Кіріспе

Бразилиялық журналист және кәсіпкер (1892–1968)
Бразилия муниципалитеті

Франсиско де Ассис Шатобриан Бандера де Мело (fɾɐ̃ˈsisku dʒi aˈsis ʃɐtobɾiˈɐ̃ bɐ̃ˈdejɾɐ dʒi ˈmɛlu), сондай-ақ, «Шато» деген лақап атымен де белгілі (4 қазан 1892 – 4 сәуір 1968), бразилиялық заңгер, журналист, саясаткер және дипломат болған. Ол Бразилияның сол кездегі ең ірі баспасөз желісі – Diários Associados-тың негізін қалаушы және директоры: 34 газет, 36 радиостанция, 18 телеарна, бір жаңалықтар агенттігі, бір апталық журнал («O Cruzeiro»), бір айлық журнал («A Cigarra»), сондай-ақ балаларға арналған көптеген журналдар. 1940-1950 жылдары ол журналист, кәсіпкер, өнерді қолдаушы және саясаткер ретінде Бразилияда танымал болды. Шатобриан 1957 жылдан 1961 жылға дейін Ұлыбританиядағы Бразилия елшісі қызметін атқарды. Ол сонымен қатар заңгер, заң профессоры, жазушы және Бразилия әдебиет академиясының мүшесі болды, 1954 жылдан 1968 жылы қайтыс болғанға дейін академияның 37-ші төрағасы қызметін атқарды.

Ерте өмір

Шатобриан 1892 жылдың 4 қазанында Бразилияның солтүстік-шығысындағы Параиба штатының Умбузеиро қаласында Франсиско Хосе Бандейра де Мело мен оның әйелі Мария Кармем Гведес Гондимнің ұлы ретінде дүниеге келді. Шатобриан адвокат, судья Зозимо Барозу до Амаралдың қызы Мария Анрикетта Барозу до Амаралға үйленді және олардан Фернандо деген бір ұлы болды.

Мансап

Шатобриан кедей жағдайда дүниеге келді, сап-сары үйлерде тұрып, 10 жасында ғана оқуға үйренді. 15 жасында «Газета до Норте» газетінде журналист болып жұмыс істеуге кірісті. Ол сондай-ақ Jornal Pequeno және Diário de Pernambuco газеттеріне материалдар жазды. 1917 жылы Рио-де-Жанейроға көшіп келген соң, Correio da Manhã газетінде жұмыс істеді. Осы газетте ол 1920 жылы Еуропаға жасаған сапары туралы әсерлерін жариялады. Пернамбуко штатында жас заңгер ретінде ол түрлі саяси және әдеби тұлғалармен ауызша пікір алмасу арқылы танымал болды. Сонымен қатар, 20 жасында Ресифе заң факультетінде Рим құқығының профессоры болды, бірақ мемлекеттік саясаткерлермен, оның ішінде генерал Дантас Баррето мен доктор Мануэль Борбамен болған қақтығыстардан кейін ғана лауазымға ресми түрде тағайындалды. Бұл дауды шешуге 1915 жылдың 8 желтоқсанында республика президенті Венчеслау Брастың жіберген телеграммасы себеп болды. Профессорлық лауазымға ие болғаннан кейін ол одан да үлкен мақсатына – отыз жасқа дейін өз газетін шығаруға ұмтылды. 1924 жылы Шато «O Jornal» газетінің директоры болды. Бұл оның баспасөз империясын құруға жасаған алғашқы қадамы болды, оған Бразилиядан келген маңызды газеттер қосылды, мысалы, Diário de Pernambuco (Латын Америкасындағы ең көне газет) және Jornal do Commercio (Рио-де-Жанейродағы ең көне газет). Келесі жылы оның баспа конгломератына Сан-Паулудан шыққан газет қосылды: Diário da Noite. 1929 жылы Шатобриан Diários Associados конгломератына тағы бір газет қосты: Estado de Minas, қазір бұл конгломераттың ең танымал, ықпалды және құрметке ие газеті. Ақылды, білімді, қатал және өрескел болғандықтан, ол өзін-өзі жасаған адам ретінде танымал болды, жеке мүдделеріне қызмет ете алатын ықпалды адамдармен жақындасып, лоббилеуден тартынбады; жас кезінде ол жергілікті Lundgren өнеркәсіпшілер отбасымен дос болды. Рио-де-Жанейроға көшкеннен кейін Шатобриан журналист және заңгер болып жұмыс істеді, және соңғы қызметінде ықпалды адамдармен, әсіресе шетелдік корпорациялардың мүдделерімен байланысты магнаттармен дос болды. Шатобриан 1930 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Бразилиядағы медиа-магнат және Diários Associados компаниясының иесі болды, бұл конгломерат өзінің ең жоғарғы сатысында жүзден астам газет, радио және теледидар станциялары, журналдар мен телеграф агенттігін қамтыды. Ол сонымен қатар Пиетро Мария Бардимен бірге 1947 жылы Сан-Паулу өнер мұражайының (MASP) негізін қалаушылардың бірі болды. 1935 жылы 25 қыркүйекте Шатобриан радионы ойлап тапқан Гульельмо Маркони қатысқан салтанатты шарада Rádio Tupi (pt) радиосын ашты. Он күн бұрын Маркони 120 дауысты оркестрдің орындауындағы Бразилияның ұлттық әнұранымен бірінші музыкалық бағдарламаны эфирге тарады, дирижерлік жасаған Вилла Лобос болды. Бастапқыда станция "Cacique do Ar" деп аталды, сонымен қатар PRG 3 немесе жай ғана G 3 префиксімен де белгілі болды. Шатебриан Латын Америкасының бірінші және әлемдегі бесінші телеарнасын (Tupi TV) құрды. 1952-1957 жылдары аралығында республика сенаторы болды. Баспасөз магнаты болғаннан кейін ол журналистік сезімін мүлдем адал емес мінез-құлықпен үйлестірді, ақша табудың негізгі құралы ретінде магнаттар мен билікке қарсы жала жабу мен шантаж жасауды кеңінен пайдаланды. Өмірінің соңғы жылдары ол Сан-Паулу өнер мұражайын (MASP) Бразилияның түрлі бизнесмендерінен шантаж арқылы алынған қаржыны пайдаланып, кедейленген Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Еуропадан ескі еуропалық шеберлердің жұмыстарын сатып алып қайта жаңартты. 1968 жылы 4 сәуірде Сан-Паулу қаласында ұзақ жылдар бойы күрескен аурудан қайтыс болды, тіпті парализге шалдыққандықтан сөйлей алмаса да, мақалаларын жазуын тоқтатпады.

Тарихи әсері

Көптеген кезде пікір таласына түсетін, жек көрінетін және қорқыныш тудыратын тұлға Шатобрианды "Бразилиялық азамат Кейн" деп те атады және оның бұқаралық ақпарат құралдарында жарнама орналастырмаған компанияларды шантаж жасағаны, сондай-ақ кәсіпкерлерді жалғанмен қорлағаны (мысалы, өнеркәсіп иесі граф Франческо Матараццоны) үшін әдепсіздікке айыптады. Оның империясы саяси мүдделер мен келісімдерге, соның ішінде Бразилия президенті Гетулио Варгаспен қарым-қатынасқа негізделген, бұл қарым-қатынас даулы болғанымен табысты болды. Кейбіреулер Франсиско де Ассис Шатобриан мен Бандейра де Мелоның Бразилияның қазіргі заманғы баспасөз және бұқаралық мәдениетінің негізін қалағанын айтады. Оның 1920 жылдардан 1960 жылдарға дейінгі билік кезеңіндегі Бразилия БАҚ-ындағы ықпалы, сондай-ақ ұстамсыздығы, жаңашылдығы және қарақшылық көзқарасы АҚШ-тағы Уильям Рэндольф Херстпен салыстыруға болады. Шатобриан Бразилия тарихындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі болды. Ол саясат пен экономикадағы қазіргі басшылармен тығыз байланыста болғанымен белгілі. Заңгер, журналист, медиа-магнат, елші және сенатор ретінде ол саяси науқандар мен шешімдерде шешуші рөл атқарды. Ол президенттерді құруға қатысты және Бразилия баспасөзінің сөзсіз билеушісі болды. Сонымен қатар, ол нақты идеологиялық бағдарламаға ие болған жоқ, бірақ еркін нарықтың және империалистік мүдделерге ерікті мойынсұнудың жақтаушысы болды. Өмірінің соңында, әсіресе 1960 жылы өткен инсульттен кейін, ол сөйлей алмай, коляскада отырып, көбінесе арнайы жабдықталған теріске жазылған хаттар арқылы басқалармен байланыс жасады. Ол өзінің жалған көлеңкесіне айналды, "билік ойынына араласып жүрген шантажист".