Қақтығыстар жарысы: Автоспорттың бір түрі

Кіріспе

Автомобильге байланысты спорт түрі

Бэнгерлік жарыс – Ұлыбритания, Ирландия, Бельгия және Нидерланды сияқты елдерде танымал асфальт, топырақ, тақта және борпылдақ жол түрлеріндегі моторспорттық жарыс. Көліктер бір-бірімен жарысады, жеңімпаз белгіленген сан айналымнан кейін бірінші болып шахматты жалауды көреді. Бұл жарыс регламентіне сәйкес, қарсыластың көлігіне зақым келтіру үшін қасақана соғылуға рұқсат етіледі және оған ынталандыру жасалады, соның салдарынан жарыс барысында көліктер күрт зақымданады. Жарыстар көбінесе овалды немесе үш овалды трассаларда өткізіледі, бірақ кейде сегіздік пішіндес конфигурацияда да ұйымдастырылады. Бэнгерлік жарыс көбінесе автокөлік жарысымен шатастырылады, бірақ олардың арасында айырмашылықтар бар, олар көбінесе бір трассада жарысқа қатысқандарына қарамастан.

Көлік құралдары

Бэнгерлік жарыс көліктері әдетте қолданыстан шығып, жарамсыз деп танылған машиналар болып табылады, олардың жөндеу күйі әртүрлі. Қазіргі заманғы бэнгерлерде әртүрлі көлік түрлері үшін әртүрлі шаралар өткізіледі. Ең көп таралған түрі – «Шексіз» (Unlimited) бэнгерлер, онда жарысқа қатысатын машиналардың қозғалтқыш көлеміне шектеу қойылмайды. Жоғары операциялық шығындарға қарамастан, бұл әдетте ең бәсекеге қабілетті сынып болып табылады және көптеген жүргізушілер үшін жоғары жылдамдық пен машинаның беріктігіне байланысты танымал. Жанкүйерлер көбінесе «Шексіз» сыныпты спорттың шыңы деп санайды, көптеген ірі чемпионаттар «Шексіз» сыныбының талаптарына сәйкес өткізіледі. «2000 куб см-ден төмен» (Under 2000cc) сыныбында автомобильдердің қозғалтқышының көлемі екі литрден кем болуы керек, бұл формула Ford Mondeo және Cougar сияқты машиналар үшін ерекше танымал. Осы маркалы машиналар жиі қолданылатындықтан, кейбір ұйымдастырушылар «2000 куб см-ден төмен» сыныбын одан да шектеуге тырысады, жарыстарда қосымша талаптар қойып, жүргізушілерді танымал Ford машиналарына орнына басқа көліктерді пайдалануға мәжбүр етеді. «1300-1800 куб см» (Under 1300cc 1800cc) сыныбы, сондай-ақ «Жергілікті бэнгерлер» (Domestic bangers) деп те аталады, Ұлыбританияда жиі кездесетін тағы бір бэнгер сыныбы болып табылады, мұнда қозғалтқыш көлеміне қойылатын шектеу жарыс өткізілетін трассаға немесе ұйымдастырушыға байланысты өзгереді. «Жергілікті» сынып «Жаңадан бастаушылар» (Rookie) және «Базаға оралу» (Back to Basic) форматтарында ең көп кездеседі. «Микро» (Micros) – бэнгер жарысында қолданылатын ең кішкентай машиналар класы, әдетте Ford Ka және Nissan Micra сияқты машиналар осы сыныпқа жатады, олар әдетте басқа сыныптарда бәсекелесу үшін тым кішкентай немесе бәсекеге қабілетсіз деп есептеледі. «Микро» машиналары арзан операциялық және жөндеу құнына байланысты бэнгер жарысының ең танымал түрлерінің біріне айналды. Төрт дөңгелекті жетегі бар машиналар жоғарыда аталған ешбір санатта жарыса алмайды. «Шексіз» (Unlimited) сыныбының басты талабы – машинаның артқы дөңгелекті жетегі болуы, егер машина американдық болмаса. Бұл ереже жүргізушілерге жарысқа қатысу үшін қолайлы машинаны таңдауға мүмкіндік береді, бірақ кейбір машина үлгілері олардың жоғары беріктігіне байланысты тікелей тыйым салынған. Бұл бәсекелестікті әділ ұстау және нашар машиналармен жарысатын жүргізушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жасалады. SsangYong Rodius және Chrysler Imperial осы себептерге байланысты тыйым салынған ең танымал екі модель. Тағы да көптеген бэнгер сыныптары бар, бірақ олардың көпшілігі тек арнайы шараларда қолданылады. Үлкен немесе кішкентай фургон, жүк көлігі/автобус, 4x4/SUV, қосылған/екі қабатты және классикалық машиналар («Pre» кездесуі) бэнгерлері – бұл жоғарыда аталған стандартты жарыстарда рұқсат етілмейтін көліктерді қамтитын сыныптар.

Banger racing vehicles are normally scrap or 'written off' cars in varying states of disrepair. In modern bangers, there are different events held for different vehicle types. The most common type are 'Unlimited' bangers, where cars racing have no set engine size limit. Despite the high running costs, this is usually one of the most competitive classes and is favoured by most drivers because of the high speeds and car strengths. Fans often regard the unlimited class as the sport's pinnacle, with many big championship races being raced to unlimited class specs. The 'Under 2000cc' class is where cars have to have an engine under two litres in size, a formula that proves to be particularly popular with Ford variant cars such as the Mondeo and the Cougar. As these types of cars are used so often, some promotions have taken to limiting the 'Under 2000cc' class even more, by running races with additional car constraints that force drivers to use alternative vehicles to the favoured Fords. 'Under 1300cc 1800cc', also known as 'Domestic bangers', are another regular class of bangers seen in the UK, with the engine displacement cap varying on the track or promotion that is holding the event. The domestic class is most common in the 'Rookie' and 'Back to Basic' formats. 'Micros' are the smallest vehicle class used in the banger racing and usually feature cars such as the Ford Ka and the Nissan Micra, that are generally considered to be too small or uncompetitive to compete in the other classes. Micros have quickly become one of the most popular forms of banger racing, due to the cheap running and repair costs of the cars compared with the bigger machinery. Four wheel drive cars cannot be raced in any of the above categories. The 'Unlimited' class has the main stipulation of the car being rear wheel drive, unless the vehicle is of American origin. This ruling makes it quite flexible for drivers to choose an appropriate car to race in, however there are some car models which have been banned outright for their increased strength compared to other vehicles. This is mainly to keep competition fair and not to endanger drivers who may be racing in weaker cars. The SsangYong Rodius and the Chrysler Imperial are two of the most prominent to have been banned for these reasons. Many other banger classes exist, but many are only applied for special event meetings. Big or small van, HGV/coach/bus, 4X4/SUV, siamese/double decker and classic car ('Pre' meeting) bangers are all classes that would incorporate vehicles one may not normally be allowed to race in the regular disciplines listed above.

Тарих және шығындар

Бангерлік жарыстар 1960 жылдардың басында жарыс промоутері жарыс барысындағы апаттардың жанкүйерлер үшін ең қызықты бөлігі екенін байқағаннан кейін бастау алды. Жүргізушілер көліктерді өте қарапайым дайындықпен жабдықтауға кірісті – көліктердің терезелері алынып тасталса, көбінесе ішкі жабдықтары өзгеріссіз қалды. 1980 жылдары қауіпсіздік талаптары жақсартыла бастады, бангерлер міндетті түрде «H-төбесі» бар қаңқамен, жүргізуші есігіне орнатылған қорғау тақталарымен және жанармай бакімен жабдықталды, ол көліктің ішіне орнатылды. Бұл спорт Ұлыбритания мен Ирландиядағы қысқа, дөңгелек трассалардағы жарыстардың басты түріне айналды, үнемі көптеген қатысушылар мен көрермендерді қызықтырады. 1970 және 1980 жылдары осы спорттың танымалдығы артып, көптеген жарыс алаңдары бангерлік жарыстарды ұйымдастыра бастады, осы арқылы жүргізушілер мен жанкүйерлердің берік қауымдастығын құрды. Осы трассалар мен ұйымдастырушылар ең жылдам және дарынды жүргізушілерді анықтау үшін чемпионаттар өткізе бастады. PRI мұндай жарысты ұйымдастырған алғашқы ұйым болды, 1971 жылы Харрингей стадионында алғашқы әлемдік финалын өткізді. Spedeworth Unlimited Banger World Final – осы ірі чемпионаттардың тағы бірі, қазіргі таңдағы ең көне чемпионат. Бірінші жарыс 1974 жылғы қазан айында Уимблдон стадионында өтті. 2007 жылға дейін бұл жыл сайынғы шара Плоу Лейн алаңында өткізілді, бірақ Лондон қаласының жол қозғалысы ережелеріне енгізілген өзгерістерге байланысты оны көшіруге тура келді. 2008 жылдан бастап жарыс Ипсвичке көшірілді және дамып, Уимблдон әлемдік финалынан да көп жүргізушілерді тарта бастады. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында ұйымдастырушылар үлкен жүлде қоры бар және көліктерге қатысты шектеулер өте аз «ашық» жарыстарды өткізе бастады. Осы жарыстардың алғашқысы – Ringwood Raceway-дің «British Open» және Arena Essex-тің «Firecracker 500» жарыстары болды. Осындай жарыстар жылдар өте келе өсіп, көптеген көліктерді қамтып, Ұлыбританияның түкпір-түкпірінен және тіпті шетелден келген жүргізушілерді тартты. Arena Essex-те өткен «Firecracker» жарысы өте танымал болды, ол жанкүйерлер мен жүргізушілер үшін ең маңызды жарысқа айналды және 2018 жылы стадион жабылғанға дейін жыл сайын өткізілді. 2003 жылы бір маусымда жарысқа қатысқан көліктердің ең көп саны 13 000 болды, оның ішінде 9 500-і «жаңа» және бұрын жарысқа қатыспаған. Жеке жарыстарға келетін болсақ, ең көп қатысушылар бангерлер класына байланысты әр түрлі болады. 200-ден астам бангер қатысқан жарыстар спорт тарихындағы ең ірі жарыстар саналады. Ең үлкен нақты қатысу көрсеткіші 2017 жылғы Spedeworth Unlimited National Banger World Final болды, онда 269 көлік қатысты. Standlake-те өткізілетін «Heavy Metal Classic» жарыстары осы көрсеткішке жақын нәтижелерді көрсетті, 2005 жылы 266 қатысушы, ал келесі жылы 265 көлік қатысты, бірақ осы жарыстардың екеуінде де «Unlimited» және «Under 1800cc» бангерлері болды. Бангерлік командалық жарыстар да соңғы кезде танымал болды, кейде 200-ден астам көлік қатысады. 1998 жылғы 8 ақпанда Суафхэм жарыс алаңында өткен «Icebreaker» жарысына 209 қатысушы келді. Бұл жарыс осы көрсеткішті алғаш рет еңсерген жарыс болды және сол кездегі ең үлкен нақты қатысу көрсеткіші болды. Содан бері 200-ден астам қатысушы бар көптеген командалық жарыстар өткізілді. Ең үлкен командалық жарыс 2016 жылы Oval Emmem-де өткен Unlimited командалар жарысы болды, онда 240 көлік қатысты, бұл Голландиядағы кез келген жарыс алаңындағы ең үлкен қатысу көрсеткіші болды. Спорттағы маңызды оқиға – 2013 жылы Arena Essex-те өткен 2013 жылғы Олли Моранды еске алу жарысы. Бұл жарыс спорт тарихындағы ең үлкен «бір маркалы» жарыс рекордын сақтайды, өйткені барлық қатысушылар Ford Granada-ның «Mark I» немесе «Mark II» нұсқасымен жарысуға міндетті болды. Екі күн ішінде өткен жарысқа 232 қатысушы келді, ал жексенбі күнгі жарыс қоғамдастықтың ең жоғары бағаланған жарыстарының біріне айналды. Тағы бір маңызды жарыс – 2018 жылы Стокте өткен Стэн Вудсты еске алу жарысы, онда барлығы 192 көлік қатысты. Бұл жарыс ерекше болды, себебі жарысқа қатысқан барлық көліктер 1975 жылға дейін өндіріске енгізілген, бұл оны классикалық көліктер жарысына ең көп қатысушылардың біріне айналдырды. Бұл жарысты ерекше ететін нәрсе – 2012 жылы жарыс құрылғаннан бері қатысушылар саны жыл сайын өсіп келеді, бірақ жарыс Одсал стадионына көшірілгеннен кейін, алаңдағы шектеулі орындықтар саны осы көрсеткішті қайтару мүмкін емес екенін білдіреді.

Banger racing is said to have started in the early 1960s after it was observed by a race promoter that crashes were among the most popular features of a race meeting. Drivers began turning out vehicles with very basic preparation cars would have the windows removed but often whole interiors would be left inside. Safety regulations began to improve in the 1980s with bangers being prepared with compulsory 'H frame' roll cages, driver's door plates, and fuel tanks moved inside the car. The sport has become a leading formula in short oval racing in the UK and Ireland, regularly drawing large numbers of both competitors and spectators. As the sport's popularity exploded during the 1970s and 1980s, many venues began to host banger events, building a strong driver and fan base in the process. These tracks and promotions began to host championship events to find out their fastest and most talented drivers. PRI was the first promotion to do so, holding their first World Final in 1971 at Harringay Stadium. The Spedeworth Unlimited Banger World Final was another of these big championship events and is now the oldest championship event still running. The first title race was held in October 1974 at Wimbledon Stadium. Plough Lane was the venue for this annual event until 2007 when changes to London traffic laws meant it had to be relocated. From 2008 the meeting was relocated to Ipswich and has continued to thrive, attracting more drivers than the Wimbledon World Finals were able to facilitate. Around the late 1980s and early 1990s, promoters began hosting 'open' meetings with significant prize funds and very little regarding car limitations; the first of these being held was Ringwood Raceway's 'British Open' and the Arena Essex 'Firecracker 500'. Meetings like these continued to grow over the coming years, producing more cars and attracting drivers from all over the UK and often overseas. The 'Firecracker' event held at Arena Essex was so popular that it became the venue's biggest meeting for fans and drivers alike, and was subsequently held every year until the stadium's closure in 2018. The peak number of cars to compete in one season was around 13,000 in 2003, of which around 9,500 were 'fresh' and had not been raced at any previous meetings. As for individual meetings, the largest turnouts vary depending on the banger class racing. Meetings with 200+ bangers in attendance would be considered some of the biggest in the sport's history. The largest accurate meeting turnout on record was the Spedeworth Unlimited National Banger World Final of 2017 in which 269 cars were in attendance. The 'Heavy Metal Classic' meetings hosted at Standlake, are the only ones to come close to this figure with a turnout of 266 at the 2005 running and 265 cars the following year, however both of these meetings consisted of 'Unlimited' and 'Under 1800cc' bangers. Banger team meetings have also become popular in recent times, producing turnouts of over 200 cars on some occasions. The Unlimited 'Icebreaker' meeting, held at Swaffham Raceway on 8 February 1998 drew 209 competitors. Not only was this event the first of its kind to break this barrier, but at the point of running, it was the largest accurate turnout on record. Since then, there have been many other team meetings that have produced 200+ turnouts. The biggest team meeting on record was the Unlimited teams event held at Oval Emmem in 2016, which produced a turnout of 240 cars, also making it the biggest turnout at any Dutch venue. Another turnout of significance in the sport is the 2013 Olly Moran Memorial weekend held at Arena Essex in 2013. This meeting holds the record for being the biggest 'one make' turnout in the sport's history, as every driver in attendance had to race either a 'Mark I' or 'Mark II' variant of the Ford Granada. This meeting achieved a turnout of 232 over the two days, with the Sunday running of the event becoming one of the community's most highly regarded meetings. The final landmark meeting worth mention is the 2018 Stan Woods Memorial meeting at Stoke which turned out a total of 192 cars. This meeting was special for the reason that the event consisted only of cars which started production before 1975, making it the largest ever classic car meeting turnout. What makes this meeting all the more special, is that the turnout grew each year from the creation of the event back in 2012, however since event moved to Odsal Stadium, the limited pit space means these numbers are unlikely to be repeated.

Жарыс

Ұлыбританиядағы бангерлік жарыстар көбінесе жарыс барысындағы байланыс деңгейі әртүрлі болатын үш ереже жиынтығының біріне сәйкес өткізіледі. «Ұлттық» бангерлік жарыстар – толық байланысқа рұқсат етілген жалғыз формат. Мұнда жүргізушілер басқа форматтарда тыйым салынған «T-соққы», «Алға соққы», «Ізінен соққы» және «Көтеру» сияқты агрессивті әрекеттер жасауға құқылы. «Ұлттық» ережелер бойынша өткізілетін жарыстар өте танымал және көбінесе басқаларына қарағанда қиратушырақ болады. «Жаңадан бастаушы» бангерлік жарысы – жүргізушілердің көліктерін сақтап, жүргізушілер арасындағы байланысты шектеуге арналған формат. Бұл идея 1990 жылдардың ортасында маусым бойына аз қаржымен жарысқа қатысуды көздейтіндер үшін туындаған. Қаржылық шығындар мен апаттардың азаюы жүргізушілер үшін қауіпсіз және азаматтық ортаны қамтамасыз етеді, бірақ жанкүйерлер үшін бұрынғыдай қызығушылық тудырмайды. «Жаңадан бастаушы» бангерлік форматы «Ұлттық» бангерлік аренаға көтерілуді көздейтін жүргізушілер үшін алғырлық деңгейі ретінде қарастырылады, көптеген жүргізушілер мансаптарында осы екі форматтың арасында ауысады. «Негіздерге оралу» бангерлік жарысы – бангерлік әлемде жаңадан пайда болған және спортқа жанкүйерлердің кіруіне мүмкіндік беретін арзан формат ретінде танымалдылығы артып келеді. Жарыс көбінесе «Жаңадан бастаушы» бангерлік бөлімі сияқты стильде өткізіледі, бірақ көлік дайындығы қарапайымдатылады, жүргізушілер әдетте алынып тасталатын панельдер мен кілтпен іске қосылатын жүйесін қалдыра алады. Сондай-ақ, жүргізушілер көліктерін қорғауға тыйым салынған, көбінесе көліктер жолдағы түрінен айырылған күйінде болады. Қазіргі уақытта бұл жарысқа қатысудың ең арзан және оңай жолы болып саналады, спорттың қарапайым дайындық пен көптеген қатысушыларды қамтитын тамырына оралады. Бангерлік жарыс пен бұзғыш дерби арасындағы айырмашылық – бұзғыш дербидің мақсаты айналымдар жасау емес, қарсыластарды қиратып, жойып, оларды тоқтату болып табылады, сонда тек бір көлік қалады. Дегенмен, кейде «Ұлттық» немесе «Негіздерге оралу» бангерлік жарысының соңғы кезеңінде жарысқа қатысқан көліктердің соңғысы болу үшін бұзғыш дерби өткізіледі. Арнайы іс-шараларда жарыскерлер бұзғыш дерби кезінде қосымша қирату үшін тіркемелер мен шағын қайықтарды сүйреп әкеледі. Әдеттегі бангерлік жарыстарда көліктер трассаға тізіледі, кейде жүргізушілердің жетістіктеріне сәйкес ретпен, содан кейін жарыстың басталуына жылдамдық беру үшін жіберіледі. Спорттың жарыс элементіне қарамастан, қауымдастық жүргізушілерді екі топқа бөліп қарастырады. «Жылдамдықпен жүретіндер» деп аталатын, Hot Rod формулаларында да жиі жарысатын жүргізушілер бар. Бұл жүргізушілер кез келген жолмен жарыста жеңіске жетуді мақсат етеді. Сондай-ақ, өздерінің және басқа жарыскерлердің көліктерін қиратуға ниеттенген «қиратушылар» да бар. «Қиратушылар» көбінесе көрермендерге ұнайды, бірақ жарыста жеңіп, әлемдік финалға іліккен жүргізушілер де құрметке ие. Жарыс жеңімпаздары мен жүлделі орындарға ие болғандарға арналған кубоктармен қатар, екі топтың да жүргізушілерін тарту үшін «Ең жақсы қиратушы», «Ең жақсы ойыншы» және «Бұзғыш дерби жеңімпазы» кубоктары да табыс етіледі. Тағы бір жиі табыс етілетін жүлде – «Ең жақсы көлік» сыйлығы, ол әдетте ең жақсы ұсынылған көлікке немесе ең сирек көлікке беріледі, соңғысы классикалық автомобильдер әуесқойлары арасында көп дау тудырады. Жарыс кезінде сақ болу үшін жүргізушілерді ескерту үшін сары жалаулар қолданылады. Жарыс барысында тоқтап қалған немесе қарсыластары тоқтатып қойған көліктер әдетте жарыс жалғасқанда трассада қалады. Соңғы уақытта жүргізушілерге жарыс жалғасқанда мүгедек көлікте қалуға кеңес берілді, өйткені бұл ең қауіпсіз нұсқа деп саналады. Еуропалық промоутерлердің ірі қауымдастығы мұны міндетті етіп бекітті, енді «жасыл жалаулар» кезінде, төтенше жағдай болмаса, көліктен түсу жазаланатын құлық болып саналады. Егер оларды жылжыту қажет деп табылса немесе жүргізушіге ерекше қауіп төнсе (оның ішінде өрт), жарысты тоқтату үшін қызыл жалау қолданылуы мүмкін. Жағдай түзетілгеннен кейін жарыс қайта басталады.

Banger racing within the UK is usually held to one of three rule presets that consist of varying degrees of contact during races. 'National' banger racing is the only one which is full contact. Drivers are allowed to pull off aggressive hits like 't bones', 'head ons', 'follow ins' and 'jack ups' that are not allowed in other types of banger racing. Meetings held to National rulings are very popular and usually more destructive than any other. 'Rookie' banger racing is a format designed to prolong the life of driver's cars with limited contact between drivers. The idea was brought about in the mid 1990s for those wishing to race bangers across the course of a season on a small budget. The reduced costs and crashes mean it is a safer and less aggressive environment for drivers, but not as popular with fans. The 'Rookie' banger format is commonly seen as a stepping stone for drivers who are looking to step up to the 'National' banger scene, with many drivers stepping up or partaking in both throughout their careers. 'Back to Basic' banger racing is an emerging part of the banger world, that is growing in success and popularity by acting as an entry level way for fans to break into the sport. Racing is often held in the same style as the 'Rookie' banger division, but car preparation is scaled back, with drivers being able to leave in dashboards and on key ignition, that would normally have to be removed. Drivers are also not allowed to protect their vehicles as much, with cars usually being stripped down versions of how they appeared on the road. This is currently seen as the cheapest and easiest way to race bangers and harks back to the sport's roots of simple preparation and large grid sizes. A banger race is distinct from a demolition derby, as the objective of the latter is not to turn laps, but to smash, destroy and ultimately immobilise all of the opposition, until only one vehicle is left. On occasions, though, the final event at a 'National' or 'Back to basic' Banger meeting may be a demolition derby where the cars that have raced compete to be the last one standing. At special events, caravans or small boats may be towed by racers during the demolition derby for added destruction during the event. At regular banger events, cars are gridded across the track, sometimes in a graded order of driver success, and then sent away to give a rolling start for the beginning of a race. Despite the racing element of the sport, the community often categorise drivers into two different groups. There are those who are regarded as 'rodders', a term derived from the Hot Rod formulas that also commonly race on short ovals. These drivers aim to win races by any means possible. There are also those who are known as 'wreckers' and compete with the intention of destroying their own and other racer's cars. Wreckers are often more popular with the crowd, although drivers who win races and qualify for the world final are also respected. Along with trophies for race winners and podium finishers, there are often trophies presented to the 'Best wrecker', 'Best entertainer' and 'Demolition derby winner', in order to attract drivers of both persuasions. Another trophy often given is a 'best car' award which is usually either given to the best presented vehicle or the rarest car; with the latter being the subject of much controversy with classic car enthusiasts. In a banger race, yellow flags are used during the race to warn drivers that caution is required. Cars which stall or are stopped by opposing drivers are usually left on the course while the race continues. In recent times, drivers have been encouraged to remain inside a disabled car while the race continues, as this is adjudged to be the safest option. The largest association of European promoters has indeed mandated this, it is now a punishable offence to leave a car during 'green flags' unless deemed an emergency situation. If it is deemed necessary to move them or if a driver is in particular danger (including fire), a red flag may be used to stop the race. Races are then usually restarted when the situation has been cleared.

Сыншылар

Кейбір көлік әуесқойлары бангерлік жарыстарға қарсы шығып, оның классикалық машиналарды жоюға және көптеген модельдердің, мысалы, Остин Вестминстер сияқты, сирек кездесуіне себеп болатынын айтады. Ал бангерлік жарыс қатысушылары жарысқа қатысқан көліктердің көпшілігін қайта жаңғырту мүмкін емес екенін мәлімдейді.