Кіріспе

Маурисио Оскар да Роша и Сильва (19 қыркүйек 1910 жыл, Рио-де-Жанейро – 19 желтоқсан 1983 жыл, Рибейрао-Прето, Бразилия) – бразилиялық дәрігер, биомедициналық ғалым және фармаколог. Ол брадикининді, қан қысымын реттеудің физиологиясы, фармакологиясы және патологиясында, сондай-ақ тегіс бұлшықеттердің жиырылуымен байланысты көптеген құбылыстарда қатысатын эндогенді полипептидті ашты.

Өмір

Роша-и-Силва психиатр Жоао Олаво да Роша-и-Силваның ұлы болды. Ол Бразилия университетінің (кейін Рио-де-Жанейро федералды университеті) медицина факультетінде оқыды, студент кезінде өзін асырау үшін жоғары мектептерде дәріс берді. Бітіргеннен кейін көп ұзамай 1937 жылы Сан-Паулуға көшіп, мемлекеттік зерттеу институты – Биологиялық институтқа жұмысқа орналасты. 1940-1941 жылдары Роша-и-Силва Джон Саймон Гуггенхайм мемориалдық қорынан стипендия алып, Лондонға, Англияға сапар шекті, онда Лондон университетінің колледжінде Хайнц Шильдпен бірге оқыды және жұмыс істеді. 1942 жылы ол Биологиялық институтқа оралып, жануарлар уының әсеріндегі гистаминнің рөлі туралы зерттеулерін жалғастырды. Институтта ол тез арада Биохимия және Фармакодинамика бөлімінің төрағасы болып тағайындалды және 1957 жылға дейін осы лауазымда қалды. Сол жылы Роша-и-Силва Сан-Паулу штатының Рибейрао-Прето қаласындағы Сан-Паулу университетінің Рибейрао-Прето медицина факультетінің жаңадан құрылған Фармакология кафедрасын басқаруға шақырылды. Ол 1980 жылы міндетті зейнеткерлікке шыққанға дейін осы қызметте болды. Одан кейін денсаулығы нашарлап, 1983 жылдың 19 желтоқсанында 73 жасында қайтыс болды. Роша-и-Силва Бразилияның жаңа тарихындағы ең көрнекті ғылыми және академиялық лидерлердің бірі болды. 1948 жылы Жозе Рейс, Пауло Савайя және Гастао Розенфельд сияқты әріптестерімен бірге ол британдық және американдық (AAAS) ұйымдармен салыстырылатын ауқым мен философияға ие Sociedade Brasileira para o Progresso da Ciência (SBPC – Бразилия ғылымын дамыту қоғамы) құрды. Ол үш рет SBPC президенті және өмір бойына құрметті президенті болды. Роша-и-Силва сонымен қатар 1957 жылы Бразилия физиология қоғамын және 1966 жылы Бразилия фармакология және эксперименталды терапия қоғамын құруға қатысты (онда ол 1966 жылдан 1981 жылға дейін президент болып қызмет етті). 1967 жылы ол Моиньо Сантиста сыйлығын (сол кезде Бразилиядағы ең жоғары ғылыми наградасы) және Ұлттық ғылыми-зерттеу кеңесінің (CNPq) Ұлттық ғылым және технология сыйлығын жеңіп алды. Ол сонымен қатар Халықаралық фармакология одағының вице-президенті де болды.

Жұмыс

Роша-э-Сильва, Уилсон Тейшейра Бералдо және Гастао Розенфельдпен бірге 1948 жылы жануарлар үлгілерінде брадикининнің күшті гипотензивті әсерін анықтады. Брадикинин, Розенфельдтің Сан-Паулудағы Бутантан институтынан әкелген *Bothrops jararaca* (бразилиялық ланцетті жылан) уы қосылғаннан кейін жануарлардың плазмасында табылды. Бұл жаңалық Роша-э-Сильваның 1939 жылдан бастап жүргізіп келген қан айналымы шогы және жылан уының токсикологиясымен байланысты протеолитикалық ферменттерді зерттеуінің бір бөлігі болды. Брадикинин – фармакологиялық белсенді прекурсорлардан метаболикалық өзгерістер арқылы денеде бөлінетін зат, яғни жаңа автофармакологиялық принцип екені дәлелденді. Роша-э-Сильваның өмірбаяуын жазған Б.Ж. Хагвудтың сөзіне сүйенсек, "Брадикининді табу у мен токсиндерден туындаған қан айналымы шогы сияқты көптеген физиологиялық және патологиялық құбылыстарды жаңа түсінуге мүмкіндік берді". Брадикининді табудың практикалық маңызы, Роша-э-Сильваның Рибейрао Претодағы әріптесі Серджио Энрике Феррейраның ботроптық уында брадикинин әсерін күшейтуші факторды (BPF) тапқанда айқындалды. Бұл фактор қан тамырларын кеңейтуге және одан туындайтын қан қысымын төмендетуге әсерінің ұзақтығы мен күшін күшейтеді. Осы зерттеулердің нәтижесінде Squibb ғалымдары жаңа буынның бірінші тиімді антигипертензивтік препараттарын, АЭЖ ингибиторларын (мысалы, каптоприл, сауда таңбасы Capoten) жасады, олар көптеген өмірлерді сақтап қалды. Роша-э-Сильва ғылыми зерттеулермен және фармакологиямен ғана айналыспады. Ол өнерге бейім суретші, көркем және ғылыми-публицистикалық туындылардың авторы болды. Ол ғылымды көпшілікке түсіндіруге мүдделі болды және жалпы оқырманға арналған мақалалар мен кітаптар жазды. Сонымен қатар, ол Бразилия ғылымын дамыту қоғамының (SBPC) ғылыми журналы "Ciência e Cultura" журналын құрушылардың бірі болды.