Кіріспе

Бразилияның әдебиеттік коммерциялық емес қоғамы Academia Brasileira de Letras (ABL; akadeˈmiɐ bɾaziˈlejɾɐ dʒi ˈletɾɐs) – 19 ғасырдың соңында құрылған Бразилияның әдебиеттік коммерциялық емес қоғамы. Бірінші президент Мачадо де Ассис 1896 жылғы 15 желтоқсанда оның негізін қалады, ал қағидалары 1897 жылғы 28 қаңтарда бекітілді. Сол жылдың 20 шілдесінде академия жұмысын бастады. Оның уставына сәйкес, ол португал тіліне қатысты мәселелер бойынша Португалияның ең беделді кеңесі болып табылады. ABL Бразилиядағы португал тіліне арналған маңызды мекеме саналады. Оның беделі мен техникалық біліктілігі Бразилия португал тіліндегі ең жоғары билікті қамтамасыз етеді, тіпті ол мемлекеттік мекеме болмаса да және заңмен тілді бақылау құқығы берілмеген. Академияның осы саладағы негізгі жарияланымы – Португал тілінің орфографиялық сөздігі (Vocabulário Ortográfico da Língua Portuguesa), оның бес басылымы бар. Сөздікті академияның лексикология және лексикография комиссиясы дайындайды. Егер сөз сөздікке енгізілмесе, ол Бразилия португал тілінде дұрыс сөз ретінде танылмайды. Академия құрылғаннан бері бүгінге дейін 40 мүшеден тұрады, олар "өлімсіздер" деп аталады. Бұл мүшелер Бразилия азаматтарынан, әдеби құндылығы бар туындылар немесе кітаптар жариялағандардан іріктеледі. "Өлімсіз" атағы өмір бойына беріледі. Жаңа мүшелер академия мүшелерінің дауысымен, "орындықтардың" бірі бос қалғанда қабылданады. Орындықтар нөмірленген, әрқайсысының меценаты бар: меценаттар – ABL құрылған кезде қайтыс болған 40 ұлы бразилиялық жазушы; меценаттардың есімдерін негіз қалаушылар оларды қайтыс болғаннан кейін құрметтеу мақсатымен таңдады. Осылайша, әрбір орындық оның қазіргі иесімен, оның алдыңғы иелерімен, оны бірінші болып иеленген негіз қалаушымен және меценатпен байланысты. Академия мүшелері академияның ресми жиналыстарына қатысқанда семсері бар (бұл форма "fardão" деп аталады) ресми гала-алтынмен әшекейленген киім киеді. Бұл орган тілдің ресми билігі ретінде әрекет етеді; оған тілдің ресми сөздігін жариялау міндеті жүктелген. Алайда, оның шешімдері халыққа да, үкіметке де міндетті емес.

Қор

АБЛ құру бастамасы белгілі бір тұлғалар тобы тарапынан қолға алынып, 1896 жылдың 15 желтоқсанында басталған дайындық кездесулерінде Мачадо де Ассис төрағалығымен іске асырылды. Осы кездесулерде 1897 жылдың 28 қаңтарында Бразилия әдебиет академиясының уставы және 40 негіздеушінің құрамы бекітілді. Сол жылдың 20 шілдесінде Рио-де-Жанейро қаласының орталығындағы Педагогиум ғимаратында алғашқы отырыс өтті. Академияда бекітілген штаб-пәтер немесе қаржылық қаражат болмағандықтан, салтанатты жиындар Португалия Корольдік кітапханасының залында, бұрынғы Ұлттық гимназияның ғимаратында және Ішкі істер министрлігінің Асыл залында өткізілді. Бірлескен отырыстар АБЛ-нің бірінші хатшысы Родриго Октавионың Quitanda көшесіндегі 47-үйіндегі кеңсесінде өтті. 1904 жылы академия басқа да мәдени орталықтарға орналасқан үкіметтік ғимарат – Бразилияның Силогеосының сол жақ қанатын алды. 1923 жылы академия өз ғимаратына көшкенге дейін ол жерде орналасты.

Диктатура

Варгастың тоталитарлық диктатурасы немесе Бразилияның әскери үкіметі сияқты кезеңдерде академияның әдебиет саласына адал жаңа мүшелерді таңдаудағы бейтараптығы саяси тұлғаларды, әдебиетке елеулі үлес қоспаған экс-президенттер мен диктаторлар, мысалы, 1943 жылы Гетулио Варгасты сайлау арқылы бұзылды. Академия Варгас кезінде де, әскери диктатура тұсында да мәдени өркендеуді және сөз бостандығын қорғамағаны үшін сынға ұшырады. Бұл екі билік кезеңінің екеуі де Бразилия мәдениетіне, соның ішінде Бразилия әдебиетіне қатаң цензура салды.