Кіріспе

Сомалидегі ашаршылыққа көмек көрсету

"Көмек беру операциясы" – Сомалидегі ашаршылыққа жауап ретінде 1992 жылдың тамызынан желтоқсан айына дейін АҚШ бастамасымен жүзеге асырылған гуманитарлық көмек көрсетуге арналған әуе көпірі. Бұл күш-жігерге Сомалидегі БҰҰ-ның I операциясы (UNOSOM I) миссиясы көмектесті, себебі жалғасып жатқан фракциялық қақтығыстардың салдарынан туындаған және ушыққан ауыр азық-түлік дағдарысы болды. Дегенмен, қауіпсіздік жағдайына байланысты көмек жеткізуде маңызды кедергілер туды. Осыған байланысты БҰҰ 794 қарар қабылдады, ол 1992 жылдың желтоқсанында күшейтілген, көпұлтты Біріккен әскерлік операциясына жол ашты.

Өмірбаян

1991 жылдың қаңтар айында Сомали президенті Мохаммед Сиад Барре Біріккен Сомали Конгресі, Сомалиді құтқару демократиялық фронты (SSDF), Сомали ұлттық қозғалысы (SNM), Сомали патриоттық қозғалысы (SPM) және Сомали демократиялық қозғалысы (SDM) сияқты көтерілісшіл топтардың коалициясы тарапынан құлатылды. Көптеген оппозициялық топтар пайда болған билік вакуумында ықпал үшін бәсекелесе бастады. Оңтүстікте, әсіресе Біріккен Сомали Конгресінің (USC) қолбасшылары генерал Мохамед Фарах Айдид және Али Махди Мохамед басқарған қарулы топтар, астана Могадишуге билік орнатуға тырысып, қақтығысқа түсті. 1991 жылдың маусым айында шартты түрде атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді. 1991 жылдың қыркүйегінде Могадишудегі топтар арасында қайтадан шайқас басталғандықтан, келісім бұзылды. Қарулы қақтығыстар келесі айларда жалғасып, елдің барлық аймақтарына тарады, жыл соңына дейін 20 000-нан астам адам қаза тапты немесе жарақат алды. Бұл шайқастар жергілікті ауыл шаруашылығы секторының құлдырауына әкелді, бұл Сомалидің көптеген аймақтарында азық-түлік дағдарысына себеп болды. Халықаралық қауымдастық жағдайға жауап ретінде шұғыл көмек жіберді. Салдарынан, 1991 мен 1992 жылдары аралығында шамамен 300 000 адам аштықтан көз жұмды деген болжам бар. 1992 жылдың шілдесінде оңтүстіктегі қарсыласатын кландық топтар арасында атысты тоқтатуға қол жеткізілгеннен кейін, Біріккен Ұлттар Ұйымы азық-түлік таратылуын қадағалау үшін 50 әскери бақылаушы жіберді.

Гуманитарлық операция

"Қоғамдық көмек көрсету" операциясы 1992 жылдың тамызында басталды, осы кезде Ақ үй АҚШ әскери көлігінің Сомалидегі БҰҰ-ның көпұлттық көмек көрсету жұмысына қолдау көрсетілетінін жариялады. Он C-130 ұшағы мен 400 адам "Қоғамдық көмек көрсету" операциясы барысында Мои халықаралық әуежайына орналастырылып, Сомалидің шалғай аймақтарына гуманитарлық көмек жеткізіп, жүк көліктеріне тәуелділікті азайтуға жәрдемдесті. Әуе күштерінің C-130 ұшақтары алты ай ішінде халықаралық гуманитарлық ұйымдарға 48 000 тонна азық-түлік және медициналық жабдықтарды жеткізді. Бірақ бұл жаппай өлім мен қоныс аударуды тоқтатуға жеткіліксіз болғандықтан, 1992 жылдың 3 желтоқсанында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 794-ші қаулыны қабылдады. Бұл қаулы гуманитарлық операцияларды жүргізу үшін қауіпсіз ортаны қамтамасыз ету үшін қажетті барлық шараларды қолдануға рұқсат беретін маңызды бейбітшілік миссиясы болды. Сонымен қатар, АҚШ Біріккен таскерлеу күштері (UNITAF) басшылығымен "Үмітті қайта орнату" операциясын іске қосты, бұл операция көмек көрсету және қорғау мақсатында жүргізілді. АҚШ 37 000 әскердің шамамен 25 000-ын ұсынды. Ұзақ және күшті күш-жігердің нәтижесінде операция көптеген адамдардың өмірін сақтап, қақтығыстың қарқындылығын төмендетіп, жергілікті ұсақ жанжалдарға дейін жеткізуде сәтті болды. Дегенмен, бастама бастапқы мақсатынан асып кеткені үшін ("миссияның кеңеюі") сынға ұшырады. 1994 жылдың қараша айында Вашингтондағы Refugee Policy Group атты ҮЕҰ "Қоғамдық көмек көрсету" операциясының табысын бағалау "әдістемелік қиындықтарға толы, сондықтан мұндай бағалауға көбінесе тырысылмайды" деп мәлімдеді. Сондықтан, оңтүстік Сомалидегі алғашқы көмек бағдарламалары мен рейстер құрылған кезде өлім-жітімнің жоғары деңгейі тіркелгенін айтады. Сарапшылар тобы халықаралық көмек нәтижесінде шамамен 100 000 адамның өмірі сақталғанын, оның 10 000-ы 1992 жылдың желтоқсанында АҚШ әскерлері келгеннен кейін құтқарылғанын болжайды.