Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландтық өнертапқыш және инженер Александр Бэйн (12 қазан 1810 – 2 қаңтар 1877) – шотландтық өнертапқыш және инженер, электр сағатын алғаш рет ойлап тауып, патент алған адам. Ол Эдинбург пен Глазго қалалары арасындағы теміржол телеграф желілерін орнатты.
Scottish inventor and engineer
Alexander Bain (12 October 1810 – 2 January 1877) was a Scottish inventor and engineer who was first to invent and patent the electric clock. He installed the railway telegraph lines between Edinburgh and Glasgow.
Ерте өмір
Бэйн Шотландияның Кейтнесс аймағындағы Уоттен қаласының жанындағы Лейнморда дүниеге келген. 1810 жылдың 22 қарашасында ол жергілікті шіркеуде крещениеден өтті. Әкесі шаруа болған. Оның Маргарет есімді егіз қарындасы болды, барлығы алты апасы мен алты ағасы болды. Бэйн мектепте өте жақсы оқымады және Уик қаласындағы сағатшының шәкірті болды.
Bain was born in Leanmore, near Watten, Caithness, Scotland. He was baptised in the local kirk on 22 November 1810. His father was a crofter. He had a twin sister, Margaret, and, in total, he had six sisters and six brothers. Bain did not excel in school and was apprenticed to a clockmaker in Wick.
Мансап
Сағат жасау өнерін үйренген ол Эдинбургке, ал 1837 жылы Лондонға барып, Клеркенвеллде саяхатшы шебер ретінде жұмысқа орналасты. Бейн Политехникалық институттағы және Аделаида галереясындағы лекцияларға қатысып, кейін Ганновер көшесінде өзінің жеке шеберханасын салды.
Having learned the art of clockmaking, he went to Edinburgh, and in 1837 to London, where he obtained work as a journeyman in Clerkenwell. Bain frequented the lectures at the Polytechnic Institution and the Adelaide Gallery and later constructed his own workshop in Hanover Street.
Тірі қалған мысалдар
Бейннің қазірге дейін сақталған электрлік сағаттары 1840 және 1860 жылдар аралығындағы екі даму кезеңіне жатады. Мысалдарды Уоттеннің ауылдық залында, Шотландияның Ұлттық мұражайында, Лондонның Ұлттық теңіз мұражайында, Лондонның ғылым мұражайында және Deutsches Uhrenmuseum-де көруге болады. Ең сирек және қызықты камин сағаттары жеке коллекцияларда сақталады. Біреуі 1977 жылы Лондонның ғылым мұражайында өткен «Электрлендірілген уақыт» көрмесінде көрсетілді. Бэйн кейде салыстырмалы түрде қарапайым, бірақ шешуге оңай емес мәселелерге күрделі және әсем шешімдер тапты. Оның ең күрделі туындысы – камин сағаты, ол әрбір толық тербеліс кезеңі үшін маятниктің қарсы магниттік өрістерін пайдаланып, электромагниттік тартылыс-итеру принципі бойынша жұмыс істеді. Сол кезде Матфей Хипп маятникті белгілі бір интервалмен қозғау үшін қарапайым ауыстырғыш қолданған, қарапайым және сенімді жүйені құрастырды. Бейннің телеграф аспаптарының бірі Шотландияның Ұлттық мұражайында сақталады, бұл Эдинбург және Глазго темір жолынан алынған болуы мүмкін. Стоктон және Дарлингтон темір жолы Шилдон туннелінде қолданған екі аспап Ұлттық темір жол мұражайының коллекциясында. 1843 жылғы Бейннің баспа телеграфтарының бірі Франкфурт коммуникация мұражайының коллекциясында сақталады. Шильдон аспаптары бір реттік қоңыраулармен де жабдықталған, олардың балғалары инелерді бұруға арналған алғашқы электр импульсімен босатылған «сапар тетігімен» ұсталып тұрды; хабар алмасу аяқталғаннан кейін балғаны қолмен қайта көтеру қажет болды. Оператор бір ғана қоңырауды естімесе, оны қайталаудың мүмкіндігі болмады – тек инелердің қозғалысын ғана бақылауға болады.
Bain's extant electric clocks come from two stages of development between the 1840s and the 1860s. Examples can be seen in Watten's Village Hall, the National Museum of Scotland, the National Maritime Museum of London, the London Science Museum and the Deutsches Uhrenmuseum. The most rare and interesting mantel clocks are in private hands. One featured in the "Electrifying Time" exhibition in 1977 at the London Science Museum. Bain sometimes found complex and ornate solutions to relatively simple, although not easy to solve problems. The most complex, his mantel clock, worked on an electro magnetic pull push, pull push for each complete period of swing employing a pendulum with opposing magnetic fields. At a very similar time, Matthäus Hipp constructed a more simple and reliable system which used a simple toggle switch to impulse the pendulum every so often. One of Bain's telegraph instruments is on display at the National Museum of Scotland, probably from the Edinburgh and Glasgow Railway. The two instruments used by the Stockton and Darlington Railway at Shildon tunnel are in the National Railway Museum collection. One of Bain's printing telegraphs from 1843 is in the collection of the Museum für Kommunikation Frankfurt. The Shildon instruments were also provided with single stroke bells, the hammers of which were held up by 'trip gear' which was released by the first electrical pulse to deflect the needle; upon completion of the message exchange the hammer then had to be raised again by hand. If the operator failed to hear the single ring, there was no method of repeating it – only the movement of the needle could be observed.
Факс жасау машинасы
Бейн 1843-1846 жылдары эксперименталды факс машинасы үстінде жұмыс істеді. Ол екі маятниктің қозғалысын синхрондау үшін сағатты пайдаланды, бұл хабарды жол-жолға сканерлеуге мүмкіндік берді. Хабарды тарату үшін Бейн оқшаулағыш материалдан жасалған цилиндрге орналастырылған металл штырғыларды қолданды. Электрлік зонд импульстарды жіберіп, осы штырғыларды сканерледі. Хабар қабылдау станциясында оның химиялық телеграфы үшін жасалғанға ұқсас химиялық ерітіндіге сіңген электрохимиялық сезімтал қағазға көшірілді. 1843 жылғы 27 мамырдағы "электр тогын өндіру және реттеуді жақсарту, сондай-ақ сағаттарды, электрлік басып шығаруды және сигналдық телеграфтарды жетілдіру" туралы патенттік сипаттамасында ол "өткізгіш және өткізбейтін материалдардан тұратын кез келген беттің көшірмесі осылай алуға болады" деп мәлімдеді. Таратушы мен қабылдағыш бес сыммен қосылды. 1850 жылы ол жақсартылған нұсқасын ұсынды, бірақ Фредерик Бейквелл 1848 жылы одан бұрын өзінің жоғары сапалы "бейне телеграфына" патент алғандықтан кеш болды. Бейн мен Бейквеллдің зертханалық механизмдері нашар сапалы кескіндерді шығарды және таратушы мен қабылдағыш толық синхрондалмағандықтан тиімді жүйелер болған жоқ. 1861 жылы итальян физигі Джованни Казелли алғашқы практикалық, жұмыс істейтін электромеханикалық, коммерциялық түрде пайдаланылатын телефакс машинасы – пантеграфты ойлап тапты. Ол Париж мен Лион арасындағы алғашқы коммерциялық телефакс қызметін жұмыс істейтін телефондар ойлап табылғаннан кем дегенде 11 жыл бұрын енгізді.
Bain worked on an experimental fax machine from 1843 to 1846. He used a clock to synchronise the movement of two pendulums for line by line scanning of a message. For transmission, Bain applied metal pins arranged on a cylinder made of insulating material. An electric probe that transmitted on off pulses then scanned the pins. The message was reproduced at the receiving station on electrochemically sensitive paper impregnated with a chemical solution similar to that developed for his chemical telegraph. In his patent description dated 27 May 1843 for "improvements in producing and regulating electric currents and improvements in timepieces, and in electric printing, and signal telegraphs," he claimed that "a copy of any other surface composed of conducting and non conducting materials can be taken by these means". The transmitter and receiver were connected by five wires. In 1850 he applied for an improved version but was too late, as Frederick Bakewell had obtained a patent for his superior "image telegraph" two years earlier in 1848. Bain's and Bakewell's laboratory mechanisms reproduced poor quality images and were not viable systems because the transmitter and receiver were never truly synchronized. In 1861, the first practical operating electro mechanical commercially exploited telefax machine, the Pantelegraph, was invented by the Italian physicist Giovanni Caselli. He introduced the first commercial telefax service between Paris and Lyon at least 11 years before the invention of workable telephones.
Химиялық телеграф
1846 жылдың 12 желтоқсанында Эдинбургте тұратын Бэйн химиялық телеграфқа патент алды. Ол сол кездегі Морзе және басқа да телеграфтардың механикалық инерциясының салдарынан салыстырмалы түрде баяу жұмыс істейтінін байқады және сигнал тогын аммиак нитраты мен калий ферроцианиді қоспасына сіңген, жылжымалы қағаз таспасында оқылатын белгі жасау үшін пайдалануға болатынын түсінді. Ток өткен кезде бұл қоспа көгілдір түс беретін. Қағазға белгі салу жылдамдығы соншалықты жоғары болғандықтан, қолмен сигнал беру оған ілесе алмады, сондықтан Бэйн перфорацияланған қағаз таспасын пайдаланып автоматты сигнал беру әдісін ойлап тапты. Бұл идеяны кейінірек Уитстоун өзінің автоматты жібергішінде қолданды. Бэйннің химиялық телеграфы Париж мен Лилль қалалары арасында сынақтан өтті және 52 секундта 282 сөз жылдамдығына жетті, бұл Морзе телеграфының минутына шамамен 40 сөз бере алатындығымен салыстырғанда үлкен жетістік болды. Англияда Бэйннің телеграфы Electric Telegraph Company компаниясының желілерінде шектеулі түрде қолданылды, ал 1850 жылы Америкада Генри О'Райли оны қолданды. Алайда, бұл Сэмюэл Морзенің наразылығын тудырды, ол қағаз таспасы мен әліпбиі оның патентына тиесілі деген негізбен оған қарсы сот шешімі шығарды. Осының салдарынан 1859 жылға қарай Бэйннің телеграфы тек бір желіде ғана қолданыста болды және ешқашан кеңінен таралған жоқ.
On 12 December 1846, Bain, who was then living in Edinburgh, patented a chemical telegraph. He had seen that the Morse and other telegraphs then in use were comparatively slow, due to the mechanical inertia of their moving parts, and realized that the signal current could be used to make a readable mark on a moving paper tape soaked in a mixture of ammonium nitrate and potassium ferrocyanide, which gave a blue mark when a current was passed through it. The speed at which marks could be made on the paper was so high that hand signalling could not keep up with it, and so Bain devised a method of automatic signalling using punched paper tape. The concept was later used by Wheatstone in his automatic sender. Bain's chemical telegraph was tried between Paris and Lille, and attained a speed of 282 words in 52 seconds, a great advance on Morse's telegraph which could only give about 40 words per minute. In England Bain's telegraph was used on the wires of the Electric Telegraph Company to a limited extent, and in 1850 it was used in America by Henry O'Reilly. However, it incurred the hostility of Samuel Morse, who obtained an injunction against it on the grounds that the paper tape and alphabet used fell under his patent. Consequently, by 1859 Bain's telegraph was in use on only one line and never really entered general usage.
Кейінгі өмірі
Бастапқыда Бэйн өзінің өнертабыстарынан көп ақша тапқан, бірақ нашар инвестициялар салдарынан байлығын жоғалтты. 1873 жылы сэр Уильям Томсон, сэр Уильям Сименс, Латимер Кларк және тағы басқалар премьер-министр Уильям Эварт Гладстоннан Бэйнге жылына 80 фунт стерлинг көлемінде мемлекеттік тізім бойынша зейнетақы алуға қол жеткізді.
Initially Bain made a considerable sum from his inventions but lost his wealth in poor investments. In 1873, Sir William Thomson, Sir William Siemens, Latimer Clark and others obtained a Civil List pension for Bain from Prime Minister William Ewart Gladstone of £80 per year.
Өлім және мұра
Бэйн Киркинтиллохтың Олд Айл зиратында жерленді. 1959 жылы қайта жаңартылды. Бастапқыда қабір тасындағы өлім жылы (1876) дұрыс емес көрсетілген, кейін 1877 деп түзетілді. Wick қаласындағы JD Wetherspoons пабы, Александр Бэйн шәкірттік өтеген жерге жақын орналасқан, қазір осы ойлап табушының құрметіне "Александр Бэйн" деп аталды. Сонымен қатар, оның өнертабыстарына деген құрмет ретінде Глазгодағы BT ғимараты Александр Бэйн үйі деп аталды. Электр импульсымен жұмыс істейтін алғашқы маятник сағаттардың бірі неміс сағат мұражайында (Deutsches Uhrenmuseum) қойылған. 2016 жылы ол қаза болғаннан кейін "суреттерді беру саласындағы пионерлік еңбегі үшін" "Технология және инженерия" Эмми сыйлығымен марапатталды. Скульптура Кәрік-Тиллох қалалық әкімдігінде (Town Hall) қойылған.
Bain was buried in the Auld Aisle Cemetery, Kirkintilloch. It was restored in 1959. The headstone initially had an incorrect year of death (1876) which was later corrected to 1877. JD Wetherspoons pub in Wick, close to where Alexander Bain served his apprenticeship, is now named 'The Alexander Bain' after the inventor. Also, as a tribute to his inventions, the main BT building in Glasgow is named Alexander Bain House. One of the earliest examples of an electrically impulsed pendulum clock is on display at the Deutsches Uhrenmuseum. In 2016, he was posthumously awarded the Technology & Engineering Emmy Award "for his pioneering work in the transmission of images". The statuette is on display in Kirkintilloch Town Hall.