Кіріспе

Ішкі тракиялық революциялық ұйым (ITRO, , Vatrešna trakijska revoljucionna organizacija, VTRO) – 1920-1934 жылдар аралығында Батыс Тракияда, Грекия Македониясының шығыс бөлігінде (Струма өзеніне дейін) және оңтүстік Болгарияда белсенді болған болгар революциялық ұйымы. ITRO құрылуының себебі – 1920 жылдың мамыр айында аймақ Болгариядан Грекияға өткеннен кейін Батыс Тракиядағы фракиялық болгарлардың қиын жағдайы еді. 1922 жылы Анатолияда грек армиясының жеңіліске ұшырауынан кейін грек босқындары Грекияға ағылып келіп, көбінесе Грекияның Македониясы мен Батыс Тракиясына қоныстанды. Грекия үкіметі босқындарға баспана беру үшін Батыс Тракиядан ондаған мың болгарды Эгей теңізіндегі аралдарға жер аударды. Ұлттар Лигасының араласуынан кейін олар үйлеріне оралды, бірақ оларды Кіші Азиядан келген грек босқындары басып алған еді. Мұндай қиын жағдай болгарларды қарулы күреске мәжбүр етті. ITRO, Ішкі Македониялық Адрианополь революциялық ұйымының (ИМАРО) бұрынғы жетекшісі Тане Николовтың басшылығымен құрылды және оның отрядтары аймақтағы грек гарнизондарына шабуылдар жасауды бастады. Ұйым Батыс Тракиядағы мұсылмандардың (түріктердің) өкілдерімен бірлесіп жұмыс істеді, Ұлттар Лигасының бақылауымен «Тракия фракийлер үшін» және «Тракияның тәуелсіздігі» ұранын көтерді. 1922 жылдың соңында грек үкіметі көптеген болгарларды Болгарияға қуғынға салуды бастады, ал ITRO-ның қызметі ашық көтеріліске айналды. Ұйым ақырында Болгария шекарасындағы кейбір аудандарды толық бақылауға алды. Алайда, 1923 жылдың жазында түріктер Лозанна шарты арқылы өз құқықтарын қамтамасыз еткеннен кейін ынтымақтастықтан бас тартты. Осы кезде болгарлардың көп бөлігі Болгарияға қоныс аударған еді. Сол жылы болгар үкіметі ұйымды тыйым салып, Тане Николов оны таратып жіберді. Бірақ сол жылы воевода Димитар Маджаров оны қайта құрды. ITRO отрядтары Батыс Тракияға үнемі шабуыл жасап тұрғанмен, ұйымның қызметінің басты назары Болгарияға босқындарды қорғауға ауысты. Ұйым Хасково және Курджали аудандарында, босқындардың көп бөлігі шоғырланған жерлерде «мемлекет ішіндегі мемлекет» сияқты болды, олардың қоныстануына көмектесіп, темекі сатушылардан салық жинады. Ұйымның қызметі болгар үкіметі үшін халықаралық проблемалар тудыра бастағандықтан, ITRO 1927 жылы ресми түрде таратылды, бірақ бірден «Еркін Тракия комитеті» (bulg. Комитет за свободна Тракия) деген атпен қайта құрылды. Комитет 1934 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін Кимон Георгиев үкіметі оны таратып жіберді.