Кіріспе

Артур Конан Дойлдың "Үш қабырғалы үй" атты әңгімесі – британ жазушысы Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы 56 әңгімесінің бірі, және "Шерлок Холмс істер жинағы" кітабына енген 12 әңгімеден бірі. Алғаш рет ол 1926 жылы "The Strand Magazine" журналында бөлім-бөліммен жарияланды.

Сюжет

Оқиға 221B Бейкер көшесіне Стив Диксидің келгенімен басталады. Ол қара нәсілді, қорқақ қарақшы, ол Шерлок Холмске Харроудан алыс тұруды ескертеді. Дикси Холмсты қорқыту мақсатымен келгенімен, Холмс Диксиге қатысты күдікті Перкинс өлімі туралы білгендерін айтумен Диксидің болашақ ынтымақтастығын қамтамасыз етеді. Диксидің бастығы Барни Стокдейл, және ол Харроу Велд ісімен байланысты болуы керек, ол туралы Холмс Мэри Мейберлиден алған хабарламадан білген, ол Харроу Велдтегі Үш Габельде тұратын әйел. Мейберли ханым - қарт әйел, оның ұлы жақында Римде қайтыс болды. Ол онда атташе болып жұмыс істеген. Үш Габельде бірнеше ерекше оқиғалар болды. Мейберли ханым шамамен екі жылдан бері сол жерде тұрып келеді және бұл уақыт ішінде көршілерінің назарын өте аз тартқан. Бірақ жақында бір ер адам келіп, үйін және оның барлық жиһазын сатып алуды ұсынды. Ол оны жасауға құштар емес еді, әсіресе оның адвокаты, мырза Сутро, оған болашақ сатып алушы жасаған заңдық келісім оның үйден шығар кезде ешқандай мүлікті алып кетуіне тыйым салатынын айтқаннан кейін. Ол Холмсқа осы оқиғаны айтып жатқанда, біреудің олардың әңгімесін тыңдап отырғанын сезеді. Ол есікті ашып, ыңғайсыздықпен демалып тұрған шаруа қызы Сьюзанды ішке тартады. Холмс Сьюзанның Барни Стокдейлге оның әйелдігі Шерлок Холмсті жалдап алғанын хабарлағанын және Стив Диксидің келуіне себеп болғанын анықтайды. Холмс сондай-ақ бай әйел Барни Стокдейл мен оның қарақшыларын жұмыстың қара жұмыстарын істеу үшін жалдағанын біледі. Сьюзан да топтың мүшесі, бірақ олардың барлық құпияларын ашпайды. Ол ашуланып кетеді. Ол әйелдің үйге жақында келген бір нәрсені қалағаны анық. Ол итальяндық қалалардың аттары жазылған сандықтарды көріп, кілті марқұм ұлы Дугластың мүліктерінде болуы керек екенін түсінеді. Ол Мейберли ханымға мырза Сутроны Үш Габельде бірнеше түнге қонаққа шақыруды, үйді күзетуді бұйырады. Холмс Диксиді үйді бақылап тұрғанын көреді. Дикси енді Холмсқа көмектесуге бейім, егер ол Перкинс ұлының трагикалық аяқталуы туралы ешқандай сырлы әңгіме болдырмаса. Алайда ол Барни Стокдейлді кім жалдағанын білмейтінін мойындайды. Холмс пен Уотсон Үш Габельге барып, онда болған ұрлықты тергеуге кіріседі. Ұрылар Мейберли ханымға хлороформ құйып, оның ұлының мүліктерінен қолжазбаны ұрлап кеткен. Ол оның оқылып жатқанда ұрылардың біріне шабуыл жасағанда, қолжазбадан бір парақтың бөлігін сақтап қалды. Полиция инспекторы оқиғаны қарапайым ұрлық деп қарастырады, бірақ Холмс одан жақсы біледі. Ол Мейберли ханым сақтап қалған қолжазба бөлігін қарап шығады, ол қорқынышты романның соңына ұқсайды. Холмс ерекше сөздерге таңғалады; әңгіме үшінші тұлғадан бірінші тұлғаға күрт ауысады. Бұл Дугластың жазуы, сондықтан ол өзін өзі жазып жатқан оқиғаның ішіне енгізіп отырған сияқты. Холмс пен Уотсон Изадора Клейнге барады, ол бай әйел және қалаған нәрсесін алуға үйренген. Үш Габельдегі оқиғалар және Холмс Лэнгдейл Пайктан алған ақпарат, "әлеуметтік жанжалдар бойынша оның адамдық анықтама кітабы", бәрі бір нәрсеге тоқталды. Дуглас Мейберлидің бір кезде Изадора Клейнмен қарым-қатынасы болған. Ол қарым-қатынасты үзген, ал ол олардың махаббаты туралы жасырын айтылған романды жазу арқылы кек қайтаруға тырысқан. Егер роман жарық көрсе, Лондондағылар кейіпкерлердің кім екенін білер еді. Изадора Дугластың баспасына бір дана жіберілмегенін анықтады, бірақ ол бір данасы болуы керек екенін түсінді. Ол Барни Стокдейл мен оның серіктерін қолжазбаны қамтамасыз етуге жалдады. Ол бірінші заңды жолмен тырысты, бірақ ол жұмыс істемеген соң, қылмысқа жүгінді. Ол қолжазбаны өртеп жіберді. Холмс Изадора Клейнді 5000 фунт стерлингтік чекке қол қоюға мәжбүр етеді, ол Мейберли ханымға әлемді аралап шығуға мүмкіндік береді, оның зұлымдықтары туралы үнсіздігі үшін.

Комментарийлер

"Үш қабырғалы үй" қара терілі боксшы Стив Диксинің бейнесінде расистік стереотиптерге сүйенгені үшін сынға ұшырады. Бұл, Дойлдің "Сары беттің мажарасы" (1893) шығармасындағы расааралық некеге деген бұрынғы көңілді суретімен қатысты келеді. Д. Мартин Дакин: "Холмсқа табынушы ешкім де осы көріністерді [Стив Диксимен байланысты немесе оны талқылағанда] ұялмастан оқи алмайды" деп жазды. Дакин Холмстың Диксиге деген қабақты сықақтарын детективтің мінезіне жат емес деп санады, және бұл оның Дойл емес, басқа біреу осы әңгіменің авторы деген қорытындысына әкелген себептердің бірі болды.

Жариялану тарихы

"Үш қабырғалы үй" алғаш рет АҚШ-та 1926 жылдың қыркүйегінде "Либерти" журналында, ал Ұлыбританияда 1926 жылдың қазан айында "The Strand Magazine" журналында жарияланды. Әңгіме "Либерти" журналында Фредерик Дорр Стил салған алты суретпен, ал "Странд" журналында Говард К. Элкок салған төрт суретпен жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс істері" жинағына енгізілді.

Радио

Бұл әңгімені Эдит Мейзер 1931 жылғы 12 қарашада Ричард Гордон Шерлок Холмс және Ли Ловелл Доктор Уотсон рөлінде ойнаған америкалық "Шерлок Холмс оқиғалары" радио сериясының бір эпизоды ретінде бейімдеді. 1935 жылғы 7 сәуірде тағы бір эпизод эфирге шықты (Луис Гектор Холмс және Ловелл Уотсон рөлінде). Мейзер бұл әңгімені 1942 жылғы 18 қаңтарда Базил Ратбоун Холмс және Найджел Брюс Ватсон рөлінде ойнаған америкалық "Шерлок Холмс жаңа оқиғалары" радио сериясының эпизоды ретінде де бейімдеді. Әңгіменің радиодағы бейімделуі 1964 жылы BBC Light Programme арнасында, 1952–1969 жылдар аралығында Карлтон Хоббс Холмс және Норман Шелли Ватсон рөлінде ойнаған радио сериясының бөлігі ретінде көрсетілді. Оны Майкл Хардвик өңдеді. Орындаушылар қатарында Стив Дикси рөлінде Фрэнк Сингуино және Изадора Клейн рөлінде Сельма Ваз Диас болды. "Үш қабырға" 1994 жылы Питер Линг BBC Radio 4 үшін, 1989–1998 жылдар аралығындағы радио сериясының бөлігі ретінде бейімдеді, онда Клайв Меррисон Холмс, Майкл Уильямс Ватсон, Сусанна Корбет Сьюзан Стокдейл және Мэри Уимбуш миссис Мейберли рөлінде ойнады. Бұл бейімделуде "Лангдейл Пайк" Лангдейл Пайкстан алынған псевдоним екені және оның нағыз аты Кларенс Гейбл екені айтылады. 2007 жылы бұл оқиға американдық радиошоу Imagination Theatre сериясында Джон Патрик Лоури Холмс және Лоуренс Альберт Ватсон рөлінде "Шерлок Холмс классикалық оқиғалары" сериясының эпизоды ретінде бейімделді. 1994 жылғы BBC бейімделуіндегідей, эпизодта "Лангдейл Пайк" псевдоним екені айтылады. Бұл бейімделуде ол ақсүйек отбасының мұрагерлік құқығынан айырылған мүшесі және оның нағыз аты Лорд Питер болуы мүмкін екені білдіріледі.

Теледидар

Гранада теледидарының Шерлок Холмс сериясында Джереми Бретт Холмс рөлінде, ал Эдвард Хардвик Доктор Уотсон рөлінде ойнаған эпизодтар бірнеше айырмашылықтармен көрсетілген. Дуглас Мейберли Мэри Мейберлидің ұлы емес, немересі ретінде бейнеленген; ол миссис Клайнның жалдаған боксшыларынан алған қатыгез ұрып-сапырынан кейін бір ай бойы пневмонияға шалдығып, әжесінің үйінде қайтыс болады. Лэнгдейл Пайк өзін Чарльз Август Милвертонның ізгі әріптесі ретінде таныстырады (ол шантажшы туралы бұрынғы оқиғаның есімі, бірақ оның тегі сәл өзгеше) және ол жариялаудан гөрі көп нәрсені жасыратынын айтады; ал Стив Дикси Холмсқа деген өшпенділігін сақтап, үзіліс кезінде Уотсонмен төбелес жасайды. CBS телеарнасының заманауи Шерлок Холмс бейімдеуі – "Элементар" сериалының 2-маусымының премьералық эпизоды "Тоғызыншы қадамда" Лэнгдейл Пайк есімді кейіпкер бар, ол 3D принтерлерді өндіретін компанияның иесі. Холмс одан бір нәрсе сұраған жарнаманы көріп, оны ұзақ уақыт бойы қауіпсіздік камерасының алдында ұстап тұрады. NHK қуыршақ театрының "Шерлок Холмс" сериясынан "Көк аюдың шытырман оқиғасы" эпизоды "Үш қабырғалы үй" және "Көк карбункулдың оқиғасы" негізінде жасалған. Эпизодта Изадора Клейн жасөспірімдер тобының басшысы ретінде бейнеленген.