. Мейрамхана ауласындағы бір адам Холмсқа Армстронгтың, нақты медициналық тәжірибесі болмаса да, әдетте өзінің арбасында елге бір жерге шығатынын айтады. Қайту-келу жолы шамамен үш сағатқа созылады. Холмс оның бір саяхатында велосипед жалдап, арбаға ілесіп жүруге тырысады. Бірақ доктор Армстронг оны қадағалап отырғанын анық көрсетеді. Келесі күні Холмс жергілікті ауылдардағы сұрауларынан ешқандай нәтиже шықпайды, ешкім дәрігердің арбасын өткенін көрмеген. Құпияны ақырында Помпей, бигль тұқымды иттің буданы ашады. Холмс дәрігердің арбасының дөңгелектеріне анис майын сепкеннен кейін, Помпей оны елді мекендегі коттеджге дейін іздейді. Холмс онда тапқан нәрселер көңілге жағымсыз. Стаунтон онда, бірақ жақында ғана қайтыс болған жас әйеліне қайғырып отыр. Оның өмір сүруі құпия сақталған, себебі Лорд Маунт Джеймс осы некеге келіспей, немере інісінен бас тартқан болар еді. Армстронг әйелдің әкесіне оның жағдайы туралы айтқан, ал ол, сақалды бейтаныс, ақылсыздықпен Стаунтонға айтқан, ол дереу жүгіруге мәжбүр болған.

Жариялану тарихы

"Жоғалған үш тоқсанның оқиғасы" 1904 жылдың тамызында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-та 1904 жылдың 26 қарашасында "Collier's" журналында жарияланды. Бұл әңгіме "Странд" журналында Сидни Пейджет салған жеті суретпен, ал "Коллиер" журналында Фредерик Дорр Стил салған жеті суретпен бірге жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс қайтып оралды" әңгімелер жинағына енді.

Фильм

1923 жылы әңгіме бойынша түсірілген қысқа үнсіз фильм, "Столл" фильмдер сериясының бөлігі ретінде шықты, онда Шерлок Холмс рөлін Эйл Норвуд, ал доктор Уотсон рөлін Хьюберт Уиллис сомдады.

Радио

Радиода "Шерлок Холмс оқиғалары" сериясының бір бөлігі ретінде эфирге шықты. Эдита Мейзер эпизодты бейімдеп, 1931 жылғы 8 маусымда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлінде, ал Ли Ловелл Доктор Уотсон рөлінде ойнады. Осы оқиғаға негізделген тағы бір өндіріс 1932 жылы көрсетілді. Мейзер сондай-ақ осы әңгімені американдық радиосериалы "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" эпизоды ретінде бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс, ал Найджел Брюс Ватсон рөлінде ойнады, бұл эпизод 1940 жылғы 29 желтоқсанда эфирге шықты. "The Missing Three Quarter" атты туынды Феликс Фелтон 1955 жылы BBC Home Service үшін радиоқойылым ретінде бейімдеді, ол 1952–1969 жылдар аралығындағы радиосериалдың бір бөлігі болды, онда Карлтон Хоббс Холмс, Норман Шелли Ватсон рөлінде, Фелтон Лорд Маунт Джеймс, ал Рональд Симпсон доктор Лесли Армстронг рөлінде ойнады. Хоббс пен Шелли 1962 жылы BBC Light Programme арнасында эфирге шыққан оқиғаның бейімделуінде Холмс пен Уотсон рөлін тиісінше ойнады, оны Майкл Хардвик бейімдеген. 1993 жылы Роджер Дэнс бұл оқиғаны BBC Radio 4 үшін 1989–1998 жылдар аралығындағы радиосериалдың бөлігі ретінде бейімдеді, онда Клайв Меррисон Холмс, Майкл Уильямс Ватсон рөлінде, ал Питер Джеффри доктор Армстронг және Питер Хауэлл Лорд Маунт Джеймс рөлінде ойнады. 2013 жылы бұл оқиға америкалық Imagination Theatre радиошоуындағы "The Classic Adventures of Sherlock Holmes" сериясының бір бөлігі ретінде бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде ойнады.