Кіріспе

"Сабля" – поляк тіліндегі "сабель" деген сөз, Польша-Литва одағында кеңінен қолданылған. Szabla (көпше түрі: szable) – поляк тіліндегі сабель атауы. Сабель Польша-Литва одағында, әсіресе 17 ғасырда жеңіл атты әскерде кеңінен қолданылды. Отыз жылдық соғыстан кейін сабель Еуропаға кеңінен тарады және жаяу әскерлері де оны қабылдады. Бұл, әсіресе, дворяндық пен аристократияның (szlachta) бір символы болды, олар оны ерлердің дәстүрлі киімінің ең маңызды бөлігі деп есептеді.

Венгрия-Польша szabla

Сабаланың алғашқы түрі, венгр-полякшасы (węgiersko polska), 16 ғасырдың соңында Польшаның Трансильваниялық венгр королі Стефан Баторийдің билігінде шляхта арасында кеңінен танымал болды. Ол үлкен, ашық тұтқаға, айқыш пішіндес қорғағышқа, жоғары және төменгі тіреуіштерге және ауыр жүзіне ие болды. Бір жақты кескіш жүзі тура немесе аздап иілген. Сабала қолды қорғау үшін жеткіліксіз болғандықтан, айқыш қорғағыштан жүзіне дейін тізбек тіркелді. Мұндай қарулардың көптеген түрлері корольдің әскер реформасы кезінде оның бұйрығымен жасалып, оның бейнесімен өрнектелгендіктен, осы сабала түрi Баторий атымен – баторовка деп те аталады.

Армения szabla

XVII ғасырдың аяғында семсердің алғашқы айқын өзгерісі пайда болды. Бұрынғы "венгр-поляк" үлгісінен өзгешелігі, оның қорғалған сабы бар еді және ол Шығыс елдерінің қисық семсерлеріне ұқсады. Сондықтан оны әрмен семсері деп атады, мүмкін, сол кездегі Республиканың қару-жарақ жасаушыларының көп бөлігін құраған әрмен саудагерлері мен шебер семсершілерінің есімімен байланысты болғандықтан. Шындығында, әрмен семсері үш дерлік толыққандай бөлек қылыш түріне дамыды, олардың әрқайсысы әртүрлі мақсатта қолданылды. Олардың танымалдылығы мен тиімділігі поляк ақсүйектерін Батыс Еуропасында кең таралған кең қылыштарды қолданудан бас тартуға мәжбүр етті. Чечуга – кішкентай айқас сабы және әшекейленген ашық сабы бар, қолды жартылай қорғайтын қисық семсер. Ордынка – атты әскер қолданған ауыр қару. Ол Чечуганың барлық ерекшеліктерін, сонымен қатар қысқа қылыштың ауыр және берік сабы мен жүзін біріктірген. Армян карабеласы – шляхта қолданған әшекейлік қылыштың алғашқы үлгісі. Оның жүзі де, айқас сабы да қисық, ал сабы қысқа. Ол қымбат тастармен және піл сүйегімен өрнектелген әсемдікпен безендірілген. Заман өте келе, 18 ғасырда ол киімнің бір бөлігі ретінде де, соғыста да қолданылатын стандартты карабелаға айналды.

Гусарлық сабыла

Гусарлық семсер сол кездегі szabla-ның ең танымал түрі болды және көптеген ұқсас еуропалық қылыштардың алға басушысы болды. Шамамен 1630 жылы пайда болған, ол поляк атты әскерінің жақын арадағы шайқасқа арналған қаруы болды, көбінесе ауыр атты әскер, яғни поляк гусарлары қолданды. Армениялық алдыңғы үлгілеріне қарағанда әлдеқайда аз иілгендікке ие болғандықтан, ол ат үстінде шайқасу үшін өте қолайлы болды және тез әрі күшті соққылар жасауға мүмкіндік берді. Мысалы, Зигмунд Глогер бұл атаудың Ирактағы Кәрбала қаласынан шыққандығын айтады, ол осы сияқты семсерлермен сауда жасауымен мәшһүр.

Қалыптану

Сзабаның көптеген тұрыстары бар, мысалы, артқа салмақталған, аяқтардың саусақтары алға қаратылған, тең салмақталған және алға салмақталған. Артқа салмақталған тұрыс – артқы аяқтың иілгеніне және салмақтың оған түсуіне негіделген тұрыс. Ал алдыңғы аяқ қарсылас шабуыл жасағанда аз салмақпен еркін қозғалады. Аяқтардың саусақтары алға қаратылған тұрыста салмақ екі аяққа тең бөлінеді. Аяқтардың алдыңғы бөлігі жерге тіреледі, ал саусақтар көтеріледі. Тең салмақталған тұрыс – алға салмақталған және артқа салмақталған тұрыстардың арасындағы жағдай. Алға салмақталған тұрыста салмақтың көп бөлігі алдыңғы аяққа түседі, бұл артқы аяқты еркін қозғалуға мүмкіндік береді. Бұл адамға шабуылдаушыға қарай немесе одан қашықтауға мүмкіндік береді.

Аяқ киім

Дұрыс аяқ киімнің де маңыздылығы зор болды, әсіресе қадам тұру (дене сақтау) жағынан. Сол кезде Польшада қолданылған екі негізгі аяқ киім түрі бар: поляк гусарлық аяқ киімдері мен түрік аяқ киімдері. Поляк гусарлық сапогтары 17 ғасырда қолданылған. Олар көбінесе сары, алтын немесе жүгері түсінде болған. Оларда биік өкше болған, сонымен қатар аяқ алдының табиғи түрде жерге тиюіне мүмкіндік берген. Атауына қарамастан, түрік аяқ киімдері 17 ғасырдағы Польшада кең таралған. Поляк гусарлық сапогтары сияқты, бұл сапогтарда да шпоры бекіту үшін биік өкше болған, сондай-ақ аяқ алдының жерге тиюіне мүмкіндік берген.