Кіріспе

Норвегия жағалауындағы тарихикідіргі көшкін Үш Сторэгга көшкіні (Storeggaraset) – белгілі ең ірі су асты көшкіндерінің бірі. Олар шамамен б.з.д. 6225–6170 жылдар аралығында Норвегия теңізіндегі Норвегия континенттік шельфінің шетінде болған. Көшкінге қатысқан жағалау шельфінің ұзындығы және құлаудың жалпы көлемі Солтүстік Атлант мұхитында палеоцунамиға себеп болды.

Сипаттама

Сторгегга (норвег. Great Edge) – Норвегия теңізіндегі Норвегияның континенттік шельфінің шетінде, Мёре жағалауының солтүстік-батысында орналасқан. Шамамен б.з.д. 6200 жылы шельфтің құрылымдық зақымдануы салдарынан үш су асты көшкіні болды, бұл Солтүстік Атлант мұхитында өте ірі цунамиларды тудырды. Көшкінге жағалаулық шельфтің шамамен ұзындығы және қалдықтардың жалпы көлемі қатысты. Цунамилердің салдарынан шөгінділерден табылған өсімдік материалдарының радиокөміртекпен талдауы бойынша, соңғы оқиға шамамен б.з.д. 6225–6170 жылдары болған. Шотландияда осы цунамидің іздері тіркелді, Монтроз ойпатында және Форт фиордында қазіргі қалыпты жағдайдан жоғары және құрлыққа дейін шөгінділер табылды. Егер мұндай кеңею орын алған болса, бұл айналасындағы тау жыныстарының тұтастығын әлсіретіп, көшкінге себеп болуы мүмкін. Екінші теория бойынша, уақыт өте келе мұздықтардың еруінен триллиондаған тонна шөгінділер континенттік шельфтің шетіне жеткізіліп, онда көптеген қабаттарда жинақталған. Бұл жағдайда, жер сілкінісі сияқты бір оқиға теңіз түбінің үлкен аумағының Норвегия теңізінің тереңдігіне құлауына әкелуі мүмкін, соның салдарынан жиналған шөгінділердің үлкен көлемімен бірге.

Адам халқына әсері

Екінші Сторгега сығасы кезінде немесе одан сәл бұрын археологтар мен геологтар Доггерленд деп атаған құрлық көпірі Ұлыбритания, Дания және Нидерландыны қазіргі Оңтүстік Солтүстік теңіз арқылы байланыстырды. Бұл аймақ лагуналар, батпақтар, лайлы жерлер мен жағажайлардан тұратын жағалауды қамтыған деп саналады және мезолиттік адамдар мекендеген, бай аңшылық, құс аулау және балық аулау орны болды. Доггерленд теңіз деңгейінің біртіндеп көтерілуі салдарынан толығымен су астында қалғанмен, Британия мен материктік Еуропаның жағалау аймақтары, қазір су астында қалған жерлерге дейін, Сторгега сығасынан туындаған цунамимен уақытша суға батуы мүмкін деген болжам бар. Бұл оқиға сол кездегі мезолиттік халыққа өте ауыр соққы болар еді. Бағалау бойынша, Британияның мезолиттік халықтың төрттен бірі өмірін жоғалтқан. 2021 жылғы зерттеу Шотландияның солтүстік және шығыс жағалауының шамамен жартысының суға шайылуын көрсетті, су ішкі аймаққа еніп кетті. Қазіргі халық саны мен теңіз деңгейі ескерілгенде, осыған ұқсас оқиға бүгін Арброт, Стоунхейвен, Абердин, Инвернесс, Уик және Монтроздың жағажай және порты аймақтарын қиратып, жоя алады. Екінші Сторгега сығасынан туындаған цунами аймақтағылар үшін апатты болғанымен, ақырында цунами жалпыға бірдей апатқа алып келмеді және Доггерлендтің соңғы қалдықтарының суға батуына себеп болмады.

Болашақ слайдтар

Storegga Норвегия жағалауындағы Ormen Lange газ кен орнын дайындау жұмыстары аясында жан-жақты зерттелді. Басым пікір бойынша, серпіліске себеп бұрынғы мұз дәуірінен қалған мұздық шөгінділері болды, сондықтан оның қайталануы тек жаңа мұз дәуірінен кейін ғана мүмкін. Осы қорытындыны қолдайтын фактілер мен аргументтер 2004 жылы жарияланғаннан кейін, Ormen Lange газ кен орнын дамыту жаңа серпілістің басталу қаупін арттырмайды деген тұжырымға келді.