Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавайидегі жапон халқының тарихы
History of Japanese people in Hawaii
Гавайидегі жапондықтар (жапон немесе жергілікті жапон, сирек кепани) – Гавайидегі екінші ірі этникалық топ. 1920 жылы олардың саны ең жоғары шағында Гавайи халқының 43% құрады. 2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, қазіргі кезде аралдардың халқының шамамен 16,7% жапондықтарды құрайды. АҚШ халық санағы аралас нәсілді адамдарды бөлек санағандықтан, жапондық тегі бар адамдардың үлесі одан да көп болуы мүмкін.
The Japanese in Hawaii (simply Japanese or “Local Japanese”, rarely Kepanī) are the second largest ethnic group in Hawaii. At their height in 1920, they constituted 43% of Hawaii's population. They now number about 16.7% of the islands' population, according to the 2000 U. S. Census. The U. S. Census categorizes mixed race individuals separately, so the proportion of people with some Japanese ancestry is likely much larger.
"Инавака-марудың" соңғы сапары
Жапонияның Джеймс Кукпен байланыс орнатқаннан кейін Гавай Корольдігіне алғашқы рет жапондықтардың келуі 1806 жылдың 5 мамырында болды. Осы оқиғаға қатысқандар – "Инавака мару" кемесінің құлағаннан аман қалғандары, жеті күннен астам уақыт теңізде қаңғып жүргеннен кейін құтқарылған. 1798 жылы Осакада салынған "Инавака мару" кішкентай жүк кемесі Мансуке Мотойяға тиесілі болған. 1805 жылдың 7 қарашасында "Инавака мару" кемесі Хиросимадан Эдоға (қазіргі Токио) соңғы сапарын бастады. Кемені Киккава кланы жазғыштар, жылқыға арналған жем және екі жолаушы – Киккава лауазымды тұлғаларын жеткізу үшін жалдаған. Кеме экипажында капитан Нииная Гинзо, мастер Ичико Садагоро, теңізшілер Хирахара Зенматсу, Аказаки Мацуджиро, Юмори Касоджи және Васазо болды, барлығы сегіз адам. "Инавака мару" кері қайтып, 27 қарашада сапарын қайта бастады. 21 желтоқсанда Эдоға келді, Канагава, Урага және Шимодада тоқтады, содан кейін үй портына қайтты. 1806 жылдың 6 қаңтарында "Инавака мару" кемесі қарлы боранға тап болды, боран жаңбырға айналып, жел кемені Тынық мұхитының шығыс жағына қарай соқты. 7 қаңтарда күшті желдің салдарынан кеме мачтасын қиып тастады. 11 қаңтарда екі тасты арал көрінді, бірақ оларға жақындауға тырысқан жоқ. Бұл Гавай аралдарына дейінгі соңғы құрлық болды. 20 қаңтарда су қоймалары таусылып, теңізшілер жаңбыр суын жинап, тірі қалуға тырысты. 28 ақпанда күріш қоры бітті. 15 наурызда кемеге ұшқыш балық түсті, содан кейін теңізшілер балық аулап, өзін асырады. 20 наурызда Корнелиус Соле басқарған американдық "Табур" кемесі "Инавака мару" кемесінің экипажын құтқарып алды. Олар азық сұрап, іштеріне, ауыздарына сілтеп, иіліп жалынып тұрғанын көрді, кеменің аспазын бос тауып, олардың жағдайын түсінді. Капитан Соле аман қалғандардың мүлкін кемеге көшірді және "Инавака мару" кемесінен құтқарылған бөлшектерді алып шықты. Капитан Соле аман қалғандарды бес күн бойы аз-аздан тамақтандырып, күніне үш рет толыққанды тамаққа көшірді, аштықтан құтылудың жолы осы еді. 1806 жылдың 5 мамырында "Табур" кемесі Гавайидің Оаху аралына жетті. Капитан Соле сегіз жапондықты король Камехамеха I-нің қамқорлығына тапсырды. Сонымен қатар, капитан Соле "Инавака мару" кемесінің тетігін, 40 балтаны және Корольдіктің меймандостығы үшін басқа да заттарды қалдырды. Бірақ ол Жапонияға оралып, кейіннен 20-шы премьер-министр болды. Алайда Ван Рид жаңа үкіметтің рұқсатынсыз 153 жапондықты Гавайиге жұмыс істеу үшін, қант плантацияларына жіберді. Олар 1868 жылдың 17 мамырынан 19 маусымына дейін "Сциото" кемесімен Йокогамадан Гонолулуға дейін жүзіп келді. Жапон иммигранттарының алғашқы ресми тобы "Ганненмоно" (元年者) деп аталды, яғни "Мейдзи кезеңінің бірінші жылының адамдары", олардың келуінің 150 жылдығы 2018 жылы Гавайиде тойланды. Бұл алғашқы топта 142 ер адам және 6 әйел болды, олардың көпшілігі Гавайиге келгеннен кейін гавайиліктерге үйленді. Келісімшарттары аяқталмас бұрын жеті адам қайтыс болды. "Ганненмоно" арасында Гавайидегі жапондық американдықтар арасында аңызға айналған бірнеше адам болды: Миягиден келген Томитаро Макино, топтың жетекшісі; ең жасы – 13 жастағы Ичигоро Ишимура; Окаямадан келген самурай Сентаро Иши, Мауиде 102 жасында қайтыс болды; Токиодан Токуджиро "Токо" Сато, гавайилік әйелі Кларамен бірге Ваипио алқабында тұрды; және Гавай Корольдігіндегі Жапонияның алғашқы бас консулы болған Таро Андо.
The first known arrival of Japanese to the Kingdom of Hawaii after Hawaiian contact with James Cook came on May 5, 1806, involving survivors of the ill fated ship Inawaka maru who had been adrift aboard their disabled ship for more than seventy days. The Inawaka maru, a small cargo ship built in 1798 in Osaka, was owned by Mansuke Motoya. The Inawaka maru started its final voyage from Hiroshima to Edo (modern Tokyo) on November 7, 1805. The ship had been chartered by the Kikkawa clan to deliver mats, horse feed, and two passengers, Kikkawa officials. Her crew consisted of Captain Niinaya Ginzo, Master Ichiko Sadagoro, Sailors Hirahara Zenmatsu, Akazaki Matsujiro, Yumori Kasoji, and Wasazo, a total of eight aboard. The Inawaka maru had to turn back, and restarted her journey on November 27. She arrived in Edo on December 21, started back to her home port stopping in Kanagawa, Uraga, and Shimoda, and left on her final leg – from Shimoda across the Enshū Sea – on January 6, 1806. The Inawaka maru was caught by a snowstorm that turned to rain and winds battered the ship eastward into the Pacific Ocean. On January 7 the crew cut down the mast because of the strong winds. On January 11 two rocky islands were sighted but no attempt was made toward them. These would be the last land before the Hawaiian Islands. On January 20 the water stores were empty, but the men collected rain water to survive. On February 28 the rice provisions ran out. On March 15 a flying fish landed in the ship and the men fished to sustain themselves. On March 20 the Tabour, an American ship Captained by Cornelius Sole, rescued the men of the Inawaka maru. He found them begging for food by gesturing to their stomachs, mouths and bowing, found the galley empty, and understood their ordeal. He had the possessions of the survivors brought aboard his ship and salvaged parts and items aboard Inawaka maru. Captain Sole had the survivors fed, over a span of five days, small portions to a progression to three normal meals a day, the remedy for starvation. On May 5, 1806, the Tabour docked in Oahu, Hawaii. Captain Sole left the eight Japanese in the care of King Kamehameha I. Captain Sole also left the anchor of the Inawaka maru, 40 axes, and other items as payment for the Kingdom's hospitality. but managed to get back to Japan, and eventually became the 20th Prime Minister.) Van Reed, however, proceeded without the new government's permission to send 153 Japanese to Hawaii to work on the sugar plantations. They sailed from Yokohama to Honolulu from May 17 to June 19, 1868, on the Scioto. This first official group of Japanese immigrants were called the Gannenmono (元年者), meaning the "people of the first year (of the Meiji period)", and the 150th anniversary of their arrival was celebrated in Hawaii in 2018. There were 142 men and 6 women in this initial group, so many of them married Hawaiians after they arrived in Hawaii. Seven had died before their contracts ended. Among the Gannenmono were several people who would become legends among the Japanese Americans in Hawaii: Tomitarō Makino from Miyagi, the leader of the group; the youngest Ichigorō Ishimura, 13 years old; Sentarō Ishii, a samurai from Okayama, who was 102 years old when he died in Maui; Tokujirō "Toko" Satō from Tokyo, who lived in Waipio Valley with his Hawaiian wife, Clara; and Tarō Andō, who would become Japan's first consul general to the Kingdom of Hawaii.
Кейінгі көші-қон
1869-1885 жылдар аралығында Жапония жапон жұмысшыларының беделін түсіріп жібермеу үшін Гавайиге эмиграциялауға тыйым салды. 1881 жылы король Давид Калакауа екі елдің қарым-қатынасын жақсарту мақсатында Жапонияға сапар шекті. Калакауа Жапония үшін территориялық ереже талап етпеуді ұсынды, бұл батыс елдерінің қалыпты тәжірибесінен өзгеше болды. 10 наурызда Калакауа Мейджи императорымен кездесіп, ханшайым Виктория Кайулани мен принц Хигасифусими Ёрихитоның некелесу мүмкіндігін ұсынды. Бірнеше күннен кейін ұсыныс қабылданбады, бірақ 1885 жылы эмиграцияға қойылған тыйым алынып тасталды. 1885 жылдың 8 ақпанында Гавайиге алғашқы 153 жапон иммигранты келді, олар қант қамысы және ананас плантацияларында жұмыс істеу үшін келісімшарт бойынша жұмысқа орналасты. Келесі жылдары Гавайиге одан да көп жапон иммигранттары келді. Осы көшіп келгендердің көп бөлігі Оңтүстік Жапониядан (Хиросима, Ямагучи, Кумамото және т.б.) шықты, себебі аймақтағы егін шаруашылығы нашарлаған еді.
Between 1869 and 1885 Japan barred emigration to Hawaii in fear that Japanese laborers would be degrading to the reputation of the Japanese race. In 1881 King David Kalākaua visited Japan to strengthen relations between the two nations. Kalākaua offered not to request extraterritoriality of Japan, an act that departed from the norm of western nations. On March 10 Kalakaua met Meiji to propose a marriage between Princess Victoria Kaiulani and Prince Higashifushimi Yorihito. A few days later the proposal was denied, but the ban on immigration was eventually lifted in 1885. The first 153 Japanese immigrants arrived in Hawaii on February 8, 1885, as contract laborers for the sugarcane and pineapple plantations. Many more Japanese immigrants came to Hawaii in the following years. Most of these migrants came from southern Japan (Hiroshima, Yamaguchi, Kumamoto, etc.) due to crop failures in the region.
Окинава иммиграциясы
1900 жылы Жапония Окинава префектурасынан эмиграцияға қойған шектеуді алып тастағаннан кейін, алғашқы Окинава жұмысшыларының тобы Гавайиге келді. Бұл жұмысшыларға "Окинава эмиграциясының әкесі" деп есептелетін Кюдзо Тояма көмектесті. Кюдзо Тояманың өзі 1903 жылы келген окинавалықтардың екінші тобын жетекшілік етті.
In 1900, the first group of Okinawan laborers arrived in Hawaii after Japan lifted its emigration ban on Okinawa Prefecture. These laborers were helped by Kyuzo Toyama, who is considered to be the "father of Okinawan emigration". Kyuzo Toyama himself led the second group of Okinawans, who arrived on 1903.
Гавайидің АҚШ-қа қосылуы
Саяси жағдай Гавайи революциясы деп аталатын жаңа дәуірдің басталуымен өзгерді. 1887 жылы қоныс аударғандар патшаны «Байонеттік конституцияны» қабылдауға және күшті парламентпен конституциялық үкіметке келісуге мәжбүрлеп, абсолюттік билікті тоқтатты. Жаңа конституцияда дауыс беру құқығы тек гавайиліктерге, американдықтарға және еуропалықтарға ғана берілді, ал япониялықтар мен басқа азиялықтардың құқықтары жоққа шығарылды. Жапон комиссары конституцияны өзгерту арқылы япониялықтардың құқықтарын қалпына келтіру үшін патшалыққа қысым көрсетті. 1893 жылы Гавайи монархиясы құлатылғанда Токио Гавайидегі жапон теңіз әскерінің қызметін басқаруға капитан Того Хейхачироны тағайындады. «Нанива» бірден Гавайиге, оқу миссиясында болған «Конго» кемесімен кездесуге жіберілді. Капитан Того бұрын Калакауаның қонағы болған және Гавайиге патшаның қарындасы және мұрагері Лидия Лилиуокаланидің құлатылуын айыптау және «канонерлік дипломатияны» жүргізу үшін оралды. Того Республиканың туын көтермеу арқылы Уақытша үкіметті мойындаудан бас тартты. Ол жаңа режимді танудан бас тартты, британдық кемені де солай етуге шақырды және төңкеріске наразылық білдірді. Жапон комиссары Тогоның наразылығын тоқтатуға тырысты, өйткені ол бұл жапондықтардың құқықтарын қалпына келтіру жұмысын тоқтатады деп ойлады. Като Канжи кейіннен олар күштірек наразылық білдірмегендеріне өкінетінін және наразылыққа британдықтарды тарту керек болғанын жазды. Жапон теңіз күштерінің болуы және Жапонияның төңкеріске қарсылығы Жапония Лилиуокаланиді өзінің қуыршағы ретінде таққа қайтару үшін әскери күш қолдануы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды. Жапонияға қарсы сезімдер күшейді. 1900 жылдың 30 сәуірінен кейін Гавайиде туған барлық балалар туғаннан бастап АҚШ азаматы болып есептелді. Көптеген жапон балалары ата-аналары тіркегеннен кейін қос азаматтыққа ие болды. Жапон қоныс аударғандары АҚШ-та алғашқы жапон мектептерін ашты. 1920 жылы Гавайидегі жапон балаларының 98% жапон мектептеріне қатысты. 1934 жылғы статистика 183 мектепте барлығы 41 192 оқушы оқығанын көрсетті. Бүгінде Гавайидегі жапон мектептері қосымша білім беру орталықтары ретінде жұмыс істейді (әдетте жұма күні кешке немесе сенбі күні таңертең), бұл штат талап ететін міндетті білім беруге қосымша. Бүгінде Никкейлер жалпы халықтың шамамен бестен бір бөлігін құрайды, жапон тілі – маңызды тіл, оны штаттың көптеген тұрғындары этникалық ерекшеліктеріне қарамастан қолданады және оқиды. Бұл тіл жеке жапон тіліндегі мектептерде екінші сыныптан бастап оқытылады. Гавайи медиа нарығында жергілікті жапон тілінде шығарылатын бірнеше газет және журнал бар, бірақ олар жергілікті (Гавайиде туған) жапон халқының қызығушылығының жоқтығынан жабылу қаупінде. Туристік индустрияға қызмет көрсететін дүкендерде көбінесе жапон тілінде сөйлейтін қызметкерлер жұмыс істейді. АҚШ-қа адалдығын көрсету үшін көптеген нисейлер мен сансейлер жапон тілін үйренуден қасақана бас тартты.
The political environment shifted with the onset of a new era known as the Hawaiian Revolutions. In 1887 the settlers ended absolute rule by the king by forcing him to accept the Bayonet Constitution and agreeing to constitutional government with a powerful parliament. The new constitution gave voting rights only for Hawaiians, Americans, and Europeans, and thus denied rights for Japanese and other Asians. The Japanese commissioner worked to pressure the Kingdom to restore the rights of Japanese by amending the constitution. In 1893 the Hawaiian Monarchy was overthrown, Tokyo responded by appointing Captain Tōgō Heihachirō to command the Japanese naval activities in Hawaii. The Naniwa was sent immediately to Hawaii to rendezvous with the Kongō which had been on a training mission. Captain Tōgō had previously been a guest of Kalākaua, and returned to Hawaii to denounce the overthrow of Queen Lydia Liliʻuokalani, sister and successor to the late king and conduct “gunboat diplomacy”. Tōgō refused to salute the Provisional Government by not flying the flag of the Republic. He refused to recognize the new regime, encouraged the British ship to do the same and protested the overthrow. The Japanese commissioner eventually stopped Tōgō from continuing his protest, believing it would undo his work at restoring rights to Japanese. Katō Kanji wrote in hindsight that he had regretted they had not protested harder and should have recruited the British in the protest. The continued presence of the Japanese Navy and Japan's opposition to the overthrow led to a concern that Japan might use military force to restore Liliʻuokalani to her throne as a Japanese puppet. Anti Japanese sentiment heightened. After April 30, 1900, all children born in Hawaii were American citizens at birth. Most of the Japanese children had dual citizenship after their parents registered them. The Japanese settlers set up the first Japanese schools in the United States. By 1920, 98% of all Japanese children in Hawaii attended Japanese schools. Statistics for 1934 showed 183 schools taught a total of 41,192 students. Today, Japanese schools in Hawaii operate as supplementary education (usually on Friday nights or Saturday mornings) which is on top of the compulsory education required by the state. Today, where Nikkei are about one fifth of the whole population, Japanese is a major language, spoken and studied by many of the state's residents across ethnicities. It is taught in private Japanese language schools as early as the second grade. The Hawaii media market has a few locally produced Japanese language newspapers and magazines; however, these are on the verge of dying out, due to a lack of interest on the part of the local (Hawaii born) Japanese population. Stores that cater to the tourist industry often have Japanese speaking personnel. To show their allegiance to the U. S., many Nisei and Sansei intentionally avoided learning Japanese.
Жапон туризмі Гавайиде
Гавайи жапон халқы үшін бір ғасырдан астам уақыт бойы тартымды арман орын болды, бірақ туризмнің қарқынды өсуі 1964 жылы басталды. Жапония шетелге саяхаттауға мүмкіндік бергеннен кейін, жапон азаматтарының көп саны Гавайиге сапар шегуге кірісті. Гавайиде жапондық текті адамдардың үлкен үлесі тұрғандықтан, ол шетелдік жұмақ имиджін сақтай отырып, таныс жайлылықты ұсынады. "Амаэ" ұғымы жапон туристерінің Гавайи туралы ойындағы қауіпсіздік және басқаларға деген сенім сезімін көрсетеді. Жапондық мұраны ортақтастырудың танымалдығынан өзге, көптеген жапон туристеріне деген құрметтің белгісі ретінде, жергілікті белгілерде, қоғамдық көлікте және мемлекеттік мекемелерде жапон тіліндегі мәтін ұсынылады. Жапониядан келген туристер Гавайиге келетін туристердің үлкен бөлігін құрайды, сондықтан ең жоғары көрсеткіште жапон туристерінің үлесі жалпы келушілердің үштен бірін құрады. Бұған қоса, жапон туристері АҚШ материгінен келген туристер сияқты басқа туристерге қарағанда көбірек шығыс жасайды. Олар көбінесе қайта оралатын қонақтар, ал "омиягэ" деген жапондық дәстүр саяхаттан сыйлықтар сатып алып оралуды әлеуметтік міндеттейді. Жалпы алғанда, жапон туристері Гавайи туризмінің маңызды сегментін құрайды, ол штат экономикасының 21% -ын құрайды.
Hawaii was an attractive dream destination to Japanese people for over a century, but the tourism boom began in 1964. As Japan opened for travel abroad, huge numbers of Japanese citizens began to visit Hawaii. Due to the large percentage of people of Japanese descent living there, it provides familiar comfort while retaining the image of a foreign paradise. The concept of amae describes the feeling of safety and dependence on others present in the Japanese tourists' image of Hawaii. In addition to the familiarity of sharing Japanese heritage, as a courtesy to the large number of Japanese tourists, Japanese subtexts are provided on place signs, public transportation, and civic facilities. Visitors from Japan make up such a large portion of tourists in Hawaii that at its highest point, Japanese tourists constituted up to one third of the total visitors. In addition, Japanese tourist tend to spend more than other tourists, such as those from the mainland United States. They are often returning visitors, and the Japanese concept of omiyage presents a social expectation to purchase and bring back gifts from traveling. Overall, Japanese tourists are an important segment of Hawaii's tourism industry, which makes up 21% of the state's economy.