Кіріспе

Марчелло Труцци (6 қыркүйек 1935 – 2 ақпан 2003) – американдық әлеуметтанушы және ғалым. Ол Флоридадағы Нью-колледждің, кейін Шығыс Мичиган университетінің әлеуметтану профессоры болды, Паранормальдық құбылыстарды ғылыми зерттеу комитетінің (CSICOP) құрылтайшы төрағасы, Ғылыми зерттеулер қоғамын құрушы және Ғылыми аномалияларды зерттеу орталығының директоры қызметін атқарды. Труцци түрлі протоғылымдар мен псевдонаукаларды зерттеген, ал CSICOP-тің құрылтайшыларының бірі Пол Курц оны "скептиктердің скептигі" деп атады. Ол жиі қолданылатын "Ерекше мәлімдемелер ерекше дәлелдерді қажет етеді" деген фразаның авторы болып саналады, бірақ одан бұрынғы нұсқалары да болған.

Ерте өмір және білім

Труцци Данияның Копенгаген қаласында дүниеге келді және жонглер Массимилиано Труцци мен оның әйелі Соняның жалғыз баласы болды. Оның отбасы 1940 жылы АҚШ-қа көшіп келді, онда оның әкесі Ринглинг Брос. және Барнум & Бейли циркінде өнер көрсетті. Труцци социологиядан бірнеше ғылыми дәреже алды: 1957 жылы Флорида мемлекеттік университетінен бакалавр, 1962 жылы Флорида университетінен магистр және 1970 жылы Корнелл университетінен доктор ғылымының дәрежесін алды. Ол 1958-1960 жылдар аралығында АҚШ армиясында қызмет етті; 1961 жылы АҚШ азаматы болып қабылданды.

Мансап

1974-2003 жылдары Шығыс Мичиган университетінің әлеуметтану профессоры болды. Ол "скептицизмге" балама ретінде "зететизм" терминін ұсынды, себебі ол соңғы терминді "псевдоскептиктер" деп атаған адамдар қолға түсіргенін ойлады. Зетет – "күмәнсіз ізденуші". Бұл терминнің бастауы ежелгі Грекиядағы күмәнданушы Пирроның ізбасарларына арналған сөзден бастау алады. Skeptic's Dictionary Труцциді былай еске алды: Труцци көптеген скептиктерді псевдоскептиктер деп санайтын, ол оккульттік немесе паранормальдық мәлімдемелерді тергеуді қажет санамай-ақ жалған деп санаған адамдарды сипаттау үшін өзі ойлап тапқан термин. Осы айырмашылықты түсіндірудің бір жолы – Марчелло пиррондық дәстүрге жатса, ал қалғанымыз академиялық скептикалық дәстүрге жатады деу болар. Труцци тергеушілер мен зерттеу алдында мәлімдеменің дұрыстығын анықтаған тексерушілерге күмәнмен қарады. Ол CSICOP-ті ғылыми емес мінез-құлыққа ұқсас әрекеттерге айыптады, осыған байланысты "псевдоскептицизм" терминін қолданды. Менің ойымша, олар адал ізденіске кедері келтіруге бейім. Олардың көпшілігі паранормальдық құбылыстар туралы мәлімдемелерге бейтарап емес, оларды жоққа шығаруға тырысады. [ ] Паранормальдық эксперимент олардың талаптарына сай келгенде, олар мақсатты бағаналарды жылжытады. Ал эксперимент сенімді болса, оны жай ғана аномалия деп атайды. Труцци CSICOP зерттеушілері кейде аномалиялар мен паранормальдық құбылыстарды зерттеуге қатысты дәлелдеу стандарттарына негізсіз шектеулер қояды деп есептеді. Мартин Гарднер былай деп жазды: "Соңғы жылдары ол (Труцци) Ури Геллермен жеке достық қарым-қатынас орнатты; менің түсінгенімдей, ол Уридің психикалық қабілеттері бар деп сенбейді, бірақ ол Уридің өзін сиқыршы емес деп көрсетіп, байлық жинағаны үшін оған қызығушылық танытады". Труцци "Көк сезім: психикалық детективтер мен қылмыс" атты психикалық детективтер туралы кітаптың авторы. Ол көптеген психикалық детективтерді зерттеп, мынадай қорытындыға келді: "[Б]із даудың екі жағын да қолдайтын жаңа дәлелдерді таптық. Біз талқылаудың көп бөлігі өте қарапайым болғанын көрсетуге үміттенеміз". Кітапта сондай-ақ дәлелдер мұндай ерекше мәлімдемеге қанағаттандырмайтындығы айтылған. Трюцци folie à deux-пен таныс болғанымен, ортақ визуалды галлюцинацияны қатысушылардың бірі күмәнмен қарастыра алмайтынына сенімді болды. Сондықтан ол оны аномалия деп санады. 1982 жылғы сұхбатта Труцци ЭСП (ганцфельд) эксперименттерінің "дұрыс нәтижелерге" шамамен 60 пайыз жағдайда қол жеткізгенін мәлімдеді. Бұл мәселе әлі де даулы болып қалуда. Труцци IRVA, Халықаралық қашықтан көру қауымдастығының құрылтай жиналысынан бастап өліміне дейін кеңесшісі болды. Труцци 1978 жылы Огайо штатының Сандуски қаласындағы Седар-Пойнт ойын-сауық паркінде өткен "CoasterMania" атты 1-ші жылдық ұлттық дөңгелекті тау-шаңғы конференциясында негізгі спикер болды. Дөңгелекті тау-шаңғының алдыңғы және артқы жағында отыру туралы ол былай деді: дөңгелекті тау-шаңғының алдыңғы жағы артқы жағына қарағанда аз стрессті. Егер сіз дөңгелекті тау-шаңғыға бірінші рет отырсаңыз, алдыңғы қатарда отыруыңыз мүмкін, себебі сіз қамшының соңында емессіз. Орташа адам дөңгелекті тау-шаңғыға отырғанда: "Ойбай, ең қауіпті жер алдыңғы жақта болуы керек, өйткені сіз дәл сондасыз, сізге қалай әрекет ету керектігін ешкім айтпайды және т.б. Бұл ең нашар орын болуы керек, сондықтан мен арттағы 'қауіпсіз' бөлікке кіремін". Себебі біз осылай істейміз: автобустың, ұшақтың артқы орындығына отырамыз. Біз бұл қауіпсіз деп есептейміз. Бірақ мұнда бір қызығы бар, өйткені "Мен өзімнің қандай мықты екенімді дәлелдеймін, қорқынышымды жеңемін, ең қиын жерге түсемін" деген адам алдымен шығады. Ол саяхатты аяқтағанда: "Бұл соншалықты жаман болған жоқ" деп ойлайды. Ал артқа отырған әлгі сүтті тостқа отыратын жігіт енді ешқашан аттанбайды. Сондықтан сіздер болжаған нәрселердің бірі – дөңгелекті тау-шаңғының алдыңғы жағында отырған адамдар қайтадан жүзуге бейім. Бірінші рет артқа отырғызатын адамдар оны қайтадан көруге тырыспайды. 2003 жылдың 2 ақпанында Труцци қатерлі ісіктен қайтыс болды.

"Ерекше талаптары"

Труццидің бұл ескертуі 18 ғасырдағы француз математигі Пьер Симон де Лапластың «құбылыс неғұрлым ерекше болса, оны дәлелдеу үшін соғұрлым күшті дәлелдер қажет» деген тұжырымынан туындайды. Карл Саган кейіннен Труццидің Лапластың бұл тұжырымын «Ерекше мәлімдемелерге ерекше дәлелдер керек» деп кеңінен таныстырды, бұл Саган стандарты ретінде белгілі болды.

Мартин Гарднер Труцци хат алмасуы

2017 жылы World Scientific Дана Ричардс редакциялаған Мартин Гарднер мен Труцци арасындағы хат алмасу туралы кітап жариялады. "Құрметті Мартин, құрметті Марчелло: Гарднер мен Труцци күмәнділік туралы" атты кітап төрт бөлімге бөлінген: "CSICOP-қа апарар жол", "Шекара мәселесі", "Тарқау" және "Достыққа оралу". Труццидің ерте хаттары сақталмағандықтан кітаптың басы Гарднердің хаттарына толығырақ бағышталған сияқты. Редактор Ричардс кіріспеде екі адам арасындағы келіспеушіліктерді, олардың CSICOP үшін қойған әртүрлі мақсаттарын, сондай-ақ скептиктер мен паранормальдық қоғамдастықтағы түрлі тұлғаларды атап көрсетеді. Олар баспагерлер, Геллер және "шарлатан мен қияли адамның анықтамалары" сияқты көптеген тақырыптарды талқылайды.

Труццидің кітаптары

, 236 бет. Поның "Дюпин", Дойлдың "Холмс", Пирс және тағы да көптеген авторлардың шығармаларындағы абдуктивті ойлау әдістеріне арналған он эссе.