Невирапин: Химиялық құрамы, қолданылуы және зерттеулер нәтижелері

Кіріспе

Химиялық қосылыс

Жиі кездесетін жанама әсерлерге бөртпе, бас ауруы, жүрек ауруы, шаршау және бауыр аурулары жатады. Жүктілік кезінде қолдану қауіпсіз деп есептеледі. Бұл препарат жалпы қолданыстағы дәрі ретінде қол жетімді. Невирапин үштік комбинациялық терапияда бастапқы антиретровирустық терапия ретінде қолданылғанда (яғни, антиретровирустық терапияны бұрын қолданбаған пациенттерде) вирустық жүктемені тиімді түрде төмендетеді. немесе эфавиренц. Бұл препаратты CD4 клеткаларының саны өте төмен болған жағдайда ғана қолдануға қарастырылады.

Анадан балаға жұғудың алдын алу

Невирапиннің ана мен балаға бір рет берілген дозасы зидовудин (АЗТ) профилактикасының қысқа курсына қарағанда ВИЧ жұқтыру деңгейін шамамен 50%-ға төмендеткенмен, Угандада жүргізілген клиникалық сынақ Associated Press агенттігінің тергеуінде «дұрыс емес жазбалармен» және мүмкін алаяқтықпен толы екені анықталды. Таиландта жүргізілген келесі зерттеуде зидовудинге қосымша бір рет невирапин қолдану, зидовудинді ғана қолданудан тиімдірек екені көрсетілді. Осы және басқа да сынақтар нәтижесінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы көптеген дамып келе жатқан елдерде анадан балаға жұғуды азайтудың тиімді әдісі ретінде бір дозалық невирапин профилактикасын қолдауға келісім берді. Дегенмен, АҚШ-та Угандадағы зерттеу кемшіліктері бар деп танылды және 2006 жылдан бері FDA мұндай невирапин профилактикасын бекітпеді. Алайда, HIVNET 012 экспериментін қолдаушылар бұл эксперименттегі кемшіліктердің басым бөлігі бюрократиялық нашарлыққа байланысты екенін айтты, ал зерттеуден алынған бір дозалық невирапиннің қауіпсіздігі мен тиімділігі туралы қорытындылар ғылыми тұрғыдан негізделген және оларды жоққа шығару мүмкін емес екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, ресурстар жетіспейтін жағдайда жұмыс істейтін африкалық зерттеушілерді батыстық әріптестерімен бірдей моральдық және процедуралық стандарттарға бағынуға мәжбүр етудің қиын екені, бұл африкалық зерттеушілердің ғылыми қауымдастықтағы рөлін одан әрі маргинализациялап, африка ғылымының дамуын тежейтіні айтылды. «Анадан балаға сүт арқылы ВИЧ жұқтырудың алдын алу үшін Невирапин қолдану» тақырыбындағы тағы бір клиникалық сынақ 2013 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Бұл тәсілдің басты мәселесі – аналар мен нәрестелерде бір рет невирапин қабылдағаннан кейін NNRTI-ге қарсы тұрушылық мутациялары жиі кездеседі, бұл болашақта NNRTI-ні қамтитын емдеуге жауап беруді қиындатуы мүмкін. Бұл тәуекелді азайту үшін АҚШ-тың қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің жұмыс тобы аналық ламивудин/зидовудинді қысқа мерзімге қолдануды ұсынады.

Жағымсыз әсерлер

Невирапиннің ең көп кездесетін қолайсыз әсері – жеңіл немесе орташа дәрежедегі бөртпе (13%). Науқастардың 1,5%-ында Стивенс-Джонсон синдромы, токсикалық эпидермалық некролиз және гиперсезімталдық сияқты ауыр немесе өмірге қауіпті тері реакциялары байқалған. 2000 жылы АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы невирапинге қатысты «қара қорап» ескертуін жариялады, онда препараттың өмірге қауіпті бауыр токсикациясын және тері реакцияларын тудыруы мүмкін екені ескертілді. Бұл жағдай АҚШ-тың Денсаулық сақтау министрлігінің (DHHS) невирапин қолдануды, егер пациентке тиетін пайдасы қауіптен асып түспесе, тәуекелі төмен адамдармен шектеу туралы ұсыным жасауына әкелді. АҚШ-тың қоғамдық денсаулық сақтау қызметінің жұмыс тобы жүктілік кезінде токсикалық әсерлердің күшеюі мүмкін болғандықтан, невирапин қолдануда сақтық танытуды ұсынады. Бұл препаратпен иммундық жаңару синдромы және майдың қайта таралуы сияқты жағдайлар да тіркелді. [18]

Сонымен қатар, жолбырық (Hypericum perforatum), CYP3A4 және CYP1A2 ферменттерін индукциялайтыны белгілі, немесе жолбырық қамтитын препараттармен бір мезгілде қолдану невирапин деңгейін айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Нуклеозидтік және нуклеозидтік емес РТИ-лар (reverse transcriptase inhibitors) кері транскриптаза ферменті – вирустық РНК-ны ДНК-ға транскрипциялайтын маңызды вирустық ферменттің бірдей нысанасын тежейді. Нуклеозидтік РТИ-лар полимеразаның белсенді орнында байланатын болса, NNRTIs (non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors) белсенді орнынан шамамен 10 ангстрем қашықтықта орналасқан p66 субдоменіндегі гидрофобтық қалтаға байланады (бұл қалта NNRTI қалтасы деп аталады). Сондықтан, бұл NNRTI байланыс қалтасы кері транскрипцияны NRTIs-тен өзгеше жолмен тежейді. Невирапин ВИЧ-2 вирусына қарсы тиімді емес, себебі ВИЧ-2 кері транскриптазасының қалтасының құрылымы өзгеше, бұл NNRTI класына туа біткен резистенттілікті береді. Вирустық репликация толыққанды тоқтатылмаса, невирапинге қарсы резистенттілік тез дамиды. Невирапинмен емдеуден кейін ең көп кездесетін мутациялар – Y181C және K103N, олар басқа NNRTIs қолданғанда да байқалады. Барлық NNRTIs бірдей қалтаға байланысқандықтан, невирапинге резистентті вирустық штаммдар әдетте ефавиренц және делавирдин сияқты басқа NNRTIs-қа да резистентті болады. Дегенмен, рилпивирин және этравирин сияқты екінші буын NNRTIs, невирапинге және сол кластағы басқа бірінші буын препараттарына резистентті ВИЧ штаммдарына қарсы емдеуде тиімді.

Тарих

Невирапин Карл Д. Харгрейв және оның әріптестері Boehringer Ingelheim Pharmaceuticals, Inc. компаниясында, Boehringer Ingelheim компаниялар тобының құрамындағы компанияда тапқан. Ол АҚШ-тың 5 366 972 нөміріндегі патентымен және оған сәйкес келетін шетелдік патенттермен қорғалған. Невирапин – АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) мақұлдаған алғашқы NNRTI. Ол ересектер үшін 1996 жылдың 21 маусымында, балалар үшін 1998 жылдың 11 қыркүйегінде бекітілді. Сондай-ақ, ол 1997 жылы Еуропада да мақұлданды.

Қоғам және мәдениет

АҚШ-тың бұрынғы президенті Джордж Буш Африкадағы АИДС эпидемиясына қарсы күресуге көмектесу үшін PEPFAR бағдарламасына 500 миллион доллар қаржы бөлді, оның ішінде невирапин және басқа да дәрі-дәрмектер мен бағдарламалар кірді. Оңтүстік Африкада "Емдеу іс-қимылы" науқаны невирапинді кеңінен қолдануға мүмкіндік бермегені үшін үкіметке сотқа шағым түсірді. "Денсаулық сақтау министріне қарсы емдеу іс-қимылы" ісінде Оңтүстік Африканың Конституциялық соты үкіметке "анадан балаға ЖИТС жұқтыру қаупін азайту мақсатында зерттеу және оқу орталықтары емес, мемлекеттік ауруханалар мен емханаларда невирапин қолдануға кедерілтің шектеулерін дереу жоюға, сондай-ақ анадан балаға ЖИТС жұқтыру қаупін азайту үшін невирапин қолдануға рұқсат беруге және оны осы мақсатта ауруханалар мен емханаларда қолдануға рұқсат беруге" бұйырды, егер тиісті дәрігер, емхананың бас дәрігерімен кеңесіп, медициналық тұрғыдан қажет деп тапса, сондай-ақ қажет болған жағдайда, ананың тиісті тексеруден өтуіне және кеңес алуына мүмкіндік беруге шарт қойылды.