Кіріспе
Қытайлық әшекейлер ғибадатханаға кіреберістің екі жағына қойылатын. Меншендер, немесе есік құдайлары – қытай халық діндерінде есіктер мен қақпаларды қорғайтын қасиетті тұлғалар, олар жаман ықпалдардан сақтап, жақсы ықпалдардың кіруіне көмектеседі. Олар Хан дәуірінде Шэншу және Юлу деген қасиетті жұп ретінде пайда болды, бірақ Тан дәуірінен бері тәңірге айналған генералдар Цин Шубао және Ючи Гонг одан да танымал болды. Егер есік құдайы бір ғана есікке орнатылса, көбінесе Вэй Чжэн немесе Чжун Куй қолданылады.
Menshen, or door gods, are divine guardians of doors and gates in Chinese folk religions, used to protect against evil influences or to encourage the entrance of positive ones. They began as the divine pair Shenshu ( ) and Yulü under the Han, but the deified generals Qin Shubao and Yuchi Gong have been more popular since the Tang. In cases where a door god is affixed to a single door, Wei Zheng or Zhong Kui is commonly used.
Тарих
Қытай үйлерінің қақпалары мен есіктері бұрыннан-ақ ерекше ырым-жолдарға ие болған. Есік рухына арнау туралы жазбалар "Ритуалдар кітабында" ең алғашқы кездесуін тапқан. Хан дәуірінде бұл рух Шеншу және Юлу есімді екі құдайға айналды, олардың есімдері немесе суреттері шабдалы ағашына салынды және есіктерге ілінді. Тан императоры Тайцзуң түс көріп мазасыздыққа түскенде, генералдары Цин Шубао мен Ючи Гунның портреттерін қақпаларға орнатуға бұйрық берді. Олар кейін Шеншу мен Юлуды ығыстырып, бүгінгі күнге дейін ең көп таралған есік құдайлары болып саналады. Цинь және Ючи, сондай-ақ басқа да қасиетті әскери басшылармен бірге, жаман рухтар мен кері әсерлерден сақтау үшін тағайындалған әскери есік құдайларының тобын құрайды. Ал басқа да ғалымдар тобы, береке-бірлік пен сәттілік әкелу мақсатында есік құдайларының өзге тобын құрайды. Кейбір құдайлардың ғибадатханаларында оларға қызмет ететін, сондай рөл атқаратын сақшылары бар деп есептеледі, мысалы Мазудың серіктері Цянлиянь және Шунфенгер.
Аңыздар
Қытайлық «Батысқа саяхат» романының 10-тарауы есік құдайларының пайда болу тарихын баяндайды. Онда Цзинь өзенінің патшасы Юань Шоученгті алдап өтпек болып, адам кейпіне еніп алды. Ол ауа райын бақылай білгендіктен, Юаньмен келесі күнгі Чанъаньдағы ауа райы туралы тіл білдіріп, сынасады. Бірақ, Жайыт императорынан қалаға Юань болжаған ауа райын дәл беруге бұйрық алғанда, ол ойлана қалды. Аждаһа патшасы бәс тілгісі келді және бұйрықты елемей, келесі күні Юаньға барып, қуанышын жеткізді. Юань сабырлы болып, Аждаһа патшасының кім екенін бұрыннан білгенін айтты. Сонымен қатар, аждаһа Жайыт императорының бұйрығын елемей, мақтанды болғандықтан, оның ажалы жақын еді. Аждаһа өзінің мойынсұнбаушылығын білгенде, қатты қорқып, Юаньдан өзін құтқаруды сұрады. Юань оған Жайыт императорының келесі күні түскі уақытта оны өлтіру үшін Тан әулеті императоры Тайцзудың сарайынан Вэй Чжэньді жіберетінін хабарлады. Оған Тайцзудан көмек сұрау керектігін айтты. Аждаһа патшаға аянып, император оны құтқаруға келісті. Ол үшін император таңертең Вэй Чжэньді го ойнауға шақырды. Вэйді түстен кейін ғана кетуге тырысып, Жайыт императорының бұйрығын орындауына кедергі келтірді. Бірақ, көп ұзамай Ұлы Бабаға аспаннан аждаһаның басы құлап түскені хабарланды. Вэй оянып, оның рухы ұйқыда денесінен шығып, Көкке барып, Жайыт императорының бұйрығын орындағанын айтты. Аждаһа патшасының ашулы рухы Ұлы Бабаны әр түн сайын мазалады. Бірақ, оның генералдары Цин Шубао мен Ючи Гонг өз еріктерімен оның есігін күзетіп тұрды. Император тыныш ұйықтады, бірақ екі генералын бұдан былай мазаламағысы келмеді. Олардың орнына суретшілерге портреттерін салуын бұйырды және оларды есіктерге жапсырды. Оның қол астындағылар да осылай істеді.
Сәулет
Қазіргі заманда есік құдайлары көбінесе жұп есіктерге жабыстырылатын басылған суреттер түрінде кездеседі. Олар әдетте әрбір Қытай жаңа жылында жаңаларымен ауыстырылады. Сирек жағдайларда, олар бедерлі түрде жасалып немесе есіктің екі жағына қойылған мүсіндер ретінде орналастырылуы мүмкін. Мүсіндер бір-біріне қарап тұруы керек, керісінше қойылса, ол жаман ниеттілікке алып келеді деп есептеледі.