Кіріспе

Канадалық қаржыгер және өнеркәсіпші, 1-ші баронет сэр Джеймс Хамет Данн (29 қазан 1874 – 1 қаңтар 1956) – 20 ғасырдың бірінші жартысындағы канадалық қаржыгер және өнеркәсіпші. Ол ең алдымен 1935 жылы «Алгома Стил» компаниясын құтқарып, одан кейін 20 жыл бойы оның президенті және меншік иесі болғандығымен танымал.

Ерте өмір

Данн Санкт-Петер ауылында дүниеге келді, қазір Батерст қаласының құрамына кірген, Нью-Брансуик провинциясы, Канада. Оның әкесі кеме жасау компаниясының иесі болған, бірақ ағаш кемелерге деген сұраныстың күрт төмендеуінен компанияның қызметі дерлік тоқтап қалды. Джеймс өте кішкентай кезінде әкесін жоғалтты, ол жасынан портоға құлап қайтыс болды. Әйелі, Сент-Люк пресвитериан шіркеуінің өте берілген мүшесі, телеграф операторы болып жұмыс істеп, аз табысымен оны өсірді. Жесір ана мен балаға Фергюсон отбасы да көмектесті, олардың үлкен шаруашылығында анасы үй шаруасымен айналысып, оларға баспана мен тамақ берді. Өзінің өмірбаянында, балалық шағы мен өмір бойы досы Макс Эйткен, 1-ші Барон Бивербрук, Даннның анасының діншілдігі арқасында Ұсақ катехизиске және Джон Нокстың сеніміне қалай қаныққандығын айтады. Атап айтқанда, Бивербрук 74 және 75-сұрақтарға берілген жауаптардың (байлық тек заңды жолмен ғана табу керек деп нақты айтылған) жас Даннның қалыптасуына үлкен әсер еткенін атап өтеді. Джеймс Данн бала кезінен-ақ көп оқитын, жақсы есте сақтайтын бала болды. Оқуын бітірген соң, жұмыс іздеп үйінен кетіп, біраз уақыт Мичиган көлінде американдық кеме компаниясында палуан болып жұмыс істеді. Содан кейін ол шығыс жағалауға барып, Массачусетс штатындағы Линн қаласындағы өндіріс компаниясында жұмыс істеді. Бірақ көп ұзамай ол үйіне оралып, Джордж Гилберт заң фирмасында кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты, онда Ричард Бедфорд Беннеттпен бірге жұмыс істеді. Осы жұмыс оны Галифакстағы (Жаңа Шотландия) Далхаузи университетінің заң мектебіне түсуге итермеледі. Оның жинаған ақшасы білім алуға жеткіліксіз болды, сондықтан Данн университетте оқу ақысын төлеу үшін түрлі қосымша жұмыстар істеді, соның ішінде университет кітапханасында да жұмыс істеді. Ол 1898 жылы бітірді, содан кейін Галифакста заңгер болып жұмыс істеді, кейін Альберта штатындағы Эдмонтон қаласында өз заң фирмасын ашты. Ұзақ уақыт өтпей Данн Квебек штатының Монреаль қаласының қарқынды дамып жатқан экономикасына тартылып, қаланың белгілі заң фирмаларының бірінде жұмысқа орналасты. 1915 жылы, Ұлы соғыстың ең қиын кезінде, оның серіктесі Пирсон немістер "РМС Лузитания" кемесін батырғанда қаза тапты. Осы қайғылы оқиғаға қарамастан, ол тез қалпына келіп, көп миллионерге айналды. Данн бельгиялық қаржыгер Альфред Ловенштейнмен бірнеше бизнес-жобаларда серіктес болғаны хабарланды, олар 1920 жылдары Британдық Селанез компаниясына салған инвестициясынан 1,000,000 фунт стерлингтен астам пайда тапты. Даннның Макс Эйткенмен тығыз достығы бай Нью-Брансуикер Англияда тұруды шешкеннен кейін де жалғасты. Өзінің тамырына бекем байланысы бар Данн, 1911 жылы Фредериктондағы Христос шіркеуінің соборындағы өрт салдарынан қоңыраулардың жойылғаннан кейін, 1849 жылғы бес тонналық қоңыраулардың орнына жаңаларын сыйға берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс оған көптеген бизнес мүмкіндіктерін және Ұлыбританияға қызмет ету мүмкіндігін берді. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы еңбегі үшін 1921 жылы Жаңа жылдық құрмет көрсету кезінде баронет атағын алды. Өмірі бойы Данн британдық қаржы саласындағы Ротшильдтермен бәсекелесетін ірі өнеркәсіптік көшбасшы болды. Ол негізінен Англияда тұрды және Францияда вилла ұстады, бірақ Канадаға, әсіресе Нигаду өзеніндегі балық аулау лагеріне, туған жеріне жиі сапар шегіп тұратын.

Алгома болат

Сэр Джеймс Даннның Канададағы бірқатар инвестициялары Солтүстік Онтарионың кен өндіру кәсіпорындарында болды және ол Саулт-Сте. Мари, Онтарио қаласындағы Algoma Steel компаниясымен бизнес қарым-қатынасын бастады. Бұл компанияны Фрэнсис Клерг құрған, ал 1903 жылғы банкроттығынан кейін Филадельфия, Пенсильвания штатының инвесторлары сатып алған. Теміржол рельстерін өндіруге тым көп тәуелді болғандықтан болат компаниясы көптеген мәселелерге тап болды және 1908 жылы Данн Роберт Флемингті қоса алған британдық инвесторлар тобымен серіктестік құрды. Олар американдық консорциуммен бірлесіп Algoma Steel компаниясын сатып алу үшін Lake Superior Investment Co. құрды. Даннның сол кездегі рөлі маңызды болғанымен, ол әлі де аз үлеске ие болды және американдық инвесторлар бақылауды ұстады. Algoma Steel компаниясы күшті басшылықтың болмауымен сипатталатын жылдар бойы дамып, құлдырады, ал 1935 жылы компания қайтадан таратылды, соның салдарынан қала да қиын жағдайға түсті. Қала әкімінің Даннға көмек сұраған хаты осы ауыр сынақты толыққанды көрсетеді. Осы жолы, 61 жасында Данн компанияны сатып алуды ұйымдастырды, осылайша ол жалғыз бақылаушы акционер атанды, бұл оған болат өндірушінің пайдалылығын қалпына келтіру үшін қатал, бірақ қажетті қайта ұйымдастыру шараларын қабылдауға мүмкіндік берді. Осы мақсатқа жету үшін ол банк несиелерін алды, өзінің сүйікті өнер туындыларының коллекциясын сатты және табыс орнына акцияларды алды. Даннның нық қадамдарының арқасында ол өнеркәсіпте кем дегенде екі маңызды жаңалыққа қол жеткізді. 1935 жылы гематит кені болат өнеркәсібінің негізі болды және Algoma компаниясы оны пайдаланды. Algoma компаниясына тиесілі гематит кен орнының жанында 1000 метрден аса биіктігі бар тау болды, бірақ онда сидерит деп аталатын сапасы төмен кен болды. Сарапшылар бірауыздан Даннның бұл сидерит тауларын пайдаланғысы келгеніне қарсы болды, оны ақылсыздық деп бағалады. Мұндай сападағы кенді әлемде басқа еш жерде коммерциялық мақсатта қолданбаған. 1939 жылдың басында пилоттық сынақтар сәттілікке жеткендей көрінді, бірақ оны растау үшін толық өндіріс қажет болды. Данн бұл инвестицияны соңына дейін жеткізді және оң нәтиже алды. Ал Алгомада Данн енгізген келесі жаңалық "Sink Float процесі" деп аталды. Жаңашылдыққа қажеттілік Хелен кенішіндегі кен қорының таусылуына байланысты болды. Ғасырдың басында Гвилем Дэниел Дельпраттың Брокен Хилл Проприетаридегі ұқсас жағдайға байланысты енгізген бұл процесс АҚШ-та бірнеше рет сынақтан өткен, бірақ Виктория кенішіндегі кеннен мүлдем басқа рудада қолданылған. Канадалық кен орындары бұл технологияны әзірлемеген, тәжірибе жүргізу үшін ірі жабдықтар болмады, сондықтан пилоттық қондырғының нәтижесі күмәнді және қымбат болуы мүмкін еді. Бірақ бұл тәуекел сәтті аяқталды және Данн тағы да алғашқылардың бірі болды. Виктория кеніші 1945 жылдан бастап Хелен кенішін алмастыра алды, ал соңғысы 1949 жылы ашық карьерден жер астына көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания әскерилердің болатқа деген үлкен сұранысынан пайда тапты. Алайда француздық құлдырау салдарынан активтерін сатуға мұқтаж болған серіктестерінің қаржылық талаптары Даннды мазалады, ол соңында өзінің Algoma акцияларын ғана сақтап қалды. Тіпті оларды өзінің брокер достарына кепілге берді. 1935 жылы Митчелл Хепберн провинциялық үкіметі берген синтезге субсидиялық бағадан түскен пайда 1942 жылы Конант үкіметімен жойылды. Кейде Даннның соғыс күшін басқаратын федералды үкімет министрі К. Д. Хоумен қарым-қатынасы қиын болды. Бивербрук Уинстон Черчилльді тыныштауға мәжбүр болған оқиғаны баяндайды, өйткені Хоу немесе Маккензи Кинг 1940 жылдың қазан айының қараңғы күндері Даннның беделін түсірген. Хоу 1940 жылдың 26 қазанында Даннға соғыс шаралары туралы заңға және Ұлттық ресурстарды жұмылдыру туралы заңға сәйкес тиімді иелiктен айырумен қатер төндірді: үкімет «сауда, экспорт, импорт, өндіріс және өндіріс» жұмыстарын бақылауға ала алады және одан «өзін, [оның] қызметтерін және мүлкiн Канаданың атынан Ұлы патшаның қарамағына қоюды талап ете алады. қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, Канаданы қорғау, қоғамдық тәртіпті сақтау немесе соғысты тиімді жүргізу немесе қоғамның өміріне қажетті қызметтер мен қызметтерді қамтамасыз ету үшін қажет немесе тиімді деп саналады». Бұрынғы министрлікте болған Бивербруктан Черчилльге арналған хат Даннның жеке тұлғасы мен мүлкін қамтамасыз етуге жеткілікті болды, бірақ оның денсаулығы нашарлап, осы жағдай оған ауыр соққы болды. Дэнн ауыр операциядан кейінгі аптада Хоу қайтадан шабуыл жасады. Бұл жолы Хоу 1943 жылдың 12 сәуірінде Уилсонға Royal Bank-те телефон соқты: егер Хоудың болат сарапшылары (вероятно, Даннның сидеритті дамытуда жаңылыстырған сарапшылар) дұрыс болса, Данн Algoma компаниясының төрағалық лауазымынан кетуі керек немесе ол компанияны иелiктен айыруға мәжбүр болады. Соңғы үш жылда Ұлыбритания мен Канадада көптеген прецеденттер жинақталды. Бірақ Уилсон және оның Royal Bank-і бекем тұрып, мұндай шараға жол бермеді. Оның орнына Уилсон үкіметтік іс қағаздарын ашуды талап етті және Хоудың блефі ашылды. 1943 жылдың тамызына қарай Algoma компаниясының вице-президенті қызметтен алынды және жол ашық болды. Кейін Данн мен Хоу дос болып кетті, Хоу тіпті Даннның Dayspring имениесінің жанында, Жаңа Брансуик штатындағы Сент-Эндрюс курортында жаздық үй сатып алды. Хоу Даннның мүлігін басқарушысы ретінде де тағайындалды. Соғыс кезінде Данн екі ауыр денсаулық проблемасына тап болды, олар кәрілікке байланысты туындады. Ол 17 күн және бес апта бойы ауруханада жатты. Ол мен Христофоридес бұл екі жағдайды да баспасөзден жасыруға тырысты. Бірінші қиындықтан кейін көп ұзамай ол оған үйленді.

Канадалық пароходтар желісі

1944 жылы Данн Канаданың пароходтық желілерінің (CSL) директорлар кеңесіне шақырылды. Оның кен тасымалдаушылары Алгома болат зауыты үшін маңызды кен мен көмір тасымалдаушысы болды, бұл зауыт географиялық тұрғыдан оңтүстіктегі бәсекелестеріне қарағанда кем артықшылыққа ие болды. CSL-дің Ұлы көлдердің төменгі бөлігіндегі болат зауытының бәсекелестеріне қызмет көрсетуге басымдық беру саясатынан наразы болған Джеймс Данн, Виннипег, Манитоба кәсіпкері мен Монреаль баспа магнаты Джон Уилсон Макконнеллдің қолдауымен кеме компаниясының акцияларын сатып алуға кірісті. Ол Монреаль банкінен несие алды және Канада Корольдік банкіндегі Эрл МакЛофлин арқылы 1951 жылы Канаданың пароходтық желісін толық бақылауға алуға жеткілікті қаржы жинады. Бұдан кейін Algoma Steel өнімдерін оңтүстік нарықтарына тиімді жеткізуге қабілетті жүк кемелері бар тағы бір кеме компаниясы сатып алынды. Бірнеше жылдың ішінде Данн өзінің Algoma Ore Properties Limited компаниясынан американдық сатып алушыларға темір кенін экспорттауды бастады.

Көркем туындылар жинағы

Сэр Джеймс Данн көп жылдар бойы өнерді ынтамен жинақтаған. Ол 1908 жылы ван Хорн арқылы осы әуесқойлықпен танысты, 1911 жылға дейін Гояның үш картинасын және 1912 жылға дейін Веласкестің бір картинасын сатып алды. 1914 жылы Фишердің мәселесінен кейін өнер жинағын сатуға мәжбүр болғанда, Данн қатты ренжіді. Саудаға 13 картина кірді, олардың ішінде Холбейн, Бронзино, Мане және Эль Греко болды. Данн Версаль конференциясына қатысушылардың он жеті портретін салу үшін сэр Уильям Орпенге тапсырыс берді, олардың арасында Вудро Вильсон және Джордж Барнс болды. Үлкен экономикалық дағдарыстың шыңында ол тағы да он картинаға тапсырыс берді, бұл жолы Лорд Гринвуд, Лорд Кастеросс және Лорд Бивербрук сияқты достарының портреттерін, өкінішке орай, Сикерт салған. 1940 жылдардың соңында ол және Кристофор, леди Данн Сальвадор Далимен достық қарым-қатынас орнатты. Суретші жұбайлардың портреттерін (Гала Сальвадор Дали қоры) (Гала Сальвадор Дали қоры) салған, қазір олар Нью-Брансуиктің Фредериктон қаласындағы Бивербрук өнер галереясында Далидің ең танымал туындыларының бірі – «Сантьяго эль Гранде» картинасымен бірге тұрақты түрде көрсетілуде. Сонымен қатар, өнер галереясы Даннның жинаған басқа да өнер туындыларын алды, соның ішінде 1650 жылы Якоб ван Лудың «Джентльмен» атты картинасы және Август Джонның «Дорелия» картинасы, сондай-ақ Джонның сэр Джеймс Даннның портреті.