Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Есентуки – Ресейдің Ставрополь өлкесіндегі қала, Кавказ тауларының етегінде Эльбрус тауының көлеңкесінде орналасқан. Қала Минеральные Воды – Кисловодск тармағындағы теміржол станциясы болып табылады, және Минеральные Воды қаласының оңтүстік-батысында, Пятигорск қаласының батысында жатыр. Ресейдегі грек халқының мәдени орталығы саналады және халықтың шамамен он пайызы грек шыққан. Халық саны:
City in Stavropol Krai, Russia
Yessentuki is a city in Stavropol Krai, Russia, located in the shadow of Mount Elbrus at the base of the Caucasus Mountains. The city serves as a railway station in the Mineralnye Vody—Kislovodsk branch, and is located southwest of Mineralnye Vody and west of Pyatigorsk. It is considered the cultural capital of Russia's Greek population and close to ten percent of its population is of Greek descent. Population:
Тарих
Кеңес археологы М. Э. Массонның зерттеулері және сегіз мазарды қазу жұмыстары XIII-XV ғасырларда қазіргі Есентукидің маңында ірі Алтын Орда елді мекені болғанын көрсетті. Массон Есентуки атауының "Есан орманы" және "Есан даласы" атауларынан, сондай-ақ осы күнге дейін сақталған белгілі бір хан Эсентуг есімінен шыққан деп санайды. 1798 жылы Большой Есентучок өзенінің оң жағалауында, Подкумок өзеніне құятын жерге ресейлік әскери және шекаралық бекініс – Есентуцкий орналастырылды. 1803 жылы Кисловодск бекінісі салынғаннан кейін бекініс жойылды, бірақ казак посты сол жерде қалды. Есентуки минералды сулары алғаш рет 1810 жылы Мәскеу дәрігері Федор Гааз зерттеді. Гааз Есентуцкий орнының солтүстік-шығысындағы Кислуша ағысының аңғарында тұзды сулы екі ұңғыманы (қазіргі Гаазо-Пономаревский бұлағы) тапты. Жақын маңдағы Бугунта өзенінің атымен аталған Бугунта минералды суларын 1823 жылы орыс дәрігері және фармакологы А. П. Нелюбин жан-жақты зерттеді. Ол Шчелочная деп атаған таудың беткейлерінде тағы жиырма минералды бұлақ тапты (Есентуки минералды суларының Нелюбин жүйесі бүгінге дейін сақталуда). 1825 жылы генерал Ермолов Бугунта өзенінің бойында Есентуцк станицасын құрды. 1839 жылы №23 және №26 бұлақтарынан су ортақ бассейнге жеткізілді, онда казак полкінің қаражатында алғашқы екі ағаш моншасы салынды. 1840 жылдан бастап №4 және №17 бұлақтары пайдалануға берілді және ерекше танымал болды. Есентуки ас қорыту органдарын емдеудегі ең жақсы курорттардың бірі ретінде танылды. 1846 жылы Кавказдың наместнигі Михаил Воронцов Есентуцк станицасының аумағын солтүстік-шығысқа қарай кеңейтіп, бұлақтарға жақындатуды бұйырды. Содан бері Бугунтин минералды сулары Есентуки сулары деп аталды. 1847 жылы бұлақтарға жақын жерлер жаңадан құрылған Пятигорск мемлекеттік су шаруашылығы басқармасына берілді. 1840 жылдардың соңында Есентуки суларын бөтелкеге құйып, елдің басқа қалаларына жіберу басталды. 1870 жылдардың басында Ресейдің ірі қалаларының көпшілігінде суды тұрақты түрде сату жүзеге асырылды. 1875 жылы Ростов-Дон темір жолы мен Минералды Сулар – Кисловодск тас жолының (Пятигорск және Есентуки арқылы) салынысы Есентукиге емделуге келетін қонақтардың санын арттырды. 1883 жылы курортқа шамамен 5000 адам келді, 1900 жылы – 13000-нан астам, ал 1913 жылы – 38000 адам келді. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында медициналық мекемелер, қонақ үйлер және жазғы үйлер қарқынды түрде салынып жатты. 1902 жылы кедейлерге арналған жетпіс төсектік санаторий ашылды, бұл Кавказ минералды су жүйесіндегі алғашқы санаторий болды; бір жылдан кейін пошта қызметкерлері үшін алғашқы ведомстволық жиырма төсектік санаторий салынды. 1905 жылы бұрғылау жұмыстары нәтижесінде жаңа бұлақтар ашылды (№17 бұлақтың негізгі соқпағы, №4 бұлағының суына ұқсас жаңа шығарулар). 1917 жылы курорттық аймақ Есентуцк станицасынан бөлініп, қала мәртебесіне ие болды. Ресей азамат соғысы кезінде Есентуки курорты құлдырады. Қайта жаңғырту жұмыстары 1920 жылы ғана басталды. 1922 жылы Пятигорск бальнеология институтының клиникалық бөлімшесі (қазіргі Пятигорск бальнеология және физиотерапия ғылыми-зерттеу институты) ашылды. 1925 жылы курортта алты санаторий жұмыс істеді және барлығы шамамен 13000 науқасты емдеді. 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезінде курорт 1942 жылдың 10 тамызынан 1943 жылдың 11 қаңтарына дейін нацистік оккупация кезінде ауыр зақымданып, 1940 жылдардың соңында қалпына келтірілді. 1991 жылы Есентуки 217 мыңнан астам науқасқа демалыс және ем көрсетті. 1991 жылы курортта жиырма бес санаторий жұмыс істеді, оның ішінде он кәсіподаққа тиесілі; төсек саны 10000-нан асты. Сондай-ақ, ол амбулаториялық емдеуді, тамақтануды және емделуге рұқсат беруді қамтамасыз етті. Қонақтарға қызмет көрсету үшін курорттық емхананың күн сәулелі бөлмелері мен климаттық павильондары, емдік балшық моншасы, үш монша: Нижние (төменгі) моншасы (50 монша), Верхние (жоғарғы) моншасы (90 монша) және жаңа монша (110 монша), 4 су ішу галереясы және №4 және №17 бұлақтарындағы құдық бөлмелері, барлық курорттарға ортақ ингалятор, механотерапия бөлімі, емдік дене шынықтырудың арнайы әдістерін қолдануға мүмкіндік берді.
Research by the Soviet archaeologist M. E. Masson and excavations of eight mausoleums showed that there was a large Golden Horde settlement near the present day Essentuki in the 13th 15th centuries. Masson believed that the name Essentuki came from the name of a certain Khan Essentug from the names "Yesan Forest" and "Yesan Field" that have survived to this day. In 1798, the Russian military and border redoubt of Yessentuksky was laid on the right bank of the Bolshoy Yessentuchok River, near its confluence with the Podkumok River. After the construction of the Kislovodsk fortress in 1803, the redoubt was abolished, and only the Cossack post was kept on its site. The mineral waters of Yessentuki were first probed in 1810 by the Moscow doctor Fyodor Gaaz. Gaaz found two small wells with salty water (the present Gaazo Ponomaryovsky spring) in the valley of the stream of Kislusha, about northeast of the Yessentuksky post. A detailed study of Bugunta mineral waters (the original name of the waters, after the Bugunta River flowing nearby) was made in 1823 by the Russian doctor and pharmacologist A. P. Nelyubin, who found twenty more mineral springs on the slopes of the mountain he referred to as Shchelochnaya (Nelyubin's numbering of the Yessentuki mineral waters is still maintained). In 1825, General Yermolov founded the stanitsa of Yessentukskaya on the Bugunta River northeast of the former Yessentuksky post; its inhabitants were engaged in trade, trucking, and serving arriving patients. In 1839, water from springs ##23 26 was led to the common pool, where the first two baths of the wooden bathhouse were built at the expense of the Cossack Regiment Management. Since 1840, springs ##4 and 17 have come into use and become especially popular. Yessentuki was recognized as one of the best health resorts for treatment of the digestive organs. In 1846, Prince Mikhail Vorontsov, the namestnik (vicegerent) of Caucasus, ordered to extend the territory of the stanitsa of Yessentukskaya to the northeast to approach the springs. Since then, Buguntinskiye mineral waters were referred to as Yessentukskiye. In 1847, some grounds closely adjacent to the springs were transferred to the newly established state Management of Waters in Pyatigorsk. In the late 1840s, bottling of Yessentuki waters and their dispatch to other cities of the country began. By the early 1870s, regular sale of the water was carried out in most of the large Russian cities. Construction of the Rostov on Don–Mineralnye Vody railway in 1875 and the Mineralnye Vody–Kislovodsk highway (via Pyatigorsk and Yessentuki) contributed to increase in the number of guests coming to Yessentuki for treatment. In 1883, the resort was visited by about 5,000 people; in 1900, by more than 13,000; in 1913, by 38,000. In the late 19th and early 20th centuries, medical establishments, hotels, and summer residences were intensively built. In 1902, a seventy bed sanatorium for the poor, the first one within the Caucasian Mineral Water system, was opened; in a year, the first departmental twenty bed sanatorium for postal workers was built. In 1905, drilling of holes resulted in discovery of new springs (main spout of spring #17, new discharges of the water similar to the one of spring #4). In 1917, the resort area was separated from the stanitsa of Yessentukskaya and was granted town status. During the Russian Civil War, resort facilities of Yessentuki fell into decay. Restoration work began only in 1920. In 1922, the clinical branch of Pyatigorsk Balneal Institute (the present Pyatigorsk Research Institute of Balneology and Physiotherapy) was opened. In 1925, the health resort operated six sanatoria and treated the total of about 13,000 patients. During the Great Patriotic War of 1941–1945, the health resort was heavily damaged by Nazi occupation from August 10, 1942 to January 11, 1943 and was restored at the end of the 1940s. In 1991, Yessentuki provided rest and treatment for more than 217,000 patients. In 1991, the health resort operated twenty five sanatoria, including ten belonging to the trade unions; the number of beds totaled over 10,000. It also provided outpatient treatment and board and treatment authorization. Service of guests involved such facilities as a resort polyclinic with aerosun rooms and climatic pavilions; a therapeutic mud bath; three bathhouses: Nizhniye (lower) baths (50 baths), Verkhniye (upper) baths (90 baths), and a new bathhouse (110 baths); 4 drinking galleries and well rooms of springs ##4 and 17; an inhalatorium shared by all the resorts; a department of mechanotherapy, applying special techniques of therapeutic physical training.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Есентукия – аудандармен тең мәртебелі аймақтық маңызы бар қала ретінде кіреді. Муниципалдық бөлініс ретінде аймақтық маңызы бар Есентукия қаласы Есентукия қалалық округі болып табылады.
Within the framework of administrative divisions, it is incorporated as the city of krai significance of Yessentuki—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, the city of krai significance of Yessentuki is incorporated as Yessentuki Urban Okrug.
Минералды бұлақтар
Есентукидің барлық минералды бұлақтарының шамамен жиырмасы медициналық құндылыққа ие. Санаторийді әйгілі еткен №4 және №17 бұлақтардағы натрий карбонаты хлоридті (яғни тұзды сілтілі) сулар ең танымал және емдік қасиеттері жоғары. №4 және №17 бұлақтарының суларына ұқсас құрамы бар ыстық бұлақтар (35,5°–46 °C) Новоблагодарное ауылының жанында (Есентукидің солтүстігінде) жер бетіне шығарылған. №4 және №17 бұлақтарының суы мен олардың аналогтары ауызға ішу арқылы емдеу үшін қолданылады. Гаазо-Пономаревский бұлағының №1 және №2 ұңғымаларындағы көмірқышқыл сутек сулары, сондай-ақ кальций-натрий гидросульфатты сутекті-карбонатты (көк күкіртті сілтілі деп аталады) сулары ванналар, душ қабылдау, ингаляция және басқа да бальнеотерапиялық процедуралар үшін пайдаланылады. №20 бұлақтың кальций-магний сульфатты сутекті-карбонатты суы ванналарға қолданылады. №4 және №17 бұлақтарының суы жергілікті бөтелкелеушімен емдік су (#17) және емдік дастархан суы (#4) ретінде «Есентуки» деген атпен бөтелкеленеді. Минералды сулармен қатар, Есентукидің медициналық мекемелері Тамбукан көлінің (Пятигорск қаласының оңтүстік-шығысында) күкіртті балшықтарын да пайдаланады. Бұған қоса, климаттық ем, электрохромофототерапия және т.б. кеңінен қолданылады. Санаторий асқазан-ішек жүйесі ауруларымен, сондай-ақ метаболизм бұзылыстарымен азаматтарды емдеуге маманданған.
Of all mineral springs of Yessentuki, about twenty are of medical value. Sodium carbonic hydrocarbonate chloride (i. e. salt alkaline) water of springs #4 and #17, which have made the health resort popular, are the most famous and therapeutically valuable. The hot springs (35.5°–46 °C) similar to the waters of springs #4 and #17 in their structure have been led to the surface in the vicinities of the village of Novoblagodarnoye ( north of Yessentuki). The water of springs #4 and #17 and their analogues are used for peroral treatment. Carbonic hydrogen sulphide water of holes #1 and #2, as well as calcium sodium hydrosulphuric sulphate hydrocarbonate (the so called sulphur alkaline) water of the Gaazo Ponomarevsky spring are used for baths, lavages, inhalations and other balneotherapeutic procedures. Calcium magnesium sulphate hydrocarbonate water of spring #20 is used for baths. The water of springs #4 and #17 is bottled by a local bottler as a healing water (#17) and as a healing table water (#4) under the name of Yessentuki. Alongside mineral waters, the medical establishments of Yessentuki use sulphide silt muds of Tambukan Lake ( southeast of Pyatigorsk). Besides, climatotherapy, electrochromophototherapy, etc. are widely used. The health resort specialises in treatment of patients with diseases of digestion organs as well as those with metabolic disorder.
Экономика
Қалада азық-түлік өңдеу кәсіпорындары бар (консервілеу зауыты, сүт зауыты, сыра зауыты, ет өңдеу орны және т.б.), тоқыма фабрикасы, киім және аяқ киім фабрикасы.
The town has food processing enterprises (a cannery, a dairy factory, a brewery, a meat processing plant, etc. ), a knitting mill, a clothes and a shoe factory.
Қызықты орындар
Есентукидің ең көне сәулет ескерткіші – бұрынғы станицаның орталығында орналасқан ағаштан салынған Святой Николай шіркеуі (1820-ші жылдардың ортасында, болжам бойынша, архитекторлар Джованни мен Джузеппе Бернардаччи салған). 19-ғасырдың ортасына қарай қалыптасқан қаланың тікбұрышты жоспары және 19-ғасырдың екінші жартысы мен 20-ғасырдың басында салынған тұрақты тұрғын үйлер Есентукидің оңтүстік бөлігінде сақталған. Курорт аймағы Есентукидің станицалық бөлігінің солтүстік-шығысында орналасқан. Оның ядросы – 1849 жылы жоспарланған, күл, емен, қайраң, қаштан, шаған, тополь, липа және басқа да әсем ағаштар мен гүлдерге толы кең Курортный (Главный) паркі. Паркте минералды су бұлақтары мен көптеген құрылыстар бар: ауыз су галереясы (1847–1856 жж., архитектор С. Уптон, мавр стилі), Николаевскіе (қазіргі Верхние) ванналары (1899 ж., архитекторлар Н. В. Дмитриев және Б. В. Правздик), Сауда галереясы (1912 ж., архитектор Ю. Ф. Шретер, неоклассицизм; қазіргі Электрохелиотерапия институты), Ореанда деп аталатын колонналы ағаштан жасалған бақылау павильоны (1912 ж.), төрт ауыз су бөлмесінің үстіндегі павильондар (1912–1913 жж., архитектор Н. Н. Семенов, неоклассицизм) және тағы да басқалары. Көптеген санаторийлер мен пансионаттар Главный паркінің маңында шоғырланған. Парктің солтүстігіндегі аймақ (парк пен теміржол арасында) 19-ғасырдың соңынан бастап жеке санаторийлер, виллалар (Орлиное гнездо, 1912–1914 жж., модерн) және курорттық құрылыстар аймағы ретінде дамыды; ежелгі римдік термалар рухында салынған емдік саз ваннасының монументалды ғимараты, күшті ионикалық портигімен және көптеген мүсіндермен безендірілген (1913–1915 жж., архитектор Шретер, мүсіншілер Л. А. Дитрих және Василий Козлов). 1903 жылы теміржолдың артында Английский паркі салынды. Қазіргі заманғы өнеркәсіптік және тұрғын үйлердің негізгі аймағы – "Новые Есентуки". 20-ғасырдың ортасындағы маңызды құрылыстардың қатарында Курортный паркіне кіретін төрт салтанатты есік (1950-ші жылдардың ортасы, архитектор П. П. Есков), №4 бұлақтың ауыз су галереясы (1967 ж., архитектор В. Н. Фуклев), Украина санаторийі (1972 ж.) және тағы да басқалары бар.
The oldest architectural monument of Yessentuki is the wooden St. Nicholas' Church (built in the mid 1820s, presumably by the architects Giovanni and Giuseppe Bernardacci) in the centre of the former stanitsa. The orthogonal lay out of the town, dating back to the middle of the 19th century, and a regular residential building up of the second half of the 19th and the early 20th centuries, have been preserved here, in the southern end of Yessentuki. The resort area is to the north east of the stanitsa part of Yessentuki. Its core is the extensive Kurortny (Glavny) Park (planted mostly with ash, oak, hornbeam, chestnut, maple, poplar, linden, etc., decorative bushes, flowers), laid in 1849, with springs of mineral water and numerous constructions: the building of the drinking gallery (1847–1856, architect S. Upton, Moresque style), the Nikolayevskiye (the present Verkhniye) baths (1899, architects N. V. Dmitriyev and B. V. Pravzdik), the Commercial gallery (1912, architect Y. F. Shreter, neo classicism; the present Electroheliotherapy Institute), the wooden observation pavilion with colonnade referred to as Oreanda (1912), four pavilions above drinking well rooms (1912–1913, architect N. N. Semyonov, neo classicism), etc. The majority of sanatoriums and boarding houses are concentrated around Glavny Park. The area to the north of the Park (between the latter and the railway line) was developed since the end of the 19th century as a zone for private sanatoriums, villas (Orlinoye gnezdo, 1912–14, Art Nouveau), and resort constructions; the monumental building of the therapeutic mud bath in the spirit of ancient Roman thermae decorated with a mighty Ionic portico and numerous sculptures (1913–1915, architect Shreter, sculptors L. A. Ditrikh and Vasily Kozlov). In 1903, the Angliysky Park was laid out behind the railway line. The main area of modern industrial and residential building is the so called Novye Yessentuki. Among the significant structures of the middle of the 20th century are four solemn entrances to the Kurortny Park (mid 1950s, architect P. P. Yeskov), the drinking gallery of spring No. 4 (1967, architect V. N. Fuklev), the Ukraina sanatorium (1972), etc.
Климат
Климаты орташа континенттік. Қысы жұмсақ, жамбасқа дейін жылы болады; қаңтар айындағы орташа температура -4°C шамасында; кейде қаты аяз болады, тұман жиі кездеседі. Көктем қысқа, кейде ауа райы салқын, жаңбырлы (әсіресе сәуір айында). Жазы жылы, көптеген ыстық және құрғақ күндермен; шілде айындағы орташа температура. Күзі жылы және ұзаққа созылады; қыркүйек айындағы орташа температура шамамен 15-20°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен миллиметрді құрайды. Көптеген ашық, күннөлді күндер (жылдық орташа есеппен 280 күн) тән. Шығыс және батысқа қарай ашық орналасуы Ессентукиді мұндағы басым желдерге ұшыратады: жазда ыстық, қыста суық құрғақ шығыс желдері; және жазда салқын, қыста жылы ылғалды оңтүстік-батыс желдері.
The climate is moderately continental. Winter is mild, with thaws; the temperature in January averages to ; severe frosts sometimes take place; mists are frequent. Spring is short, sometimes the weather is cool, rainy (mostly in April). Summer is warm, with a large number of hot and dry days; the temperature in July averages to Fall is warm and lasting; the temperature in September averages to about 15 20 °C. Precipitations of about a year. A large number of clear, sunny days (280 a year on average) is typical. The open position in the east and in the west makes Yessentuki accessible for winds prevailing here: dry eastern ones, which are hot in summer and cold in winter; and wet south west ones, cool in summer and warm in winter.