Кіріспе

Жапониядан тыс қалалар мен елді мекендердегі жапондық анклавтардың жалпы атауы.

Ерте заманадағы Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Азиядағы тарихи жапондық қауымдастықтар.

Жапон қалашығы (日本人街) – Жапониядан тыс қалалар мен елді мекендердегі жапондық қауымдастықтардың жалпы атауы. Сондай-ақ, Жапон қалашығын J town, Little Tokyo немесе Nihonmachi (日本町) деп те атауға болады, ал алғашқы екеуі Сан-Францискодағы, Сан-Хоседегі Жапон қалашықтары және Лос-Анджелестегі Little Tokyo үшін қолданылатын атаулар.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, Жапония қалалары жапон диаспорасын және оның жеке мүшелерін – никкеи (日系) деп аталатын, Жапониядан эмиграциялаған жапондықтар мен олардың шетелде тұратын ұрпақтарын көрсетеді. Жапониядан эмиграцияның алғашқы жазбалары 12 ғасырда Филиппинге жасалған, бірақ бұл құбылыс Мейдзи дәуірінде, япондар Филиппинге, Солтүстік Америкаға және 1897 жылы 35 эмигрантпен Мексикаға, ал 1899 жылы 790 эмигрантпен Перуге көшуге дейін жаппай сипат алған жоқ. Жапон империясының колониялық кезеңінде де маңызды эмиграция болды, алайда Азиядағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін осы эмигранттардың көпшілігі Жапонияға қайтып келді. 16-17 ғасырларда Жапонияның Оңтүстік-Шығыс Азияда және аймақтың басқа жерлеріндегі қызметі мен қатысуы қысқа мерзімге өркендеді. Аймақтың көптеген ірі порты мен саяси орталықтарында «Нихонмачи» деп аталатын ірі жапондық қауымдастықтары табылды, олар маңызды саяси және экономикалық ықпалға ие болды. Жапондықтар ғасырлар бойы теңізде және аймақ бойынша сауда, саяси, діни және басқа да мақсаттармен саяхаттап белсенділік танытты. Алайда, 16 ғасырда мұндай саяхаттар мен қызметтердің саны күрт өсті. Сенгоку дәуіріндегі ішкі тартыстар көптеген адамдарды – негізінен самурайларды, қарапайым саудагерлерді және христиан қашқындырын теңіз арқылы бақыт іздеуге итермеледі. Осы кезеңде Жапониядан қашқан самурайлардың көпшілігі түрлі ірі қақтығыстарда жеңілген тараптың өкілдері болды; олардың кейбіреулері ронин, ал кейбіреулері Кореяға жасалған жапон шапқыншылығының немесе басқа да маңызды қақтығыстардың қатысушылары еді. Тойотоми Хидеёши және кейін Токугава сёгундары христиан дініне бірнеше рет тыйым салғандықтан, көптеген адамдар елден қашып кетті, олардың көпшілігі католик Маниласына қоныстанды. Канада және АҚШ сияқты батыс елдерінде жапондықтар қоғамға бірігуге бейімделді, сондықтан көптеген, тіпті барлық Жапония қалаларының жоғалып кету қаупі бар, қалғандары Сан-Франциско, Сан-Хосе және Калифорния штатының Лос-Анджелес қалаларында ғана сақталған.

Сипаттамалары

Төменде сипатталған ерекшеліктер көптеген қазіргі заманғы Жапон қалаларына тән.

Жапондық сәулет стильдері

Көптеген тарихи жапон қалашықтарында жапон мәдениетін көрсететін сәулет стилі байқалады. Жапон сәулеті дәстүрлі түрде ағаштан салынған, жерден сәл көтерілген, черепица немесе қамыстан төселген шатырлары бар құрылыстармен ерекшеленеді. Қабырғалардың орнына жылжымалы есіктер (фусума) пайдаланылды, осы арқылы кеңістіктің ішкі құрылымын әртүрлі жағдайларға қарай өзгертуге болады. Дәстүрлі түрде адамдар төсеніште немесе жастықтарда отыратын, ал 20 ғасырға дейін орындықтар мен биік үстелдер кеңінен қолданылмады. Бірақ 19 ғасырдан бері Жапония батыстық, заманауи және постмодернистік сәулеттің көптеген элементтерін құрылыс пен дизайнға енгізіп келеді.

Жапон тілі

Көптеген жапон қалаларында жол белгілерінде және ғимараттардағы жазуларда жапон тілі қолданылатынын көруге болады, ол Жапонияның ресми және негізгі тілі. Жапон тілінде лексикалық ерекшелігі бар дыбыстық акцент жүйесі бар. Ерте жапон тілі көбінесе 8-шы ғасырдағы күйі бойынша белгілі, сол кезде Ежелгі жапон тілінің үш маңызды еңбегі жинақталған. Жапон тілінің ең ерте куәлігі 252 жылғы қытай құжатында кездеседі. Жапон тілі үш әріп жүйесінің үйлесімімен жазылады: қытай әріптерінен дамыған хирагана, қытай таңбаларынан қысқартылған катакана және Қытайдан әкелінген канджи. Латын әліпбиі, ромаджи, қазіргі жапон тілінде, әсіресе компания атаулары мен логотиптерінде, жарнамада және жапон тілін компьютерге енгізу кезінде жиі қолданылады. Сандарды көрсету үшін индус-араб цифрлары қолданылады, бірақ дәстүрлі қытай-жапон цифрлары да кең таралған.

Америка

Жапон қалалары Мейдзи дәуірінде (1868–1912 жж.) жапондықтардың Америкаға кең көші-қонына байланысты пайда болды. Сол кезде көптеген жапондықтар кедейлікте болды және АҚШ-та экономикалық мүмкіндіктер іздеді. Жапон иммигранттары бастапқыда АҚШ және Канаданың батыс аймақтарына қоныстанды. Бір кезде Калифорнияда 43 түрлі жапон қаласы болған, олардың ішінде Лос-Анджелестегі Кішкентай Токионың бірнеше шаршы блогынан бастап, Юба округіндегі Мэрисвилл шағын шаруашылық қауымдағы бір ауылға дейін барлығы қамтылған. Бұл қауымдастықтарда қалыпты бизнестерден өзге, иммигранттардың балалары үшін жапон тіліндегі мектептер, жапон тіліндегі газеттер, будда және христиан шіркеулері, кейде жапон ауруханалары да болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондықтарды тұтқындаудан кейін, осы қауымдардың көпшілігі айтарлықтай құлдырады немесе толығымен жойылды. Қазіргі таңда АҚШ-та танылған төрт жапон қаласы қалды, олар коммерцияландыру, қайта құру, жаңаша құрылыс және жапон халқының азаюы сияқты мәселелермен бетпе-бет келеді.

Аргентина

Колония Уркиса – Аргентинаның Ла-Плата қаласындағы жапон ауданы. Колония Уркиса Аргентинадағы ең ірі жапон ауданы болып табылады және көптеген мекемелерге, мектептерге, мейрамханаларға және оқу орталықтарына шоғырланған.

Бразилия

Либердаде – Бразилияның Сан-Паулу қаласындағы жапондық аудан. Сан-Паулу қалалық аймағы – Жапониядан тыс жердегі ең көп жапон халқына және жапон тегінен тараған адамдарға ие қала.

Мексика

Кішкентай Токио, Куаутемок, Мехико қаласы. Куаутемок ауданындағы осы ауданда көптеген жапондық мекемелер орналасқан: мейрамханалар, раменханалар, жапондық барлар, жапондық кітап дүкендері, жапондық қонақүйлер және қаланың жапондық қауымдастығына, сондай-ақ жергілікті тұрғындар мен туристерге қызмет көрсететін көптеген басқа да кәсіпорындар бар. Ауданды болашақта дамыту жоспарларына Кішкентай Токио көшелерінде "Barrio Japonés" атауымен және басқа да мәдени белгілермен белгіленетін тории және жапондық стильдегі шамдар орнату кіреді. Агилас, Мехико қаласы. Бұл қаланың бөлігінде көптеген жапон текті мексикалықтар, жапондық клубтар мен мейрамханалар, сондай-ақ жапон бақтары бар. Бұл аймаққа негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген жапондықтар қоныстанды, себебі Мексика үкіметі көптеген жапон азаматтарын осы аймақта шоғырландырды. Бүгінде бұл қаланың өркендеп дамып жатқан бөлігі, онда Никкей қауымдастығы үшін көптеген жапондық мекемелер бар. Акакоягуа, Чиапас. Акакоягуа – Латын Америкасындағы ең көне жапондық колониясы, осы күнге дейін сақталған. Бұл колония 1800 жылдардың соңында Жапонияның халық тығыздығының артуына байланысты өзге елдерге азаматтарды жіберуімен құрылды. Эномото колониясы Соконуско аймағындағы көршілес неміс колонияларының табысын көріп, кофе өсіруге тырысты. Колония өркендеді және осы күнге дейін өзінің жапондық мәдениетін сақтап келеді. Келушілерді қарсы алу үшін тории орнатылды, көптеген мекемелер мен ғимараттарда, әсіресе Орталық саябақта жапондық мәдени белгілері бар. Ұрпақтары өз мәдениетімен мақтанады және Жапониямен тығыз байланыста, соның ішінде Жапонияның тәж мұрагерін және жапондық фестивальдерді қарсы алады.

Қытай

Губей, Шанхай – Жапониядан келген көптеген шетелдіктер тұратын тұрғын үй ауданы. Бұл жер "Кіші Токио" деп аталады. Губейде Такашимая универмагы орналасқан. Гонконгтың Шығыс ауданы Гонконгтағы ең ірі жапон қауымдастығының орталығы болып табылады, олар Тайку Синг сияқты аудандарда кеңінен таралған, және Гонконгтағы жапондықтардың шамамен төрттен бірін құрайды. Гонконг жапон мектебі де өз бас кеңсесін Шығыс ауданында орналастырған. Коулунның жапондық тұрғындарының жартысынан астамы Коулун қалалық округінің Хунг-Хом ауданында тұрады. Жапондықтар үшін Гонконгтағы ең танымал аймақтардың бірі ретінде, бұл жер "Кіші Жапония" немесе Гонконгтың "Шитамати (жап. 下町)" деп аталады, мұнда дәстүрлі стильдегі жапондық мейрамханалар көптеп шоғырланған. Сонымен қатар, Жапон мектебінің кампусы Жаңа Территориядағы Тай По ауданында да бар.

Вьетнам

Ле Тан Тон көшесі, 1-аудан, Хо Ши Мин қаласы.

Индонезия

Жакартаның Блок М сауда ауданының бір бөлігі жапондық үлгідегі инфрақұрылымдармен, оның ішінде мейрамханалардың, спа-орталықтардың және кафелердің шоғырларымен дамытылды. Осының нәтижесінде аймақ "Кіші Токио" деп аталды, себебі бұл жерде көптеген жапондық экспаттар тұрады.

Пәкістан

Карачи қаласының Порт Касим сияқты өнеркәсіптік аймақтарында жапондықтардың белсенді қатысуы байқалады (мұнда көпұлтты компаниялар мен шетелде тұратын азаматтар да бар). 1980-ші және 1990-шы жылдары Карачиде 2000-нан астам жапон өмір сүрген, осылайша олар елдегі маңызды шетелдік қауымдастықтардың біріне айналды. Қазір бұл қауым бірнеше жүз адамға дейін азайды. Сонымен қатар, Карачиде жапон мектебі де бар.

Тайланд

Бангкокта жапон халқы Сухумвит жолы, Тонг Ло және Пхромпонг аудандарында және олардың төңірегінде тұрады. Көптеген пәтерлер жапондықтарға ғана жалға беріледі (дегенмен олар тайлықтарға тиесілі), ал Пхромпонгтың ішінде және айналасында жапон азық-түлік дүкендері, мейрамханалар, барлар, құрғақ тазалау қызметтері, клубтар және тағы басқа да мекемелер бар. Си Рачада жапон халқы Бангкоктен тыс екінші ең ірі жапон қауымы ретінде қала орталығында және оның төңірегінде қоныстанған. Чиангмайда жапон халқы қала ортасының маңында тұрады, себебі бұл жақсы ауа-райымен және тығырықсыз қаламен жапон зейнеткерлері үшін танымал орын. Аюттаяда жапон халқының саны артып келеді және олар көптеген жапон компанияларына жақын Рожана жолының бойында және оның төңірегінде тұрады. Бұл қала сонымен қатар Таиландтағы алғашқы жапондық квартал – 16 ғасырға дейін бар болған Ban Yipun-ның танымал орны болып табылады.

Германия

Дюссельдорф Германиядағы ең ірі жапон қауымдастығына ие.

Франция

Парижде жапон қауымдастығы бар. Жапон мейрамханалары мен дүкендері көбінесе Опер Гарнье маңында (әсіресе Рю-Сент-Анн көшесінде) жинақталған, ал қаланың жапон халқының көп бөлігі 15-ші және 16-шы округтерде қоныстанған.

Испания

1970 жылдардың соңынан бастап 1980 жылдардың басында көптеген жапон компаниялары Испанияда өзін орнықтыруды таңдады.