Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз зоологы, физиологы және саясаткері (1833–1886)
French zoologist, physiologist and politician (1833–1886)
Пол Берт (17 қазан 1833 – 11 қараша 1886) – француз зоологы, физиологы және саясаткері. Оған кейде "Авиациялық медицинаның әкесі" деген лақап қойылған.
Paul Bert (17 October 1833 – 11 November 1886) was a French zoologist, physiologist and politician. He is sometimes given the sobriquet "Father of Aviation Medicine".
Өмір
Берт Осерде (Йонна) дүниеге келді. Ол құқық білімін алып, Парижде докторлық дәрежесін алды. Содан кейін зоолог Луи Пьер Грациоле (1815–1865) әсерімен физиологияны зерттеп, Клод Бернардың ең талантты шәкірттерінің бірі болды. 1863 жылы Парижде медицина докторы, ал 1866 жылы ғылым докторы дәрежесін алғаннан кейін, Бордо (1866) және Сорбонна (1869) қалаларында физиология профессоры болып тағайындалды. «Париж коммунасы» (1870) оқиғасынан кейін Гамбеттаның қолдаушысы ретінде саясатқа қатыса бастады. 1874 жылы ол Ассамблеяға сайланды, онда ол солшыл жақта отырды, ал 1876 жылы депутаттар палатасына сайланды. Ол клерикализмнің бейбітсіз қарсыласы болды және «ұлттық білімді діни секталардан босатуға, сонымен бірге оны әрбір азаматқа қолжетімді етуге» ынталы жақтас болды. 1881 жылдың 14 қарашасынан 1882 жылдың 30 қаңтарына дейін Гамбеттаның қысқа мерзімді кабинетінде білім және дін министрі қызметін атқарды. 1881 жылы Париждегі театр сахнасында заманауи католицизм туралы лекция оқып, үлкен сенсация тудырды, онда ол Францияның оңтүстігінде кең таралған діни трактаттар мен нұсқаулықтардың аңызға толы әңгімелері мен кемшіліктерін жерге таптап айтты. Берт 1886 жылдың 31 қаңтарында күтпеген жерден Француз Республикасының Аннам және Тонкин елдеріндегі резиденциялық генералдарының бірі болып тағайындалды. Ол 1886 жылдың ақпан айында Францияны қалдырды, оған онға жуық адам, соның ішінде Чарльз Томсонның бұрынғы штаб бастығы Антони Клобуковский және қаржы инспекторы Чарльз Франсуа Лоран ілесіп шықты. Берт 1886 жылдың 11 қарашасында Ханой қаласында дизентериядан қайтыс болды. Берт қайтыс болғаннан кейін Клобуковский мен Лоран Тонкинде Берттің құрметіне ескерткіш орнату үшін ашылған қорға жазылғандардың қатарында болды. Париж, Багноле, Сент-Манде, Сент-Уэн-сюр-Сен және Монруж қалаларында Берттің есімімен аталатын көшелер бар.
Bert was born at Auxerre (Yonne). He studied law, earning a doctorate in Paris; then, under the influence of the zoologist Louis Pierre Gratiolet (1815–1865), he took up physiology, becoming one of Claude Bernard's most brilliant students. After graduating at Paris as doctor of medicine in 1863, and doctor of science in 1866, he was appointed professor of physiology successively at Bordeaux (1866) and the Sorbonne (1869). After the "Commune de Paris" (1870) he began to take part in politics as a supporter of Gambetta. In 1874 he was elected to the Assembly, where he sat on the extreme left, and in 1876 to the chamber of deputies. He was one of the most determined enemies of clericalism, and an ardent advocate of "liberating national education from religious sects, while rendering it accessible to every citizen." From 14 November 1881 to 30 January 1882 he was minister of education and worship in Gambetta's short lived cabinet, and in 1881 he created a great sensation by a lecture on modern Catholicism, delivered in a Paris theatre, in which he poured ridicule on the fables and follies of the chief religious tracts and handbooks that circulated especially in the south of France. Bert was unexpectedly named resident general of the French Republic in Annam and Tonkin on 31 January 1886. He left France in February 1886 accompanied by a dozen people including Antony Klobukowski, former chief of staff of Charles Thomson, and Charles François Laurent, inspector of finances. Bert died of dysentery at Hanoi on 11 November 1886. After Bert's death Klobukowski and Laurent were listed among the subscribers in Tonkin to a fund to erect a statue in Bert's honour. There are streets named after Bert in Paris, Bagnolet, Saint Mandé, Saint Ouen sur Seine, and Montrouge.
Расистік теориялар
1880 жылдан кейін ол бірнеше қарапайым ғылыми оқулықтар мен білім беру және оған қатысты түрлі жарияланымдар жазды. Оның "La Deuxième année d'enseignement scientifique" (34-шы басылым: Арма Колин, 1896) кітабында "Еуропалық ақ тұлғалар" қара нәсілділерге, азиялықтарға, американдықтарға және басқаларға қарағанда әлдеқайда жоғары және зиялы делінген. Бұл кітап ондаған жылдар бойы француз мектептерінде ғылыми білім берудің негізі ретінде кеңінен қолданылды. Ол сондай-ақ Француз Алжиріндегі жергілікті тұрғындарға саяси құқықтар беруге белсенді түрде қарсылық көрсетті.
After about 1880, he produced several elementary textbooks of scientific instruction and also various publications on educational and allied subjects. Widely used in French schools for decades as the basis for scientific education, his book La Deuxième année d'enseignement scientifique (34th edition: Armand Colin, 1896) claimed that "European whites" are far superior and more intelligent than blacks, people from Asia, and Native Americans, among others. He also actively opposed the granting of any political rights for the indigenous people in French Algeria.