Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи аристократиясы
Fijian nobility
Фиджидегі Басшылар үйі Фиджи аристократиясынан құралған, оның құрамына әр түрлі дәрежедегі шамамен жетпіс басшы кіреді, олардың көпшілігі туыс. Бұл ресми саяси орган емес және бұрынғы Басшылар кеңесінен өзгеше, ол конституциялық міндеттері бар саяси орган болды, алайда екі органның құрамындағы мүшелер көп жағдайда бірдей болды.
The House of Chiefs in Fiji consists of the Fijian nobility, composed of about seventy chiefs of various ranks, majority of which are related. It is not a formal political body and is not the same as the former Great Council of Chiefs, which was a political body with a prescribed constitutional role, although the membership of the two bodies did overlap to a great extent.
Әлеуметтік иерархия
Фиджи қоғамы дәстүрлі түрде өте қабатталған. Басшылар иерархиясы ауылдарға (коро), кіші аудандарға (тикина ву), аудандарға (тикина кокавата) және провинцияларға (ясана) басшылық етеді. Бұл әкімшілік бөліністер көбінесе кеңейтілген отбасы (токатока), ру (матакали), тайпа (явуса) және жер (вануа) әлеуметтік бірліктерімен шамамен сәйкес келеді. Әр матакалиді еркек болса Рату, әйел болса Ади (Ахн ди) деп аталатын басшы басқарады. Матакалиден жоғары тұрған бірліктерге басшылық ететін басшылардың басқа да беделді атақтары бар, бірақ олар да көбінесе Рату немесе Ади деп аталады, алайда аймақтық айырмашылықтар бар. Ревада Рату мен Адидің орнына Ро қолданылады, ал Лау аралдарында Роко қолданылады. Кадаву тобында және Фиджидің батысында Булу Адидің орнына қолданылады. Басшыларды тағайындау әдісі біркелкі емес, бірақ лауазым көбінесе өмір бойы сақталады (кейбір ерекшеліктермен) және мұрагерлік элементі бар, бірақ басшының ұлы әкесі қайтыс болған кезде лауазымға автоматты түрде ие болмайды. Басшы, Ұлыбританиядағы пэр сияқты, бірнеше атаққа ие болуы мүмкін; мысалы, қайтыс болған Рату Сэр Камисе Мара Туи Наяу және Туи Лау болған.
Fijian society is traditionally very stratified. A hierarchy of chiefs presides over villages (koro), sub districts (tikina vou), districts (tikina cokavata), and provinces (yasana). These administrative divisions generally correspond roughly with the social units of the extended family (tokatoka), clan (mataqali), tribe (yavusa), and land (vanua). Each mataqali is presided over by a chief, styled Ratu if male or Adi (pronounced Ahn di) if female. Chiefs presiding over units above the mataqali have other, more prestigious titles, although they, too, are typically addressed and referred to as Ratu or Adi, although there are regional variations. In Rewa, Ro is used instead of Ratu and Adi, while in the Lau Islands Roko is used. In Kadavu Group and in the west of Fiji, Bulou substitutes for Adi. The method of appointing chiefs is not uniform, although the position is generally held for life (with some exceptions) and there is a hereditary element, although the son of a chief does not automatically succeed to the position on his father's death. A chief may hold more than one title, just as a peer may in the United Kingdom; the late Ratu Sir Kamisese Mara, for example, was both Tui Nayau and Tui Lau.
Облыстар мен конфедерациялар
Әкімшілік мақсаттарда Фиджи он төрт провинцияға бөлінеді, олардың әрқайсысында провинциялық кеңес бар, онда провинция басшылары мен қарапайым халық өкілдік етеді. Әрбір провинциялық кеңесті Роко Туи басқарады, оның тағайындалуын Фиджи ісі жөніндегі кеңес, үкіметтік департамент мақұлдауы тиіс, сондай-ақ Кеңестер қабылдаған барлық ережелер мен жиналған салықтарды да мақұлдауы керек. (Атаулар жаңылыстыруы мүмкін: Роко Туи атағымен танылатын әрбір басшы провинциялық кеңесті басқармайды). Провинциялық кеңестердің маңызы зор, себебі олар тек қана бірлесіп меншікке алынған жерді (Фиджинің жалпы жер аумағының 80 пайызынан астам) басқарып қана қоймай, сонымен қатар Басшылар Кеңесіне көптеген өкілдерді сайлайды. Сонымен қатар, Фиджи Сенатының 32 мүшесінің 14-ін таңдауға міндеттелген Басшылар Кеңесі, бұл міндетті әдетте он төрт провинциялық кеңеске жүктейтін. Барлық басшылардың да үш конфедерацияның біріне жататындығы белгілі: Кубуна, Буребасага және Товата. Конфедерациялардың шекаралары көбінесе провинциялардың шекараларымен сәйкес келеді. Елдің батысында ерекшелік бар, онда Ба және Ра провинциялары Кубуна және Буребасага конфедерациялары арасында бөлінген. Алайда, бұл әкімшілікке әсер етпейді, өйткені конфедерациялар мен провинциялар әртүрлі рөлдерді атқарады – біріншісі басшылар мен рулардың қарым-қатынасына, ал екіншісі ресми саяси құрылымдарға негізделген. Ең жоғары басшылық атақ – Туи Вити (Фиджи патшасы) 1874 жылдан бері бос тұр, ол кезде король Серу Эпениса Какобау және басқа да көрнекті басшылар аралдарды Ұлыбританияға өткізген. Бірақ Туи Вити атағы салыстырмалы түрде жаңа болды; ол Фиджинің дәстүрлі патшалық атағы емес, Таноа Висаваканың қайтысынан және оның ұлы Серу Эпениса Какобаудың билікке келуінен кейін пайда болды. Ол Фиджинің көп бөлігін бағындырғаннан кейін өзін Туи Вити деп жариялады және өзге басшыларды оны өздерінің үстемдігінде тануға көндірді. Дегенмен, бұл атақ содан бері мойындалды және британ монархы да содан бері ұқсас рөл атқарды; тіпті Фиджи 1987 жылы республика болғаннан кейін де, бұрынғы Басшылар Кеңесі Елизавета II-ні өзінің ең жоғары басшысы ретінде мойындады, оның үстіне ол Ситивени Рабуканың 1987 жылғы екі әскери төңкерісінен кейін Фиджи патшайымы болудан бас тартты, бұл төңкерістер Фиджи доминионын және Фиджидің 1970 жылғы Конституциясын құлатты.
For administrative purposes, Fiji is divided into fourteen provinces, each of which has a Provincial Council in which the chiefs from the province are represented, along with commoners. Each Provincial Council is headed by a Roko Tui, whose appointment must be approved by the Fijian Affairs Board, a government department, which must also approve all bylaws passed and taxes levied by the Councils. (Titles can be deceptive: not every chief styled Roko Tui heads a Provincial Council). The Provincial Councils are significant in that they not only administer communally owned land (more than 80 percent of Fiji's total land area), but also elected most of the representatives to the Great Council of Chiefs. Moreover, the Great Council of Chiefs, which was charged with choosing 14 of the 32 members of the Fijian Senate, the upper house of the Parliament, normally delegated that task to the fourteen Provincial Councils. All of the chiefs also belong to one of three confederacies: Kubuna, Burebasaga, and Tovata. For the most part, the boundaries of the confederacies correspond to the boundaries of the provinces. An anomaly exists in the west of the country, where the provinces of Ba and Ra are split between the confederacies of Kubuna and Burebasaga. This does not affect administration, however, as the confederacies and the provinces fulfill different roles, the former being based on the relationship of chiefs and clans, and the latter being formal political entities. The highest chiefly title, the Tui Viti (King of Fiji), has been vacant since 1874, when King Seru Epenisa Cakobau and other prominent chiefs ceded the islands to the United Kingdom. But the Tui Viti title was relatively new; it was never a traditional kingly title of Fiji, but came into being after the death of Tanoa Visawaqa and the rise of his son Seru Epenisa Cakobau who proclaimed himself Tui Viti after conquering much of Fiji and persuading his fellow chiefs to recognize him as their overlord. However the title has been recognised since that time and the British monarch has filled a similar role since; even since Fiji became a republic in 1987, the former Great Council of Chiefs continued to recognise Queen Elizabeth II as its most senior chief, even though she ceased to be Queen of Fiji after Sitiveni Rabuka's two military coups in 1987, which overthrew the Dominion of Fiji and the 1970 Constitution of Fiji.
Фиджилік атаулардың тізімі
Келесі кесте Фиджидің аудандарын, кіші аудандарын және ауылдарын, олардың басшыларымен бірге көрсетеді. Әрбір басшы, егер белгілі болса, толық ресми атауының астында, қалың әріппен жазылған, ал есімі – көлбеу әріппен берілген. Көптеген басшылар Тикина Воу (кіші ауданға) қарасты ауылдар тобын (коро) басқарады; кейбір Тикина Воу екі немесе одан көп ауылдар тобына бөлінген, олардың әрқайсысының өз басшысы бар. Кейде екі ауыл тобы, тіпті екі кіші ауданды бір басшы бөліседі. Бұл Найтасири провинциясында жиірек кездеседі. Кестеде басшының ортақ аймақтары бір түспен көрсетілген. Лау аралдары ерекшелік құрайды: басқа провинциялардан айырмашылығы, олардың аудандары кіші аудандарға бөлінбеген. 14 провинцияның барлығында, Кадавудан басқа, өздерінің ең жоғары басшылары бар. Кадаву провинциясында тоғыз басшы бар; олардың барлығы өз аудандарында ең жоғары дәрежеде. Аудан, кіші аудан және ауылдар әліпбилік тәртіппен емес, басшыларының басымдық ретімен орналастырылған. Бұл тәртіп даулы, бірақ ресми хаттама оны әдетте сақтайды.
The following table depicts Fiji's districts, sub districts, and villages, with their chiefs. Each chief, if known, is named in italics under his or her full formal title, which is in bold. The majority of chiefs rule over a group of villages (koro) belonging to a Tikina Vou (sub district); some Tikina Vou are subdivided into two or more groupings of villages, each with its own chief. In a few cases, two groups of villages, or even two sub districts, share a single chief. This is more common in Naitasiri Province than elsewhere. In the table, this is indicated by backgrounding in the same colour the areas shared by a chief. The Lau Islands are an anomaly: unlike the other provinces, their districts are not divided into sub districts. All the 14 provinces have their own paramount chief with exceptions to Kadavu. Kadavu Province has nine chiefs; all are paramount in their own districts. The districts, sub districts, and villages are arranged, not alphabetically, but in the order of precedence of their chiefs. This order is not without controversy, but protocol generally observes it.