Кіріспе

Тайвардрит (/'tɪ/aɪ/w/ər/, /d/r/ɛ/θ/; , "Жардағы үй" (немесе Strand) мағынасында) – Англия, Ұлыбританиядағы Корнуоллдың оңтүстік жағалауындағы төбеде орналасқан шағын ауыл, Фууиден солтүстік-батысқа қарай шамамен 5 км қашықтықта. Ол Пардың қарама-қарсы жағында және Пар құмды жағажайларына жақын орналасқан. Бұл – Қасиеттілер жолының бойындағы жер. Тайвардрит Дафни дю Мориердің "Көк жағалаудағы үй" романында суреттелген. Бұл, әдетте, есірткілік құралдардың әсерінен уақыт саяхаты туралы ойдан туған әңгіме болғанымен, дю Мориер, оңтүстікке қарай 2 км жердегі "Килмарт" (аттың қырлы жотасы) деген үйінде тұрып, аймақтың тарихын және географиясын мұқият зерттеген. Ол сондай-ақ 1946 жылғы "Корольдің генералы" романында да кездеседі. Тайвардриттің бороншасы – қалқанда төрт лилия гүлінің арасында орналасқан "X" тәрізді сызықтан (сальтер) тұратын қару, ал аңызында "Тайвардрит" деп жазылған. Бұл қару монастырьдің қаруынан алынған: "X" сызығы – монастырь мен шіркеудің қамқоршысы әулие Андрейді білдіреді, ал лилия гүлі – Анжедегі француз ана үйінің символы. Тайвардрит 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында тіркелген, ол Ричард Мортен графы Роберттен алған 28 иеліктердің бірі болған. Жердің 2 "хайд"ы (бірнеше акр) және 12 жыртын (plough) жыртуға жарамды жері болған. Бір жыртын Ричард 4 жыртын және 7 құлынмен иеленген; 8 шаруа мен 18 шағын фермерлер қалған жерді 3 жыртынмен өңдеген. Онда 6 акр орман және 100 акр жайылым болған. Иелікке бұрынғы 4 фунтқа қарағанда қазір 2 фунт баға берілген. Азаматтық приход Тайвардрит және Пар астында көрсетілгенімен, тек Тайвардрит деген атпен көрсетілген сайлау округі де бар (оған Пар да кіреді). 2011 жылғы халық санауы бойынша осы округтің халқы 4897 адамды құрады.

Тивардрейт монастырі

Елді мекен Норман жаулап алу кезінде құрылған бенедикт монастырының негізінде өсті. Францияның Анже қаласындағы Сс. Сергий және Бах аббаттығынан құрылған, ол бастапқыда шамамен жеті монахқа арналған еді, ал оларға бөлінген қаражат осы санға жеткілікті болды. Монастырь кедей болғанымен, аймақта зор күшке ие болды, Фууи портын бақылап, Корнуолл аймағында жерлері шашырап жатты. Француз аналық монастырына бағынышты "шетелдік монастырь" саналғандықтан, тәж оны жиі "қорғауына" алып, уақытша кірісінің барлығын өзіне қалады. Себебі, шетелдік монастырьлардың Англия тәжіне адалдығы күмәнді болды және олар Англиядағы жерлерінен түскен табысты шетелдегі "жауларға" жіберіп отырды. Тәждің бұл әрекеті ақшаны француз аббаттығының қазынасынан ағылшын патшасының қазынасына аударды. Нәтижесінде, монахтары қуылған және 1400 жылдардың басында моральдық жағынан құлдыраған кедей монастырь пайда болды. 1406 жылдан бастап байқалған жайлы жаңғыру ағылшын монахтарын монастырьға әкелді, ол жоғалтқан беделін және мүлкін қайтарып алды, "денизен" мәртебесіне ие болды, яғни ағылшын ретінде танылды. Алайда, 1535 жылы және Valor Ecclesisticus бойынша монастырьдің құны жылына 200 фунттан кем болды және көптеген монастырьлар сияқты 1536 жылы тәж таратып жіберді. Бүгінде монастырьден ештеңе қалмады, тек ғимарат тұрған жерге жақын шіркеуде сақталған бірнеше оюлы тастар ғана бар. Қазіргі заманғы археологиялық әдістерді қолдана отырып, осы орынды зерттеуге әрекеттер жасалып жатыр. Заманауи әңгіме (Methuen's 'Little Guide Cornwall, 2016 жылдың шілдесі) приораттың қалдықтарының жоқтығын түсіндіре отырып, соңғы приор тасты Францияға қайтарып жібергенін сенімсіз түрде айтады.

Тивардрейт монастырындағы тотығу

Корродия – монастырь табысына жыл сайын салынатын алым, бастапқыда монастырь құрылтайшыларына сапар барысында тамақ пен тұру үшін берілетін купон, кейіннен патшалар оны ақшалай төлемге айналдырып, аударымды зейнетақы ретінде пайдаланды. 1486 жылы Генрих VII өзінің қызметшісі Уильям Мартинге 5 маркалық (3 фунт 6 шиллинг 8 пенни) корродия тағайындады, ол Тивардрейт және Тренант иеліктерінен жыл сайын алынды. 1509 жылы Остерлиден келген Хью Денис (1511 жылы қайтыс болған), Генрих VII-нің жеке дәретханасын күткен адам, осы монастырьда осындай корродия алған. Денис қайтыс болғаннан кейін Генрих VIII корродияны ("Хью Денистің өлімімен корольдің сыйы ретінде") тағы бір сарай адамы Джон Портқа берді.

Әндір шіркеуі

Сент-Эндрю шіркеуі алғаш рет 1343 жылы қасиетті орын ретінде ашылды, бірақ £3,000 қаражат жұмсалып, 1880 жылдың 8 қыркүйегінде қайта ашылды. Мұнарасы мен аркадасынан басқа, шіркеуді Лискеард қаласынан архитектор Ричард Коад қайта салды. Жаңа органды Плимут қаласындағы Hele & Co компаниясы жеткізді. Мұнарада алты қоңыраудан тұратын қоңырау үйі орналасқан. Ескерткіштердің арасында Англия азамат соғысында белсенді болған Харрис отбасының ескерткіштері бар. Мұнда Менабиллидің танымал минералогі және Фууи парламент депутаты Филипп Рашли жерленген. 1880 жылы қайта құрудан кейін Рашлий қанатындағы орындықтар 1338 жылғы Джонатан Рашлиден бастап отбасының тарихын және олармен туысқандық байланыс құрған көптеген Корнуолл және Девон отбасыларын көрсетеді. Эндрю Лэнгдон (1994) Тайвардреат приходында бес крест тіркелгенін жазды. Олар Трегаминионда екі, Менабиллиде екі және Трениттон кресі орналасқан. Менабиллидегі кресттер – Метроуз және Баррс крестері. Біріншісі бастапқыда Луксулян приходына қарасты, ал екіншісі Сент-Сэмпсон және Ланливери приходтарының шекарасында орналасқан. Трениттон кресі 1898 жылы Труро епископы Джон Готт тапқан, ол 1987 жылы қайта орнатылды.

Менабилли

Параштің ішінде тарихи Менабилли иелігі орналасқан, ол Рашли отбасының ұзақ жылдар бойы тұрақты мекені болды, 1873 жылы Корнуоллдағы ең ірі жер иелері осы отбасы болды. Трегаминионда Менабилли Рашлихтеріне тиесілі жеке капелла болған.

Треньтон

Ауылдан тыс, Доре қамалына дейінгі жолда Трениттон қонысы (Trenython Manor) орналасқан, – бұл атау «сарыжелек шабындығы» дегенді білдіреді. Ол бастапқыда полковник Пирдке Италиядағы күресіне қолдау көрсеткені үшін Гарибальди тарапынан алғыс ретінде салынған. 1891 жылдан бастап 15 жыл бойы ол Труро епархиясының епископ сарайы болды. 20 ғасырдың жартысында ол теміржол қызметкерлерінің сауықтыру үйі ретінде пайдаланылды. Сол кездегі жергілікті газетте былай деп жазылған: «Теміржолшылар үшін арналған жетінші сауықтыру үйі – Трениттонды ГВР төрағасы виконт Черчилль ашты. Онда 85 адамға арналған жатақтар бар, жөндеу жұмыстарына шамамен 25 000 фунт стерлинг жұмсалды, ал жобаның авторы – Сент-Остелл қаласынан Б. Эндрю мырза. Кіреберісте тұрған екі египеттік бағана Ефес ғибадатханасынан әкелінген және мыңдаған жылдарға соққан тарихқа ие. Трениттон өз сумен жабдықтау, электр және кәріз жүйелерімен жабдықталған дербес мекеме болуы тиіс». Бүгінде Трениттон қонысы – елдік қонақ үй.

Корнуолл күрес

Корнуолл күресінің жүлделі турнирлері Тайвардретте, Жаңа қонақүйге іргелес далада өткізілді.

Фримасондық

Тивардритте Саутпарк жолы мен Вудленд жолының қиылысында бір қабатты масондық орталық орналасқан. Ғимарат Saint Andrew Lodge No. 1151-ге тиесілі және тоғыз масондық ұйымға үй иесі, олардың ішінде төрт қолөнер ложасы; Корольдік арка бөлімі; Марк ложасы; Корольдік кемешілер ложасы; Достасқан масондық дәрежелер кеңесі және Ирландия рыцарь масондары кеңесі бар. Бұл орталық Корнуоллдың орталық бөлігіндегі ең белсенді масондық орталықтардың бірі болып табылады.