Кіріспе

Уильям Томас Бест (13 тамыз 1826 – 10 мамыр 1897) – ағылшын органшысы және композиторы.

Өмір

Ол Карлайл қаласында, Камберлендте туған, жергілікті заңгер Уильям Бесттің ұлы. Бала кезінде музыкаға қабілетті болғандықтан, Карлайл соборының органшысынан сабақ алды. Әкесі оның инженер болуын қалағандықтан, 1840 жылы оқу үшін Ливерпульге жіберді. Он төрт жасында Пемброк Роудтағы баптист шіркеуінің органшысы болды, онда C C педальдік клавиатурасы бар орган болды, ол Англияда сол кезде сирек кездесетін. Ол осы органмен күнде төрт сағаттан жаттықты, сонымен қатар фортепиано техникасын да үнемі жетілдірді. Бест көбінесе өзіндік білім алды; сол кездегі органшылар көбінесе толық емес F немесе G органдарына ғана үйренген, онда Бах және Мендельсонның шығармаларын ойнау мүмкін емес еді. Ол әсіресе Бахтың музыкасын зерттеді. Ол Джон Ричардсоннан, Санкт-Николас Рим-католик шіркеуінің органшысынан контрпункт сабақтарын алды, сондай-ақ соқыр органшыдан да білім алған көрінеді. Шамамен жиырма жасында ол кәсіби музыкант болуға шешім қабылдады. 1847 жылы Ливерпульдегі соқырлар шіркеуінің органшысы болып тағайындалды, ал 1849 жылы Ливерпуль филармониялық қоғамына да қосылды, оның аясында ол алғаш рет концерттік органшы ретінде өнер көрсетті. 1852-1853 жылдардың қысында Испанияға сапар шекті, содан кейін біраз уақыт Лондон қаласында өткізіп, Лондондағы ең ірі төрт мануалды органға ие болған Корольдік Паноптиконның органшысы болды. Ол аудитория залдан шығып бара жатқанда Мендельсонның «Неке маршын» ойнаудан бас тартқаны үшін жұмыстан босатылды. Ол бірнеше ай бойы Сент-Мартиннің даласында және Линкольн Инн капелласында да органшы болып жұмыс істеді. 1855 жылы Ливерпульдегі Сент-Джордж залындағы үлкен орган аяқталғаннан кейін, ол жылына 300 фунт стерлинг жалақымен корпорация органшысы болып тағайындалды және залдың ашылуына арналған мерекелердің кульминациясы ретінде үлкен концерт өткізді. Ол шамамен қырық жыл бойы Сент-Джордж залының органшысы болып қызмет етті және аптасына үш рет концерттер берді. Оның өнері бүкіл Англияда жылдам танымал болды; денсаулығының нашарлауы оны 1894 жылы зейнеткерлікке шығуға мәжбүр етті. Бірнеше жыл бойы ол Ливерпульде мұғалім ретінде көп жұмыс істеді, сондай-ақ 1860 жылы Уоллсидегі шіркеудің органшысы болды. Үш жылдан кейін ол осы қызметтен кетіп, біраз уақыт Тринити шіркеуінің органшысы болып жұмыс істеді, ал соңында Батыс Дерби шіркеуінің органшысы болды. 1859 жылы ол Лондонның Сент-Джеймс залындағы «Дүйсенбілік халықтық концерттерде» кейде органмен жеке орындаулар жасады. Толық педальдік клавиатуралар енді кең таралған болса да, Англияда Бестің деңгейіне жететін орындаушы болған жоқ, сондықтан оны елдің әр жерінде жаңадан салынған органдарды ашуға жиі шақыратын. 1871 жылғы маусымда өткен Гендель фестивалінде Бест оркестрлік сүйемелдеумен орган концертін орындады, бұл композитордың ниетімен ойналған осындай шығармалардың тірі адам есіндегі алғашқы оқиғасы болуы мүмкін; тәжірибе өте сәтті болды, сондықтан Бест келесі фестивальдерде де осы мақсатта шақырылды. Ол 1871 жылғы 18 шілдеде Корольдік Альберт залындағы үлкен органды да ашты. 1880 жылы оған рыцарлық атақ берілді, бірақ ол оның орнына азаматтық тізімнен 100 фунт пенсия алуды жөн көрді. Ол музыка докторы атағын алудан да бас тартты. Орындаушы, композитор, редактор және мұғалім ретіндегі үздіксіз жұмысы 1881-1882 жылдары ұзақ демалыс қажет болған ауруға әкелді; ол Италияға барды, ал сауыққан кезде Листтің өтініші бойынша Римде үлкен концерт берді. Англияға оралғаннан кейін ол оқытуды тоқтатты және Батыс Дерби шіркеуіндегі қызметінен кетті. Ұлыбританияның ең үздік органшысы ретінде ол Сиднейдегі қалалық залдағы органды ашуға Австралияға шақырылды, онда алпыс төрт футтық құбыр болды. Ол шақыруды қабылдады және Англиядан кетер алдында Лондондағы құрылысшы зауытында осы теңдесі жоқ аспаптың күшін бірнеше австралиялықтардың көз алдында көрсетті. 1890 жылғы 8 ақпанда ол Сент-Джордж залында қоштасу концерті берді, ал 9 тамызда Сиднейде тұңғыш рет өнер көрсетті. Ол подаградан зардап шекті және саяхат оның денсаулығын жақсартады деп күтті, бірақ бұл кері нәтиже берді, ал оралғаннан кейін оның қоғамдық өнері азайып кетті. 1894 жылғы ақпанда 240 фунт стерлингпен зейнеткерлікке шықты. Көп уақыт сусыраудан азап шеккеннен кейін, ол 1897 жылғы 10 мамырда Ливерпульдің Брод Гриндегі Сеймур жолындағы өз үйінде қайтыс болды және 13 мамырда Чайлдволл шіркеуінің зиратында жерленді.

Шығармалары

Ол фортепиано және вокалдық шығармалар жариялады, бірақ олар көп сәттілікке ие болған жоқ; оның органдық композициялары әлдеқайда маңызды, және олар шіркеулер мен концерт залдарында жиі орындалады. Оның діни музыкасы, әсіресе 1864 жылғы «Бенедиктит» шығармасы, еркін органдық партиясымен, және F тонындағы Сервисі, соборларда және приход шіркеулерінде көбінесе естіледі. Ол редактор ретінде де жақсы танымал болды, өте ұқыпты және жауапкерлі болды (Musical Herald, 1900 жылғы қазан, 293-бет). Ол Гендельдің музыкасын терең зерттеді, оның концерттерін және опералар мен ораториялардан үлкен таңдамаларын өңдеді. Бастапқыда органға арналған, аз танымал аспаптық туындылардан құралған жинақ болған «Гендель альбомы» жиырма томға дейін жетті; кейіннен ол көбірек әртүрлі көздерден – әсіресе опералардан алынды. Ол басқа ұлы композиторлардың вокалдық және аспаптық шығармаларынан жүздеген үзінділерді органға бейімдеді. Бесттің тағы бір басылымы – «Цецилия» (1883), ол әртүрлі елдердің заманауи композиторларының түпнұсқа органдық шығармаларының елу алты бөлімінен тұратын жинақ; оған оның жеке D минорындағы сонатасы, Рождестволық пастораль, ағылшын псалмдарына арналған он екі прелюдия, концерттік фуга, шерцо және оның өзінің бірнеше шығармалары кірді. «Орган ойнау өнері» (1869) – орындаудың негіздерінен бастап ең жоғары шеберлікке дейін толық және практикалық нұсқаулық. 1885 жылы Бахтың туғанына 200 жыл толуына орай, Бест Бахтың органдық шығармаларының басылымын бастады, ол өмірінің соңына дейін аяқтап үлкерді.

Бағалау

Орындаушы ретінде Бест замандас британдық органшылардың арасында бірінші болды деп мойындалды. Ол органмен жасауға болатынның бәрін өте жақсы орындады, ал оның нақты әуенімен аспаптың мүмкіндіктеріне тікелей қатысты емес, акцентті көрсете білді. Оның репертуарында бес мыңнан астам шығармалар бар екені айтылды, сондай-ақ ол органды оркестрдің орнына қолдануда ерекше жетістікке жетті. Одан бөлек, ол өте дарынды пианист болды. Бест өзгеше мінезді және көбінесе усақ-түйекке көңіл бөлмейтін адам еді. Ол басқа музыканттармен көбінесе араласпады. Ол Корольдік органшылар колледжіне мүше болған жоқ және осы колледж ұсынған жоспар бойынша педальді клавиатурасы жасалған кез келген органда ойнаудан бас тартты. Ұзақ жылдар бойы ол басқа органшыларды өз органында ойнатуға рұқсат бермеді. Ол концерттерінде Санкт-Джордж залында аспапты күйін келтірушіні (тюнерді) қатыстырып, өнер көрсетілісінің ортасында оны түзету үшін орнынан тұратын; бірде ол көрермендерге тюнердің жомарт жалақы алып, жұмысын ұмытып отырғанын мәлімдеді. Шіркеу органында ойнағанда ол өзінің қиялдарын толыққанды көрсете алды, бірақ Санкт-Джордж залындағы концерттері әрқашан тыныш және классикалық стильде болды.