Қалыпты автомобиль жарысы: Тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Автокөлік жарысының бір түрі

Сток-кар жарысы – дөңгелек және жол трассаларында өткізілетін автокөлік жарысының бір түрі. Оның ұзындығы шамамен ... құрайды. Бұл жарыс бастапқыда өндірістік үлгідегі автомобильдерде өткізілгендіктен "сток-кар" деп аталды, бірақ қазір жарыс үшін арнайы салынған автомобильдер қолданылады. Ол АҚШ-тың оңтүстігінде пайда болды; оның ең ірі басқарушы органы NASCAR. NASCAR Кубогы – кәсіби сток-кар жарыстарының ең жоғары деңгейлі сериясы. Австралия, Канада, Жаңа Зеландия, Мексика, Бразилия, Аргентина және Ұлыбританияда да сток-кар жарысының түрлері бар. Жоғары деңгейдегі жарыстар әдетте ... ұзындығында болады. Жоғары деңгейдегі сток-карлар жылдамдық трассаларында және Daytona International Speedway және Talladega Superspeedway сияқты супер жылдамдық трассаларында сағаттық жылдамдығы ... асып түседі. Қазіргі NASCAR спецификациясындағы ең жоғары деңгейлі автомобильдер табиғи аспирациялық V8 қозғалтқыштарынан 860–900 а.к. максималды қуат шығарады. 2007 жылдың қазан айында америкалық жарыс жүргізушісі Рас Уикс NASCAR талаптарына сәйкес салынған 2007 жылғы Dodge Charger көлігімен Bonneville Speedway-де максималды жылдамдыққа жетіп, сток-карлар үшін жылдамдық рекордын орнатты – ... км/сағ. 2015 жылғы NASCAR Кубогы сериясында бәсекелестік машиналардың қуаты 750-ден 800 а.к. (560-тан 600 кВт) аралығында болды.

Алғашқы жылдар

1920 жылдары, тыйым салынған шарап сатушылар жиі биліктен қашуға мәжбүр болды. Осы үшін олар көліктерін жаңартып, сырт көрінісін қарапайым қалпында ұстауға тырысты, назар аудармау үшін. Соңында, жүгірушілер басқа жүгірушілермен бірігіп, бірге жүгіре бастады. Бір-біріне сынап, 1930 жылдардың басында ұйымдастырылған жарыстарға жетті. 1933 жылы Иллинойс штатының Эльгин қаласында өткен Эльгин Трофи АҚШ-та алғашқы ресми ұйымдастырылған автокөлік жарысы болды. Жарыс жүргізудегі басты мәселе – әртүрлі трассаларда бірыңғай ережелердің болмауы еді. Бұл мәселені көрген Билл Франс аға Streamline қонақүйінде ережелерді біріктіретін ұйым құру үшін кездесу ұйымдастырды. 1948 жылы Франция NASCAR құрғанда, АҚШ-та автокөлік жарыстарын реттеу үшін, қатысуға рұқсат етілген әрбір машина жалпы жұртшылыққа автомобиль дилерлері арқылы қолжетімді бөлшектерден жасалуы керек болды. Сонымен қатар, көліктер 500 данадан астам сатылған модельдер болуы керек еді. Бұл "гомологация" деп аталады. NASCAR-дың алғашқы жылдары машиналар соншалықты "заводтық" болғандықтан, жүргізушілер жарысқа қатысатын машинамен жарысқа өздері келуі жиі кездесетін жағдай еді. Екінші дүниежүзілік соғыста автомобиль қозғалтқыштарының технологиясы тоқтап тұрса да, ұшақтардың поршеньді қозғалтқыштарын жетілдіру көптеген деректерді қамтамасыз етті, ал NASCAR осы жетілдірілген технологияның бір бөлігі өндіріс машиналарын құрастыру кезінде қолжетімді бола бастағанда құрылды. 1967 жылы Trans Am сериясы пайда болғанға дейін NASCAR гомологациялық машиналары халыққа ұлттық жарыстарда жеңіске жеткен машиналарға өте ұқсас машиналарды сатып алуға мүмкіндік берді. 1949 жылғы Oldsmobile Rocket V8, жалпыға қолжетімді болған алғашқы соғыстан кейінгі заманауи үстіңгі клапанды (OHV) қозғалтқыш ретінде танылды. Oldsmobile 1949 және 1950 жылдары бірден сәттілікке қол жеткізді, ал барлық автомобиль өндірушілер Oldsmobile 88-дің сатып алушылар арасындағы жоғары сатылымын байқады. Сол кездегі ұран "жексенбіде жеңіс, дүйсенбіде сату" болды. Бірақ бірнеше бәсекелес қозғалтқыштар одан да жетілдірілген болса да, аэродинамикалық және төменгі Hudson Hornet 1951, 1952 және 1953 жылдары ескі үлгідегі төменгі клапанды қозғалтқышты пайдаланып жеңіске жетті, қуаттырақ қозғалтқыш ғана жеңіске жеткізе алмайтынын дәлелдеді. Көптеген автомобильдерде қозғалтқыштардың көптеген нұсқалары болмады, ал сол кездегі сатып алушылардың көпшілігі жақын арада танымал болатын үлкен көлемді арнайы нұсқадағы қозғалтқыштарға қызығушылық танытпады. Алайда, 1953 жылы Корея соғысы аяқталғаннан кейін экономикалық өркендеу басталды, содан кейін көлік сатып алушылар бірден қуаттырақ қозғалтқыштарды талап ете бастады. Сондай-ақ 1953 жылы NASCAR жүргізушілерге рульдік тақталарды орнатуды ұсынды, бірақ оларды міндетті етпеді. 1955 жылы Chrysler Chrysler FirePower OHV қозғалтқышымен C 300-ді шығарды, ол 1955 және 1956 жылдары жеңіске жетті. 1957 жылы бірнеше маңызды оқиғалар болды. Автомобиль өндірушілер қауымдастығы өндірушілерге жарыстағы жеңістерін жарнамаларында пайдалануға және жарыс командаларына тікелей қолдау көрсетуге тыйым салды, өйткені бұл жолсыз көше жарыстарына әкеледі деп ойлады. Бұл өндірушілерді жарыста жеңуге көмектесетін жарыс бөлшектерін өндіруде шығармашылыққа баруға мәжбүр етті. Жарыс командалары көбінесе зауытта шығарылған, бірақ көпшілікке қол жетімді емес жарыстық бөлшектерді пайдалануға тырысқанда ұсталды, бірақ көптеген бөлшектер ауыр "полиция" бөлшектері ретінде таңбаланғандықтан тексеруден өтті. Автомобиль өндірушілер тыйымға сәйкес келетінін көрсетуге тырысты, бірақ жеңгісі де келді. NASCAR трассалары сол кезде негізінен кішігірім кедергілері бар топырақ трассалары болды, ал 1957 жылғы маусымда Mercury Monterey көпшілікке соқтығысты. Бұл көптеген көрермендердің қаза болуына әкелді және қауіпсіздік ережелерін күрделі жөндеуге, содан кейін үлкен, заманауи трассаларды салуға түрткі болды. Сондай-ақ 1957 жылы Chevrolet жаңа отын инжекциялық қозғалтқыштарының жеткілікті мөлшерін халыққа сатты (ал Ford суперкомпрессорларды опция ретінде сата бастады), бірақ Билл Франс NASCAR-да отын инжекциясын және суперкомпрессорларды жарысқа қатысуға рұқсат берместен бұрын дереу тыйым салды. Алайда, ресми зауыттық қолдаусыз немесе отын инжекциясын пайдаланбағаннан кейін де, Бак Бейкер 1957 жылы шағын V8 Chevrolet Bel Air блогын жүргізу арқылы жеңіске жетті. 1961 жылы Ford F1 390-ды төмен соққыға ұшыраған Galaxie "Starliner" машинасымен таныстырды, бірақ 1960 және '61 чемпионаттары 409 қуатымен жұмыс істейтін Chevrolet Impalas жүргізушілері жеңіп алды. Pontiac салмақты үнемдеу үшін көптеген алюминийден жасалған дене бөліктерін пайдаланған Catalinas-тағы "Super Duty" 421 қозғалтқышын ұсынды, ал Pontiac 1962 жылы оңай жеңіске жетті.

In the 1920s, moonshine runners during the Prohibition era would often have to outrun the authorities. To do so, they had to upgrade their vehicles—while leaving them looking ordinary, so as not to attract attention. Eventually, runners started getting together with fellow runners and making runs together. They would challenge one another and eventually progressed to organized events in the early 1930s. The 1933 Elgin Trophy held in Elgin, Illinois was the first officially organized stock car race in the United States. The main problem racing faced was the lack of a unified set of rules among the different tracks. When Bill France Sr. saw this problem, he set up a meeting at the Streamline Hotel in order to form an organization that would unify the rules. When NASCAR was first formed by France in 1948 to regulate stock car racing in the U. S., there was a requirement that any car entered be made entirely of parts available to the general public through automobile dealers. Additionally, the cars had to be models that had sold more than 500 units to the public. This is referred to as "homologation." In NASCAR's early years, the cars were so "stock" that it was commonplace for the drivers to drive themselves to the competitions in the car that they were going to run in the race. While automobile engine technology had remained fairly stagnant in World War II, advanced aircraft piston engine development had provided a great deal of available data, and NASCAR was formed just as some of the improved technology was about to become available in production cars. Until the advent of the Trans Am Series in 1967, NASCAR homologation cars were the closest thing that the public could buy that was actually very similar to the cars that were winning national races. The 1949 Oldsmobile Rocket V 8 with a displacement of is widely recognized as the first postwar modern overhead valve (OHV) engine to become available to the public. The Oldsmobile was an immediate success in 1949 and 1950, and all the automobile manufacturers could not help noticing the higher sales of the Oldsmobile 88 to the buying public. The motto of the day became "win on Sunday, sell on Monday." However, in spite of the fact that several competing engines were more advanced, the aerodynamic and low slung Hudson Hornet managed to win in 1951, 1952, and 1953 with a inline six cylinder that used an old style flathead engine, proving there was more to winning than just a more powerful engine. Most cars sold to the public did not have a wide variety of engine choices, and the majority of the buying public at the time was not interested in the large displacement special edition engine options that would soon become popular. However, the end of the Korean War in 1953 started an economic boom, and then car buyers immediately began demanding more powerful engines. Also in 1953, NASCAR recommended that the drivers add roll bars, but did not require them. In 1955, Chrysler produced the C 300 with its Chrysler FirePower engine OHV engine, which easily won in 1955 and 1956. In 1957, several notable events happened. The Automobile Manufacturers Association banned manufacturers from using race wins in their advertising and giving direct support to race teams, as they felt it led to reckless street racing. This forced manufacturers to become creative in producing race parts to help racers win. Race teams were often caught trying to use factory produced racing parts that were not really available to the public, though many parts passed muster by being labeled as heavy duty "police" parts. Car manufacturers wanted to appear compliant with the ban, but they also wanted to win. The NASCAR tracks at the time were mainly dirt tracks with modest barriers, and during the 1957 season, a Mercury Monterey crashed into the crowd. This killed many spectators, and resulted in a serious overhaul of the safety rules, which in turn prompted the building of larger, more modern tracks. Also in 1957, Chevrolet sold enough of their new fuel injected engines to the public in order to make them available for racing (and Ford began selling superchargers as an option), but Bill France immediately banned fuel injection and superchargers from NASCAR before they could race. However, even without official factory support or the use of fuel injection, Buck Baker won in 1957 driving a small block V 8 Chevrolet Bel Air. In 1961, Ford introduced the F1 390 in a low drag Galaxie "Starliner", but 1960 and '61 championships were won by drivers in 409 powered Chevrolet Impalas. Pontiac introduced their "Super Duty" 421 in Catalinas that made use of many aluminum body parts to save weight, and the Pontiacs easily won in 1962.

Бап-бақыры

Жанкүйерлер мен өндірушілердің гомологация шектерінде жоғары өнімді автомобильдерге деген ұмтылысы нәтижесінде автокөлік өндірушілері жоғары көлемді базалық модельдер негізінде шешілген сандағы "арнайы нұсқа" автомобильдерді шығара бастады. Өндірушілердің бәсекеге қабілетті болу үшін үлкен қозғалтқыштар жасауға дайын екені де анық болды (Форд жарысқа қатысатынына үміттенген 483 қозғалтқышын жасады). 1963 жылғы маусымда NASCAR қозғалтқыштарының максималды көлемі 7,0 литрге (427 куб. дюйм) дейін шектелді және әр цилиндрде тек екі клапан қолдануға рұқсат берілді. Сонымен қатар, гомологация мақсатында көпшілікке сатылған ауыр жүкпен жабдықталған арнайы нұсқаларға қарамастан, жарыс машиналарын қағидалары, ең алдымен, қауіпсіздік үшін одан әрі өзгертілді. Себебі осы дәуірде жарыс жүргізушілері мен олардың машиналары көшеде кездеспейтін күштерге ұшырады және әдеттегі "жабдықталған" автомобильдердің корпусынан әлдеқайда жоғары қорғаныс деңгейін қажет етеді. 1963 жылы Ford өздерінің аэродинамикалық "спорттық шатыры" бар Galaxies нұсқасын жеткілікті мөлшерде сатты, сондықтан ол жабдықталған автомобиль ретінде саналды, ал ауыр FE блогы 427 жаңа шекте қалып, ең үздік бес фиништің барлығы Ford болды. Chrysler 413 қозғалтқышын "Max Wedge" 426 жасау үшін модификациялады, бірақ ол Ford-пен бәсекелесе алмады. General Motors бас кеңсесі 1957 жылғы тыйымды сақтауға тырысты, бірақ олардың Chevrolet бөлімшесі де үнемі оны айналып өтуге тырысты, өйткені басқа өндірушілер тыйымды ашық бұзды. 1963 жылы GM келісімді ашық түрде тастап, Chevrolet-ке ZO6 427 өндіруге рұқсат берді, бірақ ол бірден сәттілікке қол жеткізе алмады. 1964 жылы жаңа Chrysler 426 Hemi қозғалтқышы Plymouth Belvedere "Sport Fury" сериясында басымдыққа ие болды, гомологация ережелері өзгертілді, сондықтан кез-келген қозғалтқыш пен автомобильдің 1000 данасы тек 500-дің орнына, жабдықталған автомобиль ретінде саналу үшін көпшілікке сатылуы керек болды. Бұл 426 Hemi-ді 1965 жылғы маусымда қол жетімді етпеді. 1965 жылы Ford FE 427 V8 қозғалтқышына екі бірлік үстінен өтетін камераларды орнатып, оны жоғары айналыммен (Ford 427 Cammer деп аталады) жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Форд оны гомологациялау үшін көпшілікке "камерлерді" сата бастады (негізінен дилерлік бағыт-бағдар алған жекеменшік сүйреп жүгірушілерге), бірақ NASCAR барлық NASCAR қозғалтқыштарының блокта бір камераны пайдалану керектігін көрсету үшін ережелерді өзгертті. Бірақ камерасыз да, Ford FE 427 1965 жылы жеңіп алды. 1966 жылы Chrysler 426 Hemis-ті жеткілікті сатты, оны қайтадан қол жетімді етті және олар оны төмен соққыға ие артқы терезесі бар жаңа Dodge Charger-ге қойды. Ол "тез артқы" деп аталды, сондықтан Дэвид Пирсон сол жылы Ричард Петти 1967 жылы басымдықпен серия чемпионы болды, ол боксер Плимут Белведереде 48 жарыстың 27-інде (соның ішінде 10 рет) жеңіске жетті. 1969 жылғы маусымда Torino Cobra немесе Torino "Talladega" болды, ол 1968 жылғы Torino-ға қарағанда жоғары жылдамдықты беретін жеткілікті аэродинамикалық корпусты жақсартты, басқа өзгерістерсіз. Кобраның ұзартылған мұрны және қайта құрылған рокерлері бар, ол 1969 жылғы маусымда 427-нің орнын басқан Boss 429 болған кезде Talladega деп аталды. 1963 жылдан бастап осы уақытқа дейін Форд алты рет Өндірушілер Чемпионатында жеңіп алды, ал 1969 жылғы маусымның соңында Форд оны жеті рет қатарынан жеңіп алды. Ричард Петти жарыстарда жеңіске жетіп, чемпионатты жоғалтудан шаршады, сондықтан Фордтың жаңа Talladega және Boss 429 қозғалтқышын жеке қарап шыққаннан кейін, ол Ford-пен табысты келісімге қол қойды. Дейтон 500-дегі алғашқы жарыстан бұрын Дэвид Пирсонның 427 қуатымен жұмыс істейтін Ford Torino Cobra NASCAR-да жаңа рекорд орнатты. Ол жарыстың басталуы кезінде Дони Эллисонның Ториносы жарыстың көпшілігін (84 айналым) бастап, бірінші болып өткен. Жарыс соңында Ли Рой Ярброның "Торино" 11 секундтық басымдыққа ие болған Чарли Глоцбахтың "Доджигін" қуып жетті. Бұл - соңғы айналымда жеңген алғашқы "Дейтона 500". Бірнеше айдан кейін NASCAR-да Фордтың Boss 429 моторын іске қосуға рұқсат етілгенде, Додж үшін жағдай нашарлай түсті. Форд жарыстардың басым бөлігін жеңгендіктен, Додж өздерінің жақсы көлігін жасауға мәжбүр болды. Charger 500-ді негізге ала отырып, олар өткір мұрынды қосты. Бұл мұрын 1962 жылғы Ford Mustang I прототипіне ұқсас. Бұл радикалды дене пішіні жылдамдықпен тұрақты болу үшін қанатты қажет етті. Олар оны жеңуге үміттенген жарыстың құрметіне Dodge Daytona деп атады. Ол ешқашан Дейтона 500 жарысында жеңіске жетпегенмен, бұрынғы Dodge Charger 500-ге қарағанда айтарлықтай жақсарды. NASCAR бұл жылдамдықтың артуы сол кездегі дөңгелек технологиясының мүмкіндіктерін айтарлықтай арттырады деп қорқып, бұл күмәнсіз болған қорқынышты апаттардың санын арттырады. Нәтижесінде 1970 жылғы гомологация ережелері өзгертілді, сондықтан дөңгелектердің жақсаруына дейін аэрокөліктердің қолданылуын кейінге қалдыруға үміттеніп, АҚШ-тағы әр екі дилер үшін бір автомобиль сатуға рұқсат берілді. 1970 жылғы маусымда Dodge 1969 жылғы үлгідегі Daytona-ны жарыстырды, бірақ Plymouth 1920-дан астам Plymouth Superbirds-ты жасауға басқарып, олар Daytona сияқты жабдықталған. Петти плюс Superbird-та Plymouth-қа қайтып келді, ал Бобби Айзек Daytona-да маусым чемпионатын жеңіп алды. NASCAR барлық "аэро автомобильдерді" қоса алғанда, Ford Talladega, Mercury Spoiler II, Charger 500, Dodge Daytona және Plymouth Superbird-ті 1971 жылға дейін максималды қозғалтқыш көлеміне шектеді. Көптеген командалар аэродинамикалық емес корпус стиліне көшті. NASCAR соңында 7,0 литрлік қозғалтқыш үшін максималды жылдамдықты шектеу үшін рестрикторлық пластинаны қабылдады, командалар кішкентай блокты қозғалтқыштарға көшкенде. NASCAR қағидаларды қауіпсіздікті және теңдікті арттыруға бағытталған етіп өзгертті, сондықтан жарыс сериясы көлік технологиясының емес, жүргізушілердің шеберлігіне сынақ болады. Эра 1970 жылдары аяқталды. 1972 жыл көптеген қағидалардың өзгеруіне әкелді, көптеген адамдар осы жылды NASCAR жарысының қазіргі заманының басталуы деп санайды. Сонымен қатар, R. J. Reynolds (тамақ өнеркәсібі) NASCAR жарысының негізгі демеушісі болды ("Winston Cup" деп атауын өзгертті) және бұрынғы демеушілерге қарағанда әлдеқайда үлкен қаржылық үлес қосты. Ричард Петтидің STP-мен жеке демеушілігі де командаларға қаржылық сыйлықтар үшін жаңа, жоғары стандарттарды белгіледі. Ақшаның күрт түсуі спорттың бүкіл сипатын өзгертті. 1973 жылғы мұнай дағдарысы барлық маркалардың үлкен көлемді арнайы гомологациялық автомобильдері кенеттен сатылмады. 1970 жылдардың соңына дейін 1991 жылға дейін зауыттық жабдықталған металл жарыс шассиының үстінде болды, сондықтан автомобильдер көшедегі нұсқаларына ұқсас болды. Содан кейін 1992 жылы жоғары модификацияланған корпусымен және жақсартылған аэродинамикасымен жабдықталған жабдықталған автомобильдер көпшілікке қол жетімді емес нәрселерден тез арада ерекшелене бастады. Бұл сонымен қатар 4-ші буын автомобильдің басталуын білдірді. Қазіргі заманғы жарыс "жабдықталған" автомобильдер тек атау бойынша жабдықталған, қазіргі қол жетімді автомобильдерге ұқсас корпус шаблонын пайдаланады. Шасси, жүріс бөліктері және басқа жабдықтар қалыпты автомобильдердегідей емес. NASCAR және автокөлік өндірушілері осыны мойындады және 2013 жылға дейін әр бренд (Chevrolet, Dodge, Ford және Toyota) өздерінің жарыс металлын өздерінің көліктерінің көшедегі үлгілеріне ұқсату үшін қайта жасады.

The desire from fans and manufacturers alike for higher performance cars within the restrictions of homologation meant that carmakers began producing limited production "special edition" cars based on high production base models. It also became apparent that manufacturers were willing to produce increasingly larger engines to remain competitive (Ford had developed a 483 they hoped to race). For the 1963 season NASCAR engines were restricted to using a maximum displacement of 7.0 liters (427 cu. in.) and using only two valves per cylinder. Also, even with heavy duty special editions sold to the public for homologation purposes, the race car rules were further modified, primarily in the interest of safety. This is because race drivers and their cars during this era were subjected to forces unheard of in street use, and require a far higher level of protection than is normally afforded by truly "stock" automobile bodies. In 1963 Ford sold enough of their aerodynamic "sport roof" edition Galaxies to the public so it would qualify as stock, and with the heavy duty FE block bored and stroked to the new limit of 427, the top five finishers were all Fords. Chrysler had bored their 413 to create the "Max Wedge" 426, but it still could not compete with the Fords. General Motors' headquarters had genuinely tried to adhere to the 1957 ban, but their Chevrolet division had also constantly tried to work around it, because the other manufacturers had openly circumvented the ban. In 1963 GM gave in and openly abandoned compliance, and Chevrolet was allowed to produce the ZO6 427, but it did not immediately enjoy success. Then, in 1964 the new Chrysler 426 Hemi engine so dominated the series in a Plymouth Belvedere "Sport Fury", the homologation rules were changed so that 1,000 of any engine and car had to be sold to the public to qualify as a stock part, instead of just 500. This made the 426 Hemi unavailable for the 1965 season. In 1965 Ford adapted two single overhead cams to their FE 427 V8 to allow it to run at a higher RPM (called the Ford 427 Cammer). Ford started to sell "cammers" to the public to homologate it (mostly to dealer sponsored privateer drag racers), but NASCAR changed the rules to specify that all NASCAR engines must use a single cam in block. But even without the cammer, the Ford FE 427 won in 1965. In 1966 Chrysler sold enough of the 426 Hemis to make it available again, and they put it in their new Dodge Charger which had a low drag rear window that was radically sloped. It was called a "fast back", and because of this David Pearson was the series champion that year with Richard Petty dominating 1967, winning 27 of 48 races (including 10 in a row) in the boxier Plymouth Belvedere. The 1969 season featured the Torino Cobra or Torino "Talladega" which had enough aerodynamic body improvements that it gave it a higher speed than the 1968 Torino, with no other changes. The Cobra, featuring extended nose and reshaped rockers, was renamed Talladega part way through the 1969 season when the Boss 429 replaced the 427. Starting in 1963 up till this point, Ford had won six straight Manufacturer Championships, and by the end of the 1969 season Ford would make it seven in a row. Richard Petty was tired of winning races but losing the championship, so after a private viewing of Ford's new Talladega and Boss 429 engine, he signed a lucrative deal with Ford. Prior to its first race at the Daytona 500, David Pearson's 427 powered Ford Torino Cobra set a new NASCAR record by being the first to exceed when he qualified at When the race started Donnie Allison's Torino lead the majority of the race (84 laps). Towards the end of the race the Torino of LeeRoy Yarbrough chased down the Dodge of Charlie Glotzbach, who had an 11 second lead. It was the first Daytona 500 won on a last lap pass. Things got worse for Dodge when NASCAR, a few months later, finally allowed Ford to run its hemi headed Boss 429 engine. With Ford winning the majority of the races, Dodge was forced to develop a better car of their own. Using the Charger 500 as a basis, they added a pointed nose. This nose was almost a carbon copy of the nose on the 1962 Ford Mustang I prototype. This radical body shape required a wing to remain stable at speeds over They named it the Dodge Daytona after the race they hoped to win. Even though it never won a Daytona 500 race, it was still a significant improvement over its predecessor the Dodge Charger 500. NASCAR feared that these increasing speeds significantly surpassed the abilities of the tire technology of the day, and it would undoubtedly increase the number of gruesome wrecks that were occurring. As a result, the 1970 Homologation rules were changed so that one car for every two U. S. dealers had to be built for sale to the public to qualify, hoping to delay the use of aero bodies until tires could improve. For the 1970 season Dodge raced the 1969 model Daytona, but Plymouth managed to build over 1,920 Plymouth Superbirds, which were similarly equipped to the Daytona. Petty came back to Plymouth in the plus Superbird, and Bobby Isaac won the season championship in a Daytona. NASCAR restricted all "aero cars" including the Ford Talladega, Mercury Spoiler II, Charger 500, Dodge Daytona and Plymouth Superbird to a maximum engine displacement of for 1971. Almost all teams switched to non aero bodystyles. NASCAR eventually adopted a restrictor plate to limit top speeds for the 7.0L engine as teams switched to small block engines. NASCAR edited the rules in a way that they hoped would make the cars safer and more equal, so the race series would be more a test of the drivers, rather than a test of car technology. The era drew to a conclusion in the 1970s. 1972 brought so many rule changes, it has prompted many to consider this year as the start of the modern era of NASCAR racing. In addition, R. J. Reynolds (the tobacco conglomerate) took over as the major sponsor of NASCAR racing (changing the name to the "Winston Cup") and they made a significantly larger financial contribution than previous sponsors. Richard Petty's personal sponsorship with STP also set new, higher standards for financial rewards to driving teams. The sudden infusion of noticeably larger amounts of money changed the entire nature of the sport. The 1973 oil crisis meant that large displacement special edition homologation cars of all makes were suddenly sitting unsold. Through the balance of the 1970s until 1991, the factory stock sheetmetal over a racing frame meant the cars looked very much like their street version counterparts. Then in 1992, with a highly modified body, and more aerodynamics, stock cars were quickly allowed to differ greatly from anything available to the public. It also marks the beginning of the Generation 4 car. Modern racing "stock" cars are stock in name only, using a body template that is vaguely modeled after currently available automobiles. The chassis, running gear, and other equipment have almost nothing to do with anything in ordinary automobiles. NASCAR and the auto manufacturers have become aware of this, and for 2013 each brand (Chevrolet, Dodge, Ford, and Toyota) have redesigned their racing sheetmetal to more resemble the street models of their cars.

Көлік түрлері

"Сток-кар" терминінің бастапқы мағынасында, зауыттан шыққан бастапқы конфигурациясынан өзге түріне келтірілмеген автомобильді білдіреді. Кейіннен бұл термин жарыстарда қолданылатын кез келген сериялық автомобильді атау үшін қолданылатын болды. Бұл термин мұндай көлікті тек жарыс үшін арнайы жасалған "жарыс машинасынан" ажыратуға мүмкіндік береді. Автомобильдердің стандартты модельдерге сәйкестік деңгейі жылдар бойы өзгеріп, елдер арасында әртүрлі болып келеді. Бүгінде көптеген американдық сток-карлары сырттан стандартты американдық отбасылық седанға ұқсауы мүмкін, бірақ іс жүзінде бұл – силуэт машиналарын білдіреді: қатаң ережелерге сәйкес жасалған, шассисі, ілгегі, қозғалтқышы және т.б. конструкциялық тұрғыдан сериялық өндірістегі көліктермен толық сәйкес келетін арнайы жарыс машиналарын. Мысалы, NASCAR Кубок сериясының жарыс машиналарын енді отын инжекциясымен жабдау қажет. Ұлыбритания мен Жаңа Зеландияда "сток-кар" деп аталатын жарыс формуласы бар, бірақ бұл машиналар кез келген жол машинасынан едәуір өзгеше. Австралияда NASCAR-ға ұқсас AUSCAR формуласы болған. Racecar Euro Series 2009 жылы басталып, 2012 жылы NASCAR ұйымымен кезеңдік серия ретінде мойындалды және қазіргі уақытта NASCAR Whelen Euro Series ретінде жұмыс істейді.

Көшедегі және таза мал

"Нағыз" автокөлік жарыстары, қалыпты тұтынушылар сатып ала алатын, тек көшеде жүретін көліктерден ғана құралады, кейде оны "көшелік жарыс", "таза жарыс", "хобби жарыс", "шоурумдық жарыс" немесе "U автомобиль" жарысы деп атайды. 1972 жылы SCCA өзінің алғашқы шоурумдық жарыс сериясын бастады, онда көліктердің бағасы 3000 доллардан аспауы керек еді. Кейбір қазіргі заманғы шоурумдық жарыстарда шоурумдық көліктерге қауіпсіздік үшін өзгерістер енгізуге рұқсат етіледі.

Супер қор

Супер-акция кластары көше акцияларына ұқсас, бірақ қозғалтқышты көбірек өзгертуге рұқсат береді. Қуаттылығы әдетте 500–550 ат күші (373–410 киловатт) шамасында болады. Шина ені әдетте шектеулі. Кейбір бастапқы деңгейдегі кластар "көше акциясы" деп аталады және Англиядағы "бэнгер жарысы" деп белгілі жарысқа ұқсас.

Өзгертілген

Модификацияланған жарыс машиналарын ашық дөңгелекті және стандартты машиналардың аралас түрі деп айтуға болады. Арғы дөңгелектер қанатшалармен жабылады, ал алдыңғы дөңгелектер мен қозғалтқыш ашық күйінде қалады. Бұл жарыс түрі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та кең таралды. Бастапқыда қатысушылардың жол машиналарын жылдамдық үшін өзгертуімен ерекшеленгендіктен, осылай аталады. Көптеген аймақтарда, әсіресе шығыс жағалауында, модификацияланған жарыстар жергілікті жарыстардағы ең жоғары деңгейдегі машиналар саналады.

Соңғы үлгілер

Еліміздің көптеген аймақтарында жаңа үлгідегі автомобильдер жергілікті жарыстардағы ең жоғары класс саналады. Daytona International Speedway трассасында жыл сайын өткізілетін 805 шақырымдық жарыс бар. Серияның екінші маңызды жарысы – Брикьярд 400, ол Индианаполис моторлы трассасында жыл сайын 644 шақырымға өткізіледі. Бұл трасса сонымен қатар ашық дөңгелекті жарыс – Индианаполис 500-дің тарихи отаны болып саналады. Дегенмен, 2021 жылы бұл жарыс кестеден алынып, трассаның жол трассасында жарыс өткізілуге тиіс болды. 1997 жылы Кубок сериясы мен Xfinity сериясының барлығына 8 миллион көрермен келсе, 2008 жылы IRL туымен біріккен CART және IRL ашық дөңгелекті екі американдық сериясы 4 миллион көрерменді ғана тартты. 2002 жылы АҚШ-тағы ең көп қатысқан 20 спорттық іс-шараның 17-сі автокөлік жарыстары болды. Сол жылы теледидардан көрушілерді тек футбол ғана көп тартты.

NASCAR Xfinity сериясы

NASCAR Xfinity Series – АҚШ-тағы екінші деңгейлі жарыс сериясы. Формула-1 үшін Формула-2 және IndyCar үшін Indy Lights сияқты, ол Кубок сериясының негізгі дамыту сериясы болып табылады. Жарыстар көбінесе Кубок сериясының жарыстарымен бірге, оларға қолдау көрсету ретінде өткізіледі. Көптеген қазіргі Кубок сериясының жүргізушілері бұрын осы Серияда бәсекелесіп, кейін Кубок сериясында толық уақытқа өтіп кеткен. Xfinity сериясында әдетте бірнеше Кубок сериясының қатысушылары толық уақытты Xfinity жүргізушілерімен бірге жарысады. Кубок сериясының жүргізушілерінің толық уақытты Xfinity жүргізушілерінен көбінесе жақсы нәтижелер көрсетуіне байланысты кейбір даулар туды. Кубок сериясының жүргізушілері Xfinity сериясында ұпай жинауға құқылы емес және олардың Серияда қатыса алатын жарыстар саны шектеулі.

NASCAR Camping World Truck Series (НАСКАР кемпингтік әлемдік жүк көлігі сериясы)

1995 жылдан бастап NASCAR Truck Series АҚШ-тағы үшінші деңгейдегі жылдамдықпен өтетін автокөлік жарысы болып табылады. Бұл серияны сол кездегі NASCAR Батыс жағалауының басшысы Кен Клэпп ойлап тапқан, ол жолдан тыс жүк көліктерінің жарысынан шабыттанды. Басқа екі ұлттық NASCAR сериясынан өзгеше, Truck Series пикап стиліндегі көліктермен жарысады, бірақ оның ұқсастығына байланысты бұл да жылдамдықпен өтетін автокөлік жарысы болып саналады. Xfinity Series сияқты, Truck Series маусымның бір бөлігінде Cup Series жүргізушілерін де қатыстырады.

АРҚА

Американың автомобиль жарыстары клубы 1953 жылы Орта Батыс аймақтық сериясы ретінде құрылды. ARCA Menards сериясынан өзге, ол 2007 жылдан бері ARCA Midwest Tour сериясын, ал 1999 жылдан 2016 жылға дейін ARCA Lincoln Welders Truck Series сериясын санкциялап келді. NASCAR 2018 жылдың басында ARCA-ны сатып алды. 2020 жылғы маусымда NASCAR K&N Series East және West сериялары ARCA туымен ARCA Menards Series East және ARCA Menards Series West болып қайта аталды.

Басқа сериялар

NASCAR-дан басқа, АҚШ-та бірнеше ұлттық немесе аймақтық автоспортты санкциялайтын ұйымдар бар. Бұл жергілікті қысқа трассаларға қызмет ететін бірнеше мекемелер бар. Американдық жылдамдық қауымдастығы (ASA), Чемпиондық жарыс қауымдастығы (CRA), Халықаралық мотор спорты қауымдастығы (IMCA), Біріккен автожарыс қауымдастығы (UARA), Чемпиондық автожарыс сериясы (CARS) және олардың бәрі әртүрлі трассалардағы және әртүрлі деңгейдегі медиа жабумен өздерінің автоспорт жарыстарын санкциялайды. Халықаралық жарыс чемпиондары (IROC) және Супержұлдыздар жарыс тәжірибесі (SRX) әдетте, олардың құрамындағы жұлдызды спортшылардың көптігіне байланысты, қалыпты автоспорт жарыстарынан тыс деп есептеледі.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда автокөлік жарыстары 1950 жылдары басталды, алғашқы жарыс 1954 жылғы 27 қарашада Арануи спидвейінде өтті. Жаңа Зеландияның спидвей гонщиктері сол жылдың басында Ұлыбританиядағы жарыстардағы көп көрермендерді көргеннен кейін бұл жарыс түрін елге әкелді. Ұлыбританиядағыдай, Жаңа Зеландиядағы автокөлік жарыстары АҚШ-тағыдан мүлдем өзгеше. Жаңа Зеландияда автокөлік жарысы – толық контактілі спорт: ережелерде айтылғандай, «контактіге ғана рұқсат берілмейді, ол ынталандырылады». Автокөліктердің дизайны өте қатаң, көліктің дерлік барлық бөлігін қорғайтын мықты болаттан жасалған қорғағыштары бар. «Стоккарлар» үш классқа бөлінеді: Суперстоктар, Стоккарлар, Министоктар (Министоктар көбінесе контактісіз жастар класы болып табылады). Суперстоктар – ең жоғары класс және әдетте V8 қозғалтқыштарымен жабдықталады, олар 100 жылқы күшінен астам қуат бере алады. Жарыстардың көпшілігі жеке форматта өтеді, бірақ Жаңа Зеландия автокөлік жарыстарының ерекшелігі – командалық жарыс форматы. Әдетте командалық жарысқа жарысты жеңу үшін бірлесіп жұмыс істейтін төрт машинадан тұратын екі команда қатысады. Командалар әдетте қарсы команданы жоюға тырысқанда өздерінің «жүргізушілерін» қорғайды, жарыс ұпайлар бойынша немесе бірінші болып финиш сызығын кесіп өту арқылы шешіледі. Солтүстік Америкадағы автокөлік жарыстарына ең ұқсас класс – Салондық автокөліктер. Супер Салон автокөліктерінің корпусы өндірістік автомобильдерге көбірек ұқсайды, артқы осі жоқ темір қозғалтқыштар қолданылады және артқы дөңгелектері спринттік автокөліктердің дөңгелектерінен әлдеқайда үлкен болады.

Австралия

NASCAR (AUSCAR) үлгісіндегі автокөлік жарыстары Австралияда 1980 жылдардың ортасынан соңына дейін және 1990 жылдар бойында танымал болды. Бірақ, Supercars Championship пайда болғаннан кейін, ол көптеген жарысқа қатысушыларды, ұсынылған демеушілік ақшаны және көп эфирлік уақытты өзіне тартып алды. Осының салдарынан, Австралиялық Superspeedway сериясы 2001 жылдан кейін жабылды. Австралиядағы NASCAR және AUSCAR жарыстарының көп бөлігі Мельбурндағы 1.801 км (1.119 миль) ұзындығындағы, 24° бұрышпен салынған Calder Park Thunderdome трассасында өтті. 1987 жылы ашылған Thunderdome трассасын көп миллиондық дөңгелек сатушы Боб Джейн 54 миллион австралиялық долларға салып, әйгілі Шарлотта моторлы жылдамдық жолының кішірейтілген нұсқасы етіп жасады. Басқа қолданылған трассаларға Аделаида халықаралық жарыс жолындағы 805 метрлік (1/2 миль) Speedway Super Bowl кірді (ол да Джейнге тиесілі болды, бұл Thunderdome-ден басқа Австралиядағы жалғыз асфальтталған овалды трасса еді, бірақ бұрылыстарда тек 7° бұрыш болғандықтан, ол көбінесе дәстүрлі тегіс трасса ретінде қолданылды), сондай-ақ Surfers Paradise Street Circuit (мұнда автомобильдер Голд-Кост IndyCar Grand Prix жарысына қолдау көрсетуші ретінде қатысты), Сиднейдегі Oran Park және әйгілі Mount Panorama Circuit трассалары да пайдаланылды.

Ұлыбритания

Автокөліктер, дәстүрлі жол көліктеріне ұқсас түрімен, Ұлыбританияда (және Еуропада) туристік автомобильдермен ұсынылады. Ұлыбританияда "stock cars" термині кез келген жол көлігіне ұқсамайтын жарыс түріне қатысты. 1954 жылы автокөлік жарыстары Ұлыбританияға әкелінді. Жарысқа қатысқан көліктердің көпшілігі 1930 жылдарғы, артқы дифференциалы құлыпталған және қосымша броньдалған "stock" көліктер болды. Алғашқы бірнеше жылдан кейін "арнайы" көліктер пайда бола бастады, нәтижесінде "stock" көлік атауы шартты болды. Ұлыбританиядағы автокөлік жарыстарының алғашқы күндерінен бері спорт түрлі сыныптарға дамыды, құрылысын қирататын "Banger" санатынан бастап, өте күрделі Ұлттық ыстық таяқтарға дейін. Дегенмен, "stock car" атауы көбінесе 1950 жылдардағы бастауын алған жарыс класына арналған, BriSCA F1 Stock Cars, бұрын "The Seniors" немесе "Senior Stock Cars" деп аталған. Бұл спорттың физикалық қиындығына қарамастан, көптеген қатысушылар 20 және тіпті 30 жылдан бері жарысып келеді. Спорттың алғашқы 10 жылында stock cars жол көліктерінен өңделген немесе жол көліктерінің танымал корпусын киген. 1970 жылдары шасси мен корпусы өте арнайы формаға айналды. 2001 жылы ASCAR Racing Series құрылды және 2008 жылға дейін жалғасты, бұл серия негізінен Рокингем моторлы жылдамдық жолында және қысқа мерзімге континентте өткен "NASCAR" стиліндегі жарыс сериясы болды. Бірінші маусымда Джон Микель жеңіске жетті. Басқа да танымал чемпиондар Николас Минассиан және Бен Коллинз, Top Gear бағдарламасында The Stig рөлінде ойнады. Жарысқа көбінесе кәсіби немесе жартылай кәсіби stock car жүргізушілері қатысады, бірақ автоспорттың басқа салаларынан танымал болған жүргізушілер де жеке жарыстарға немесе толық маусымға қатысты, олардың ішінде Колин МакРей, Джейсон Плато, Мэтт Нил, Даррен Мэннинг, Макс Папис, Джон Клеланд және бұрынғы NASCAR жүргізушілері Брэндон Уитт және Рэнди Толсма бар. Қазіргі BriSCA Formula 1 Stock Cars - бұл жарысқа арналған жоғары деңгейдегі, мақсатты жарыс көлігі, жарысқа арналған V8 қозғалтқыштары, жылдам ауыстырылатын осьтер мен қораптары, сондай-ақ тұрақты солға бұрылуға бейімделген шасси мен тежегіш жүйесі бар. Дегенмен, қарсыластарды жою үшін үлкен бамперлер міндетті болды. Бұл спортты Ұлыбритания мен Еуропаның материктік бөлігіндегі түрлі шараларда көруге болады. BriSCA Formula 1 Stock Cars-тың кіші нұсқасы, BriSCA Formula 2 Stock Cars, бұрын "The Juniors" немесе "Junior Stock Cars" деп аталған, сонымен қатар өте танымал. Бұл көліктер 2 литрлік Ford 'Pinto' қозғалтқышымен жабдықталған. Маусым наурыз/Сәуір айларында басталып, қазан/қараша айларына дейін жалғасатын овалды жолдарда көптеген басқа да формулалар жарысады. 2008 жылғы Әлемдік финалда, Ипсвичте өткен жарыста Энди Смит жеңіске жетіп, мансабында екінші рет 2008 жылғы BriSCA F1 Stock Car әлем чемпионы атанды, ол ағасы Стюарт Смиттен (Кесе) тәжді алды. 2009 жылы Энди Смит тағы да жеңіске жетті, бұл жолы Norfolk Arena-да. 2010 жылы Энди Смит 2006 жылы алғаш рет жеңген Ковентриде үшінші рет жеңіп алды. 2011 жылғы әлем чемпионаты 10 қыркүйекте Нортгемптон қаласында өтті, онда 2 Пол Харрисон Алтын шатырдың жеңімпазы атанды. 2012 жылы Скегнессте өткен әлем чемпионатында 217 Ли Фейрхерст жеңіп алды. 2013 жылғы әлем чемпионаты 21 қыркүйекте Король Линн қаласында өтеді. 2008 жылы Ян Томпсон 1972 жылдан бері Бриска F2 Stock Car әлем чемпионатында жеңіске жеткен Солтүстік Ирландияның алғашқы жүргізушісі болды, ол 2008 жылы Бристольде жеңімпаз атанды. Алайда, бұл даулы жағдайда болды, өйткені бірінші болып финиш сызығын кесіп өткен Гордон Муди (Томпсонның інісі) жарыстан кейінгі тексеру кезінде карбюраторда бұзылулар табылуынан кейін дисквалификацияланды. Бұл бұзылудың себебі жүргізушінің бақылауындағы өндірістік ақау екені дәлелденді, бірақ басқарушы орган Гордон Мудиді рекордтық кітаптарға жеңімпаз ретінде қайтарудан бас тартты. 2009 жылы әлем чемпионатының жеңімпазы Микки Бреннан, ал 2010 жылы әлем чемпионатының жеңімпазы Джон Фортун болды. 2011 жылғы әлем чемпионатының финалы 17 қыркүйекте Kings Lynns Norfolk Arena-да өтті, онда 871 Марк Симпсон Алтын шатырдың жеңімпазы атанды. 2012 жылы әлем чемпионаты тағы да 968 Микки Бреннанмен жеңіліп, Барфордта өтті. 2013 жылғы әлем чемпионатының демалысы 14/15 қыркүйекте Девон штатындағы Хонитон қаласына жақын орналасқан Смеатхарп қаласында екі күндік жарыс ретінде өтеді. Ұлыбританияда жарысатын тағы бір ашық дөңгелекті stock car формуласы - Spedeworth Superstox. BriSCA-ға қарағанда Spedeworth лицензиясы бойынша, Superstox Формула 2 Stock Cars-қа ұқсас, басты визуалды айырмашылық - шатырдағы кіші қанаты. Бұл көліктер де Ford Pinto 2 литрлік қозғалтқышымен жабдықталған. 2010 жылғы әлем чемпионатының финалы Ипсвичте өткен жарыста Колин Эйлвард жеңіске жетті. 2011 жылғы әлем чемпионатының финалы 23 қазан күні Лондондағы Уимблдон стадионында өтті, онда 151 Ник Смит жеңіске жетті. 2012 жылғы әлем чемпионаты тағы да Ипсвичте өтті, онда шотландиялық 177 Стюарт Гилкрист жеңіп алды. 2013 жылғы әлем чемпионаты Шотландияның Файф округіндегі Лохгеллиде өтеді, күні әлі белгіленбеген. Ұлыбританиядағы stock car жарысының тағы бір түрі - Saloon Stock Cars, оны Saloon Stock Car Association реттейді. Бұл формула Ford Sierra, Ford Mondeo, Vauxhall Vectra көліктеріне негізделген, бұл толық байланыс класы үшін мақсатты түрде қайта құрылған. 2011 жылғы әлем чемпионаты тамыз айында Скегнессте өтті, онда 677 Эдди Дарби келесі 12 айға Алтын шатырдың жеңімпазы атанды. 2012 жылғы әлем чемпионатының финалы 2012 жылдың тамыз айында Девон штатындағы Хонитон қаласына жақын орналасқан Смеатхарп жарыс жолында өтті, онда тағы да 677 Эдди Дарби жеңіске жетті. Басқа ұқсас Stock Car сыныптарына Spedeworth лицензиясымен шығарылған 2 литрлік Stock Cars және бірнеше түрлі промоутерлермен шығарылған, бірақ ұлттық сыныпқа айналдыру үшін қазіргі уақытта спецификацияларды стандарттауға қадамдар жасалып жатқан 1300 Stock Cars жатады. 2012 жылғы әлем чемпионатында 79 Барри Радклифф Ипсвичте жеңіске жетті. 2013 жылғы әлем чемпионаты 17 тамызда Король Линн қаласында өтеді.

Stock, in the sense of cars appearing to be similar to conventional road vehicles, is represented in the UK (and Europe) by touring cars. The term 'stock cars' in the UK refers to a specialized form of racing that bears little resemblance to any road car. Stock car racing was brought to Britain in 1954. Taking place on existing greyhound or speedway tracks, the cars were mostly 'stock' cars from the 1930s with locked rear axle differentials and added armour. After the first couple of years 'specials' began to appear eventually making the 'stock' car name something of a misnomer. Since the early days of stock car racing in Britain the sport has developed into many different classes, from the destructive 'Banger' categories to the very sophisticated National Hot Rods. However, the name 'stock car' is usually reserved for that racing class which traces its roots back to these early days in the 1950s, BriSCA F1 Stock Cars, which were previously known as "The Seniors" or "Senior Stock Cars". Despite the physical demands of this full contact sport, many competitors have been racing for 20 and even 30 years. For the first 10 years of the sport, stock cars were either adapted from road cars, or bore the recognizable bodywork of road cars. By the 1970s, chassis and bodywork had evolved into very specialized forms. In 2001 the ASCAR Racing Series was formed and ran until 2008, the series was a "NASCAR" style racing series that was predominantly run at Rockingham Motor Speedway as well as briefly on the continent. The first season was won by John Mickel. Other notable champions were Nicolas Minassian and Ben Collins who also played as The Stig on Top Gear. The field was usually populated by professional or semi professional stock car drivers, however notable drivers who were famous from other areas of motorsport either took part in single races or for one complete season, they included Colin McRae, Jason Plato, Matt Neal, Darren Manning, Max Papis, John Cleland and former NASCAR drivers Brandon Whitt and Randy Tolsma. The modern BriSCA Formula 1 Stock Cars are a highly sophisticated purpose built race car with race tuned V 8 engines developing , quick change axles and gearboxes and biased and staggered chassis and braking set up for constant left turning. However large bumpers were mandatory with contact very much encouraged to remove opponents. The sport can be seen at venues throughout Britain and Mainland Europe. A downsized version of the BriSCA Formula 1 Stock Cars, the smaller BriSCA Formula 2 Stock Cars, previously known as "The Juniors" or "Junior Stock Cars", are also very popular. these cars are powered by the 2 litre Ford 'Pinto' engine. There are also many other formulas running on the oval tracks throughout a season that starts around March/Easter and continues to October/November. In the 2008 World Final, held at Ipswich, Andy Smith raced to victory becoming the 2008 BriSCA F1 Stock Car World Champion for the second time in his career, taking the crown from brother Stuart Smith Jnr. 2009 also saw Andy Smith win again this time at Kings Lynns Norfolk Arena. 2010 saw Andy Smith win for a 3rd consecutive time at Coventry, the same venue as his 1st win in 2006. The 2011 World Championship took place at Northampton on September 10 with 2 Paul Harrison the winner of the Gold Roof. The 2012 World Championship held at Skegness was won by 217 Lee Fairhurst. The 2013 World Championship will be held at King's Lynn on Saturday 21 September. In 2008, Ian Thompson Jr. became the first driver from Northern Ireland to win the Brisca F2 Stock Car World title since 1972 when he took the honours at Bristol in 2008. However, it was in controversial circumstances after first across the line Gordon Moodie (Thomson Jr's brother in law) was disqualified from the race after being found with carburetor irregularities at post race scrutineering. This irregularity has since been proven to be a manufacturing fault with the control of the driver but the governing body have refused to reinstate Gordon Moodie as the winner in the record books. In 2009 the World Championship winner was Micky Brennan and in 2010 the World Championship winner was John Fortune. The 2011 World Championship Final took place at Kings Lynns Norfolk Arena on Saturday 17 September with 871 Mark Simpson winner of the Gold Roof. In 2012, the World Championship was won again by 968 Micky Brennan this time held at Barford. The 2013 World Championship weekend will be held over 2 days of racing on 14/15 September at Smeatharpe near Honiton in Devon. Another open wheeled stock car formula that races in the UK are Spedeworth Superstox. Licensed by Spedeworth, as opposed to BriSCA, Superstox are similar to Formula Two Stock Cars with the main visual difference being a smaller wing on the roof. These cars are also powered by the 2 litre Ford 'Pinto' engine. The 2010 World Championship Final held at Ipswich was won by Colin Aylward. The 2011 World Championship Final was held at Londons Wimbledon Stadium on Sunday 23 October and won by 151 Nick Smith. The 2012 World Championship was again held at Ipswich and won by Scot 177 Stuart Gilchrist. The 2013 World Championship will be held at Lochgelly in Fife, Scotland, with the date tbc. Another form of UK stock car racing is Saloon Stock Cars, regulated by the Saloon Stock Car Association. This formula is based on heavily armoured Ford Sierra, Ford Mondeo, Vauxhall Vectra cars purposely reconstructed for this full contact class. The 2011 World Championship was held at Skegness in August with 677 Eddie Darby the winner of the Gold Roof for the next 12 months. The 2012 World Championship Final was held at Smeatharpe Raceway near Honiton in Devon in August 2012 and again won by 677 Eddie Darby. Other similar Stock Car classes are the 2 Litre Stock Cars licensed by Spedeworth and the 1300 Stock Cars licensed by several different promoters each to slightly differing rules although steps are currently being taken to standardise the specifications in order to make it a national class. The 2012 World Championship was won by 79 Barry Radcliffe at Ipswich. The 2013 World Championship will be held at King's Lynn on Saturday 17 August.

Канада

Stock Car Racing Канадада 1950 жылдардың басынан-ақ әуесқойлық деңгейде болған, бірақ ресми, құрылымдық жарыстар 1981 жылы CASCAR құрылғаннан бастау алды. Лига бірнеше онжылдық бойы, 2006 жылға дейін өтті, содан кейін NASCAR сатып алып, NASCAR Canada Series деп өзгертілді. Көліктер әдетте Chevrolet, Dodge және Ford маркаларынан таңдалады. Бұл серия Америкадағы ең ірі 4 NASCAR сериясымен салыстырғанда жол және қалалық трассаларда көбірек жарыс өткізеді. Соңғы онжылдықтарда бұл жарысқа қызығушылық артып келеді.

Басқа өңірлер

Халықаралық деңгейде автокөлік жарыстары АҚШ және Канададағыдай сәттілікке ие болмады. Бразилияда да 30 немесе одан көп машина қатысатын, Chevrolet және Toyota екі маркасы бәсекелес болатын табысты автокөлік жарыстары сериясы бар. Бразилиялық Stock Car сериясының дамытуға бағытталған екі лигасы бар. Атауына қарамастан, бразилиялық автокөлік жарыстары овалды трассаларда өткізілмейді, сондықтан олар көбірек туристік автомобильдер жарысына ұқсайды. Аргентинаның танымал "Туризмо Каретера" сериясы да осыған ұқсас. Австралия, Оңтүстік Африка және Жапонияда да осы бағытта сәтсіз әрекеттер жасалды.

Карьералық бағыттары

NASCAR жүргізушілері ең жоғары деңгейдегі жарыс дивизиондарына жету үшін әртүрлі жолдардан өтеді. Кейбіреулері топырақ төсемінде жарыс бастаса, барлығы да карьералық өсу кезеңінде асфальт төсемінде жарысады. Көпшілігі картингпен немесе қауіпсіздік талаптарына сәйкес өзгертілген, стандартты жағдайдағы автомобильдермен жарыс бастайды. Әдетте, олар жергілікті деңгейдегі орташа немесе жоғары деңгейдегі дивизиондар арқылы өседі. Асфальттағы жарыс машинасының ең жоғары жергілікті дивизионы келесі сатыға – өңірлік және ұлттық турнирлік серияларға өту үшін қажетті шарт саналады. Топырақ төсемінде жарысқа қатысатын жүргізушілер де ұқсас жолдан өтеді. Олардың ең жоғары дивизиондары World of Outlaws Late Model Series сияқты ұлттық турнирлік жарыс машинасы сериялары мен өңірлік турнирлік серияларынан тұрады.

Кроссоверлік драйверлер

Кейбір жүргізушілер өте басқа мансап жолын бастағаннан кейін, автокөлік жарыстарына қатысты. Ең танымал болғаны – Марио Андретти, ол Индианаполис 500 (1969), NASCAR-дың Дайтона 500 (1967) және Формула-1 әлем чемпионатында (1978) жеңіске жеткен. Хуан Пабло Монтойя барлық үш серияда жеңіске жетті: екі рет Инди 500-де (2000 және 2015), жеті рет Формула-1-де және екі рет Спринт кубогында (2007 және 2010). А. Дж. Фойт төрт рет Индианаполис 500-де жеңіске жетті, жеті рет Индикар чемпионатында жеңімпаз атанды және 24 сағаттық Ле-Манда жеңіске жетті. Үш рет Индиде жеңімпаз атанған Джонни Ратерфорд NASCAR-дағы алғашқы стартында-ақ жеңіске жетті, ол 1963 жылғы Дайтона 500 жарысына іріктеу кезеңі болды. Дэн Гурни, 1960-жылдардағы Формула-1 жүргізушісі және кейіннен Инди автомобильдерінің ең табысты конструкторларының бірі (сондай-ақ, Лё-Манда Фойттың серігі болды), NASCAR-дың жол трассасындағы жарыстарда өте жақсы өнер көрсетті, 1963 және 1968 жылдар аралығында Риверсайдта бес рет жеңіске жетті. Бір ерекше жағдай – түрлі-түсті Формула-1 және спорттық автомобильдер жүргізушісі Иннес Ирландтың NASCAR мансабы: 1966 жылғы маусым соңында зейнеткерлікке шыққаннан кейін, оны NASCAR басшысы Билл Франс Дейтонаға қатысуға шақырды, онда ол 200 айналымның 126-сында қозғалтқышы жарылып кеткен кезде топ ондыққа кірген. Монтойя бастапқыда F1-ден кетуімен автожарыстар қауымдастығын таң қалдырды, бірақ оған басқа жүргізушілер де оңай ілесіп кетті. Ашық дөңгелекті жұлдыздар Сэм Хорниш-младший, Патрик Карпентье, Дарио Франчитти, Жак Вильнёв, А. Дж. Аллмендингер және Даника Патрик Monster Energy Cup сериясына көшті, олардың табысы әртүрлі болды. Екі дүркін Австралияның Суперкарлар чемпионы Маркос Амброз 2007-2014 жылдар аралығында Monster Energy Cup Series жарысында қатысып, екі жарыста жеңіске жетті. Басқа жүргізушілер де жиі автокөлік жарыстарына қатысады, бірақ басқа жерлерде де табысты екендері белгілі. Рон Феллос және Борис Саид жол жарыстарында чемпиондар, және көбінесе NASCAR-дың жол трассасындағы жарыстарға қатысу үшін командалар шақырады, олар «жол трассасының шебері» деп аталады. Робби Гордон NASCAR-дың соңғы жүргізуші-иегерлерінің бірі болды, бірақ ол көптеген оффроуд чемпионаттарымен және үш Baja 1000 жеңісімен танымал.

Some drivers have entered stock car racing after starting on a very different career path. The most famous might well be Mario Andretti, who won the Indianapolis 500 (1969), NASCAR's Daytona 500 (1967), and the Formula One World Championship (1978). Juan Pablo Montoya had wins in all three series, with two Indy 500 wins (2000 and 2015), seven Formula One wins and two Sprint Cup wins (2007 and 2010). A. J. Foyt, with four Indianapolis 500 wins, seven IndyCar championships, and a victory in the 24 Hours of Le Mans on his resume, also won the Daytona 500 in 1972. Johnny Rutherford, a three time winner at Indy, has the rare distinction of winning his first NASCAR start, a qualifying race for the 1963 Daytona 500. Dan Gurney, a leading 1960s Formula One driver and later one of the most successful constructors of Indy cars (as well as being Foyt's co driver at Le Mans), excelled in NASCAR's road course events, winning at Riverside five times between 1963 and 1968. A notable crossover oddity is the one race NASCAR career of the colorful Formula One and sports car driver Innes Ireland: after retiring at the end of the 1966 season, he was invited by NASCAR czar Bill France to compete at Daytona, where he was running in the top ten when his engine blew on the 126th of 200 laps. Montoya initially surprised the auto racing community by leaving F1, but he was quickly followed by other drivers. Open wheel stars like Sam Hornish Jr., Patrick Carpentier, Dario Franchitti, Jacques Villeneuve, A. J. Allmendinger and Danica Patrick all made the move to the Monster Energy Cup series, with varying degrees of success. Two time Australian Supercars champion Marcos Ambrose competed in the Monster Energy Cup Series from 2007 to 2014, winning two races. Other drivers compete often in stock car racing but are well known for their success elsewhere. Ron Fellows and Boris Said are champion road racers and are often brought in by teams solely to compete in NASCAR's road course events, a title known as road course ringers. Robby Gordon was one of NASCAR's few remaining owner drivers, but he is most famous for his numerous off road championships and his three Baja 1000 wins.

Жолдар

Автомобиль жарыстары негізінен 3 немесе 4 бұрылысты созылатын, барлық бұрылыстар сол жаққа қарай болатын овалды трассаларда өтеді. Овалды трассалар қысқа трасса (1 мильден аз), аралық немесе жылдам трасса (1-ден 2 мильге дейін) немесе супер жылдам трасса (2 мильден астам) болып жіктеледі. Жолды жарыстар – солға да, оңға да бұрылатын кез келген трасса. Трассаға байланысты, жарыстың жылдамдығы Мартинсвилльдегіден Талладегадағысына дейін өзгеруі мүмкін. 1987 жылы Билл Эллиоттың Талладегадағы біліктілік уақыты супер жылдам трассаларда (Дейтона мен Талладега) өзгерістерге әкелді. Мұндай жоғары жылдамдықтар және Бобби Эллисонның көлігінің ауа қоршауына ұшып, жанкүйерлерді жарақаттауы NASCAR-ды қуатты азайту шараларын енгізуге мәжбүр етті, олардың бірі – карбюратордың астындағы шектеуіш пластиналарын міндетті түрде орнату болды. Бұл кейіннен шектеуіш пластиналарымен жарыс деп аталды. Овалды трассалар раллидің қиын жолдары мен тік бұрылыстарынан және Формула-1 трассаларының күрделі бұрылыстарынан ерекшеленеді, олар жүргізушінің денесіне 5 немесе 6 g күшін түсіреді. Автомобильдер Формула-1 машиналарына қарағанда әлдеқайда ауыр, сондықтан олар әдетте баяу болады. Сонымен қатар, олар ашық дөңгелекті машиналардың тудыратын g күшін шығара алмайды. Автомобильдің жоғары қуатымен нашар басқарылуы машинаны басқаруға көбірек назар қажет етеді.

Тактикасы

Көптеген жарыс түрлерінен өзгеше, автокөліктердің бірін-бірі итеруі немесе жанасуы сток автомобильдер жарысында қалыпты жағдай. Бұл басқа көлікті жолдан ығыстыру немесе өзара тиесілі пайдаға бәсекелес көлікті алға жылжыту түрінде болуы мүмкін. Сток автомобильдердің кузовына келген сыртқы зақымдарға төзімділігі жоғары, ал ашық дөңгелекті автомобильдердің өнімділігі тіпті ең кішкентай спойлер зақымдануынан да күрт төмендеуі мүмкін. Орташа және жоғары жылдамдықты трассаларда, ауа кедергісінің әсерін азайту үшін "арқа тұру" (drafting) тәсілі қолданылады. Мұны жүргізуші алдағы көлікке жақын орналасу арқылы іске асырады, сонда ол алдыңғы көліктің қозғалғанда тудыратын ауа ағынынан пайда көреді. "Арқа тұру" әдісін 1960 жылғы Дэйтона 500 жарысында жеңіске жеткен Джуниор Джонсон ашқан.