Кіріспе

"Арманды клиенттің оқиғасы" (1924) – британдық жазушы сэр Артур Конан Дойлдың жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі және "Шерлок Холмс оқиғалар жинағы" (1927) кітабына енген 12 әңгімеден бірі. Алғаш рет ол 1924 жылғы қарашада Америка Құрама Штаттарындағы Collier's журналында, ал 1925 жылғы ақпан және наурыз айларында Ұлыбританиядағы The Strand Magazine журналында екі бөлікке бөлініп жарияланды.

Сюжет

Сэр Джеймс Дамери Холмс пен Уотсонға өзінің көрнекті клиентінің мәселесімен танысуға келеді (клиенттің кім екені оқырманға ешқашан ашылмайды, бірақ Уотсон оқиғаның соңында біледі; бұл король Эдуард VII болуы мүмкін). Генерал де Мервилдің жас қызы Вайолет австриялық барон Адельберт Грунерге ғашық болады, оны Дамери мен Холмс ұятсыз жалтақ және кісі өлтіруші деп санайды. Құрбан болған оның соңғы әйелі, оның өліміне байланысты заңдық нюанстар мен куәгердің уақтылы қазасы салдарынан ақталды. Ол Сплюген жотасында қаза тапты. Холмс сондай-ақ баронның талғампаздығын, коллекционер екенін және қытай керамикасы бойынша сарапшы екенін біледі. Холмс алғашқы қадамы ретінде Грунерге барады, ол Холмс «қолда картасы жоқ ойын ойнауға» тырысқанын көріп, қызығады. Баронның көңілі қоздырылмайды және оның тартымдылығы Виолеттің санасын гипноздық әсерден де күштірек етуге жетеді. Грунер француз адамы Ле Брунның оқиғасын айтады, оны баронның жеке істеріне байланысты тергеу жасағаннан кейін қарақшылар қатты соққаннан кейін мүгедек қалдырды. Холмс миссиясына бұрынғы қылмыскер, қазір Холмс үшін Лондондағы әлемде ақпарат беруші ретінде жұмыс істейтін Шинвелл Джонсоннан көмек алады. Джонсон баронның соңғы сүйіктісі Китти Винтерді табады, ол оның себебінен құлаған. Ол кек алуға толы және Холмсқа көмектесу үшін барлық нәрсені жасауға дайын. Китти Холмске баронның «әйелдерді жинайтынын» және жеңістерін кітапқа жазатынын айтады. Холмс Грунердің өзінің қолымен жазылған бұл кітаптың Вайолеттің оған деген құштарлығынан арылуына көмектесетінін түсінеді. Китти Холмске бұл кітап баронның кабинетінде сақталып тұрғанын айтады. Бірінші кезекте Холмс Киттиді алып Вайолетке барады, бірақ Вайолет Холмс сөздеріне қарсы тұрады. Содан кейін Китти Вайолетке егер ол осылай жалғаса берсе, Грунер оны жоқ қылуы немесе құртуы мүмкін екенін ескертеді. Вайолет әлі де мойынсұнбайды, ал кездесу Холмс ашуланған Киттиге қатысты жағдайды болдырмауға тырысып аяқталады. Кейінірек Холмсқа Грунердің екі адамы шабуыл жасайды, ал газеттер оның өлімге жақын екенін хабарлайды. Уотсон Бейкер көшесіндегі 221B-ге барады, Холмс жарақаттарының оны ұзақ уақытқа әрекетсіз қалдыратындай етіп әдейілеп арттырылғанын біледі. Бірнеше күннен кейін Холмс жазылып, төсектен тұра алады. Барон үйлену тойынан бұрын АҚШ-қа сапар шегуді жоспарлап отыр және үш күн ішінде кетеді. Холмс Грунер өзіне қарсы дәлелдері бар кітабын өзімен бірге алып кететінін біледі, оны кабинетінде қалдыруға ешқашан батыл болмайды. Холмс Уотсонға 24 сағат ішінде қытай керамикасы туралы барлық нәрсені білуді бұйырады. Келесі күні Холмс Уотсонға «Доктор Хилл Бартон» деп жазылған жалған визитка және Минг керамикасының шынайы бөлігі – табақ сыйлайды. Ол барон Грунердің үйіне барып, қытай керамикасын білетін сарапшы ретінде көрініп, табақты сатуға тырысуы керек. Уотсон Холмс айтқандай істейді, бірақ баронды ұзақ уақытқа алдап жүре алмайды. Грунер оны кім жібергенін біліп алады. Уотсон өзінің кісі өлтіруші тұтқынына қарсы тұрғанда, басқа бөлмеден келген дауыс баронды ескертеді, ол кітапты ұрлап, терезеден қашып шыққан Холмсты көру үшін жұмыс кабинетіне жүгіріп барады. Барон терезеге жүгіреді, бірақ сыртта жасырынған Китти Винтер оның бетіне күкірт қышқылы құяды. Уотсон көмек келгенше оның жараларын емдейді. Баронның беті қатты деформацияланған, бірақ Холмс бұл Вайолеттің сезімін өзгертпейді дейді. Вайолет келінінің қолымен жазылған жеңістер кітабын көргенде, өзінің қателескенін мойындауға мәжбүр болады. "Morning Post" газетінде жазылған хабарда олардың никесі бұзылғаны және Китти Винтерге күкірт қышқылы тастағаны үшін айып тағылғаны жазылған. Жағдайды жеңілдететін мән-жайлар оның жазасын осындай қылмыс үшін ең төменгі деңгейге дейін төмендетіп жібереді.

Жариялану тарихы

"The Adventure of the Illustrious Client" алғаш рет 1924 жылдың қараша айында АҚШ-та "Collier's" журналында, ал 1925 жылдың ақпан-наурыз айларында Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында жарияланды. Әңгіме "Collier's" журналында Джон Ричард Фланаган салған төрт иллюстрациямен, ал "The Strand" журналында Говард К. Элкок салған сегіз иллюстрациямен шықты. Ол 1927 жылдың маусым айында Ұлыбритания мен АҚШ-та жарық көрген "Шерлок Холмс істер жинағы" атты әңгімелер жинағына қосылды.

Радио және аудиодрамалар

Бұл әңгімені Эдит Мейзер америкалық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір эпизоды ретінде бейімдеді. Эпизод 1931 жылғы 23 ақпанда эфирге шықты, онда Ричард Гордон Шерлок Холмс рөлінде, ал Ли Ловелл – доктор Уотсон рөлінде болды. Осы әңгіменің басқа драмалық қойылымдары, мүмкін, сол сценариймен немесе сәл өзге сценариймен, сол серияда 1933 жылғы 8 наурызда (қайтадан Гордон мен Ловеллмен) және 1936 жылғы 18 сәуірде (Гордон Холмс рөлінде, ал Гарри Уэст – Уотсон рөлінде) көрсетілді. Мейзер осы әңгімені "Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары" америкалық радио сериалдарының бір бөлігі ретінде де бейімдеді, ол 1941 жылғы 5 қазанда эфирге шықты (Базил Ратбоун Холмс рөлінде, ал Найджел Брюс – Уотсон рөлінде). 1948 жылғы 9 мамырда осы әңгімеден алынған тағы бір эпизод эфирге шықты (Холмс рөлінде Джон Стэнли, ал Уотсон рөлінде Альфред Ширли). 1960 жылы BBC Light Programme арнасында радио қойылымы эфирге шықты, ол 1952–1969 жылдар аралығындағы радио сериалдарының бөлігі болды, онда Карлтон Хоббс Холмс рөлінде, ал Норман Шелли – Уотсон рөлінде ойнады. Оны Майкл Хардвик өңдеді. Роберт Харди Холмс рөлінде, ал Найджел Сток – Уотсон рөлінде ойнаған әңгімеге негізделген аудиодрама 1971 жылы LP пластинкасында жарық көрді. Оны Майкл Хардвик (осы әңгіменің 1960 жылғы BBC радио нұсқасын да бейімдеген) және Молли Хардвик драмалық қойылымға түсірді. "The Illustrious Client" 1994 жылы BBC Radio 4 үшін Берт Кульс бейімдеді, ол 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериалдарының бөлігі болды, онда Клайв Меррисон Холмс рөлінде, ал Майкл Уильямс – Уотсон рөлінде ойнады, сондай-ақ Майкл Фест Барон Груннер рөлінде, ал Рут Геммелл – Вайолет де Мервилл рөлінде ойнады. 2010 жылы бұл әңгіме радио үшін "The Classic Adventures of Sherlock Holmes" сериясының бөлігі ретінде бейімделді, ол американдық радио шоу "Imagination Theatre" бағдарламасында эфирге шықты, онда Джон Патрик Лоури Холмс рөлінде, ал Лоуренс Альберт – Уотсон рөлінде ойнады.

Теледидар

Бұл оқиға 1965 жылы «Шерлок Холмс» сериалының бір бөліміне бейімделді, онда Дуглас Вилмер Холмс, Найджел Сток Ватсон, Питер Уайнгард Барон Грюнер және Розмари Лич Китти Винтер рөлін сомдады. 1991 жылғы Джереми Бретттің «Гранада» телеверсиясы түпнұсқаға адал, бірақ Мисс Винтердің Баронға кек қайтаруының себебі оның мойны мен кеудесін күйдіргіш қышқылмен (витриолмен) қасақтап алғандығы көрсетіледі. Сондай-ақ, Грюнер Холмсты үй ішінде табады, ал Китти (Ким Томсон сомдады) үйге кіріп, Холмстың басынан өтіп, Антони Валентайн сомдаған Грюнерге күйдіргіш қышқылды лақтырады. «Elementary» сериалының үшінші маусымында Китти Винтер (Офелия Ловибонд) және Адельберт Грунер (Стюарт Таунсенд) маусым ортасындағы сюжет желісінде таныстырылады, ол Грунерді әйелге құштар бароннан корпоративтік вице-президентке және сериялық зорлаушы-кісі өлтірушіге айналдырады. Китти оны өлтіре алмас бұрын оның тұтқындығынан қашып құтылады. Маусымның бірінші жартысын ол Холмспен детективтік дағдыларын жетілдіреді. Грунер Нью-Йоркке келгенде, ол оның кім екенін ашады. Вайолет де Мервилл – екінші рөлдегі кейіпкер, Грунермен байланысы жоқ тағы бір күдіктінің қарындасы. Бұл нұсқада Китти АҚШ-тан белгісіз жерге қашып кетеді, Грунердің бетін күйдіргіш химиялық затпен зақымдағаннан кейін тұтқындалудан қашу үшін. Кейінірек «Олимптен көрініс» атты эпизодта Холмс әйелін өлтірген және оның өлімін жазатайым оқиға ретінде көрсеткен адам туралы бұрынғы істі еске алады.