Кіріспе

Майкл Брант Шермер (8 қыркүйек 1954 жылы туған) – американдық ғылым жазушысы, ғылым тарихшысы, The Skeptics Society ұйымының атқарушы директоры және Skeptic журналының негізін қалаушысы. Оннан астам кітаптың авторы Шермер жалған ғылым мен дін туралы пікірталастарға белсенді қатысып, ғылыми скептицизмді бағалайды. Шермер 1999 жылы 13 сағаттық Fox Family телесериалы "Белгісізді зерттеу" бағдарламасының қосымша продюсері және жүргізушісі болды. 2001 жылдың сәуірінен 2019 жылдың қаңтарына дейін Scientific American журналында ай сайынғы "Skeptic" рубрикасын жариялады. Шермер дінге сенбейтін отбасында өсті, аспирантурада оқып жүргенде Құдайға сенуді тоқтатты, себебі жақынының ауыр жарақат алуы оған үлкен әсер етті. Бірақ ол өзін "скептик" деп атауды жөн көреді.

Ерте өмір және білім

Майкл Брант Шермер 1954 жылдың 8 қыркүйегінде Лос-Анджелесте дүниеге келген. Оның тегі грек және неміс. Шермер Оңтүстік Калифорнияда, негізінен Ла Каньяда Флинтридж аймағында өсті. Оның ата-анасы төрт жасында ажырасып, кейін қайтадан тұрмысқа шыққан. Шермер жексенбілік мектепке барған, бірақ басқаша айтқанда, дінсіз отбасында өскенін айтты. Ол 1971 жылы орта мектептің соңғы курсына түскенде, АҚШ-та евангелистік қозғалыс танымалдылығы артып келе жатқан еді. Досының тілегімен Шермер христиан дінін қабылдады. Ол Глендейлдегі (Калифорния штаты) пресвитериан шіркеуіне барып, "қуатты және эмоционалды уағыздаушының" уағыздауын тыңдады, ол оны құтқарылу үшін алға шығуға шақырды. Шермер жеті жыл бойы үйден-үйге уағыздады. 1976 жылы Пеппердайн университетінде психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Шермер Калифорния штатының Фуллертон қаласындағы мемлекеттік университетінде эксперименталды психологияны оқыды. Профессорларымен болған әңгімелер, сондай-ақ табиғат және әлеуметтік ғылымдарды зерттеу оны діни сенімдеріне күмән келтірді. 1978 жылы Калифорния мемлекеттік университетінде психология магистрі дәрежесін алды. Ол 100 мильдік (шамамен 160 шақырымдық) жарысты аяқтады және аптасына жүздеген шақырым жүгіре бастады. Шермер велосипед спортына арналған жақсы өнімдерді әзірлеу үшін велосипед технологтарымен жұмыс істеді. Велосипед жарыстарын демеушілік еткен Bell Helmets компаниясымен жұмыс істеген кезде, ол оларға велосипедшілер ондаған жылдар бойы қолданған былғарыдан жасалған "шаш торларына" қарағанда үлкен соққыны сіңіретін велосипедтік қалқандарға арналған кеңейтілген полистиролға қатысты дизайн мәселелерін ұсынды. Шермер оларға егер олардың қалқандары ескі шаш торларына ұқсамай, полистирол қолданылатын мотоцикл қалқандарына ұқсаса, ешқандай сақтық велосипедшісі немесе әуесқой оларды қолданбайды деп кеңес берді. Бұл ұсыныс олардың V1 Pro моделін жасауына әкелді, ол қара былғарыдан жасалған шаш торы сияқты көрінді, бірақ ішкі құрылымы мотоцикл қалқаны сияқты жұмыс істеді. 1982 жылы ол Уэйман Спенспен бірге жұмыс істеді, оның шағын жеткізу компаниясы Spenco Medical Спенстің қысым жарасы бар төсекпен ауыратын науқастар үшін әзірлеген гель технологиясын велосипед қолғаптары мен отырғыштарға бейімдеді, бұл велосипедшілерге карпальды туннель синдромы мен отырғыштан болатын жаралардан құтылуға көмектесті. Ұзақ қашықтыққа жүгіруші болғандықтан, ол Америка бойынша 3000 мильдік (шамамен 4800 шақырымдық) тоқталмайтын трансконтинентальдық велосипед жарысын ("RAAM" деп аталады) Лон Холдеман және Джон Мариномен бірге ұйымдастыруға көмектесті, ол бес рет (1982, 1983, 1984, 1985 және 1989) қатысты, алты жыл жарыс директорының көмекшісі болды және жеті жыл жарыстың атқарушы директоры болды. Ұзақ қашықтыққа жүретін велосипедшілер арасында жиі кездесетін "Шермер мойны" деп аталатын жедел медициналық жағдай бар – бұл мойын бұлшықеттерінің ауыруы мен әлсіздігі. Шермер 1983 жылғы Американы аралап жүгіру жарысына 3000 шақырымдай уақыт өткен соң осы жағдайға тап болды. Шермердің ғылыми күмәнданушылыққа ұмтылысы велосипедші кезінде қалыптасты, ол былай деді: "Мен 1983 жылдың 6 тамызында, сенбі күні, Колорадодағы Лавленд асуына дейінгі ұзақ тау жолында күмәнданушы болдым", бұл оның бірнеше ай бойы аккредиттелмеген PhD-сы бар "диетологтың" басшылығымен жаттығуларынан кейін болды. Шермер өмірін жақсарту және жаттығуларын жетілдіру үшін жылдар бойы акупунктура, хиропрактика, массаж терапиясы, теріс иондар, рольфинг, пирамидалық күш және фундаменталистік христиандықты қолданғаннан кейін, осы тәжірибелердің нәтижесіздігін рационалдауды тоқтатты. Шермер 2011 жылдың қазан айында RAAM үшін іліктесу жарысы - Furnace Creek 508 жарысына қатысып, төрт адамнан тұратын командалар санатында екінші орын алды. Шермер жарыс велосипедтерінде допингтің кең таралғаны және бірнеше спорт түрлеріндегі мәселенің динамикасын ойын теориясы тұрғысынан қарастырды. Ол EPO допингін жария етті және оны спортта кеңінен таралған және танымал деп сипаттады, бұл кейіннен 2010 жылы Ланс Армстронгқа қатысты допингтік жанжалға әсер еткенін көрсетті.

Оқыту

Велосипедпен жүріп, Шермер кешкі уақытта Глендейл қауымдық екі жылдық колледжінде Психология 101 курсын оқытты. Төрт жылдық университете оқытушы болғысы келген ол докторлық дәреже алуды шешті. Психологияға деген қызығушылығын жоғалтып, ғылым тарихын зерттеуге көшті. Содан кейін Шермер Калифорниядағы Оксидентал колледжінде ғылым тарихының адъюнкт-профессоры болды. 2007 жылы Шермер Клермонт университетінде аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. 2011 жылы Чепмен университетінде адъюнкт-профессор болып жұмыс істеді, кейіннен Президенттік стипендия иегері аталды. Чепменде ол жыл сайынғы сыншыл ойлау курсын өткізді, оны «Скептицизм 101» деп атады. Лос-Анджелестегі Скептиктер қоғамын Ким Зил Шермердің көмегімен құрды. Скептиктер қоғамы – ғылыми күмәнділікті насихаттайтын және жалған ғылым мен негіссіз сенімдерді жоққа шығаруға тырысатын коммерциялық емес ұйым. Бұл бастапқыда гараждағы хобби ретінде басталды, бірақ ақырында толық жұмысқа айналды. Скептиктер қоғамы «Скептик» журналын жариялайды, Калтех лекциялық сериясын ұйымдастырады және 2017 жылғы мәліметтер бойынша, 50 000-нан астам мүшесі болды.

Жарияланған еңбектер

Шермердің алғашқы жазбалары велосипедпен жүруге арналған, содан кейін балаларға математика мен ғылымды оқыту, оның ішінде Артур Бенджаминмен бірнеше ынтымақтастықтар болды. Ол НЛО, Үлкен аяқ және паранормальды мәлімдемелер сияқты негізсіз немесе нашар негізделген нанымдардың кең таралуын түсіндіруге тырысатын кітаптар сериясының авторы. Шермер "Неге адамдар таңғажайып нәрселерге сенеді: псевдонаука, ырым-жырымдар және біздің заманымыздың басқа да шатасулары" (1997) деген еңбегінде "паттернизмді" енгізеді, бұл оның пареидолия мен апофения, немесе сенбеушілікті ерікті түрде тоқтату деген терминін білдіреді. Ол кіріспеде былай деп жазады: "Осылайша біз екі түрлі ойлау қателіктерінің мұрасын қалдырамыз: 1-түрлі қателік: жалғанға сену және 2-түрлі қателік: шындықты қабылдамау. НЛО-ға, ғарышкерлердің ұрлауына, ЭСП-ға және психикалық құбылыстарға сенушілер 1-ші типтегі қателікке ұшырайды: олар жалғанға сенеді. Бұл адамдар білімсіз немесе ақпаратсыз емес, олар ақылды, бірақ дұрыс емес ақпарат алған. Олардың ойлауы бұрыс бағытталған. Шермер "Біз қалай сенеміз: ғылым дәуірінде Құдайды іздеу" (2000) атты еңбегінде Құдайға сенудің артында тұрған психологияны зерттеді. 2002 жылдың ақпан айында ол "адамның эволюциясына Құдайдың қатысы жоқ" деген көзқарасты "стандартты ғылыми теория" деп сипаттады. Бұл пікірді 2006 жылдың қаңтар айында Евгения Скотт деген ғалым сынға алды, ғылым Құдай туралы ешқандай мәлімдеме жасамайды деп атап өтті. Шермердің "Дарвиннің көлеңкесі: Альфред Рассел Уоллестің өмірі мен ғылымы: тарих психологиясы туралы биографиялық зерттеу" (2002) кітабы оның диссертациясының негізінде жазылған. Шермер өзінің "Ғылымның шекаралары" (2001) кітабында бірнеше белгілі ғалымдарды "псевдо" немесе "шекаралық" идеяларға деген сенімі үшін бағалады, психолог Фрэнк Саллоуэйдің "Үлкен бес" тұлғалық моделі бойынша жасаған рейтингтік жүйені қолданды. Шермер Уоллестің келісімге дайындығы бойынша өте жоғары баға берді (99-шы пайыздық) және бұл Уоллесті шеткі идеяларға аз сенім білдіретін ғалымдардан ажыратудың басты белгісі деп мәлімдеді. 2002 жылдың мамыр айында Шермер мен Алекс Гробман "Тарихты жоққа шығару: Холокост ешқашан болған жоқ деп кім айтады және олар неге айтады?" атты кітабын шығарды. Бұл кітапта әртүрлі бас тартушылармен кездесу туралы баяндалады және сөз бостандығы - жалған тарихпен күресудің ең жақсы жолы деген қорытындыға келеді. "Ғылым және қиындықтар: белгілі белгісіз кездесетін жер" 2005 жылы жарық көрді. 2006 жылы жарық көрген "Неге Дарвин маңызды: ақылды жобалауға қарсы дәлелдер" атты кітабында эволюцияны қолдайтын аргументтер келтіріледі, ақылды жобалауды қатты сынға алады. Бұл кітапта сондай-ақ ғылым дінді жоққа шығара алмайды, ал христиандар мен консерваторлар эволюцияны қабылдай алады және қабылдауы керек деп айтылады. "Нарықтың санасы: жанашыр маймылдар, бәсекеге қабілетті адамдар және эволюциялық экономиканың басқа да әңгімелері" (2007) атты еңбегінде Шермер қазіргі заманғы мінез-құлықтың эволюциялық түсіндірмелерін қарастыратын бірнеше мінез-құлық және биохимиялық зерттеулердің нәтижелері туралы баяндады. Ол ғалымдардың бірнеше сын пікірлерін жинады, скептик Роберт Т. Кэрролл былай деді: "Оны либертариандық көзқарасы соқыр етті және эволюциялық психологияның тартымдылығымен бәрін, соның ішінде этика мен экономиканы түсіндіруге азғырды". 2011 жылдың мамыр айында Шермер "Сендік ми: арбақтар мен құдайлардан саясат пен қастандықтарға: қалай біз сенімдерді құрастырамыз және оларды шындық ретінде нығайтамыз" атты еңбегін жариялады. Commonweal журналына жазған шолусында жазушы Джозеф Боттум Шермерді ғылымды кеңінен танымал етуші ретінде сипаттап, "Ғылым "Сендік мидан" толық идеология ретінде шығады, ол өзінің тиісті саласынан алынып, әлемнің барлық жұмбақтарына қолданылады" деп мәлімдеді. 2017 жылы Society журналы үшін жазған Евгений Гудхарт Шермер скептицизмді ғалымдықпен сәйкестендіргенін және өзінің "Скептик: әлемді скептикалық көзбен қарау" (2016) кітабында Шермер өзінің "саяси көзқарастарын эволюциялық теорияны қорғаушылыққа енгізген, ғылымды қорғаушы ретінде объективтілігін бұзған" "өмірлі және айқын" жазушы екенін атап өтті. Харриет Холл Шермердің 2018 жылғы "Жердегі аспан" атты басылымы туралы "Жердегі аспан тақырыбы әдетте философия мен дін салаларына жатқызылады, бірақ Шермер оларға ғылым арқылы жақындап, дәлелдемелерді іздеп келеді" деді. 2020 жылы Шермер "Істейтін шайтанға лайықтысы" атты 30 эсседен тұратын сериясын шығарды.

БАҚ-та жарияланымдар мен лекциялар

Шермер 1994 жылы Донахью шоуында Брэдли Смит пен Дэвид Коулдың Холокостты жоққа шығару туралы айтқандарын жоққа шығару үшін қонақ ретінде қатысты, ал 1995 жылы Розмари Алтеаның экстрасенстік қабілеттеріне күмәнді қарау үшін Опра Уинфри шоуында сөйледі. 1994 және 1995 жылдары Шермер NBC телеарнасының күндізгі паранормальді тақырыптағы "The Other Side" шоуында бірнеше рет пайда болды. Ол продюсерлерге скептицизмге негізделген реалити-шоу ұсынды, бірақ ол жоба ілгерілемеді. Бірнеше жылдан кейін Fox Family Channel арнасы осы сериалды иеленді. 1999 жылы Шермер "Fox Family" телеарнасы үшін "Белгісізді зерттеу" телесериалын өндіріске алып, жүргізді. Сериалдың бір бөліміне шамамен 200 000 доллар жұмсалды, Шермер бұл сериалды "Скептиктер қоғамы" мен "Скептик" журналындағы жұмысының тікелей жалғасы деп есептеді, көрермендер қатарын кеңейту үшін бейтарап атау таңдалды. Шермер 2006 жылдан 2008 жылға дейін үш "Beyond Belief" іс-шарасында баяндама жасады. Ол TED конференцияларында "Неге адамдар керемет нәрселерге сенеді" (2006), "Өзін-өзі алдаудың түйіні" (2010) және "Негізді күмән" (2015) тақырыптарында сөз сөйледі. Шермер Дипак Чопрамен бірнеше рет пікір алысты, соның ішінде 2010 жылдың наурыз айында ABC News арнасының "Nightline" бағдарламасында. 2012 жылы Шермер Вашингтонда өткен алғашқы "Ақыл-ойының митингісінде" үш спикердің бірі болды, онда мыңдаған атеистер қатысты, ол "Ақылдың моральдық жолы" тақырыбында сөз сөйледі. Сол жылы Шермер Лоуренс Краусспен бірге "Ғылым Құдайды жоққа шығарады" тақырыбында Intelligence Squared дебатына қатысып, Динеш Д'Суза мен Ян Хатчинсонға қарсы шықты. Ол сондай-ақ "Скептик" журналының ресми подкасты – Skepticality-де жиі қонақ болады. Шермер 2014 жылы түсірілген "Күмәнді саудагерлер" атты деректі фильмде пайда болды.

Жыныстық зорлық-зомбылық және зорлау туралы айыптар

2013 жылы блогер ПЗ Майерс Шермердің бір әйелді конференцияда зорлағанын айтқан анонимді куәлігін жариялады. Содан кейін тағы екі әйел оны жыныстық қысым көрсеткені үшін айыптады. Шермер бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2019 жылы Иллинойс Веслиан университеті жыныстық шабуыл туралы мәлімдемелерді білгеннен кейін, Шермердің сол оқу орнындағы президенттік жиынға қатысуын тоқтатты.

Жеке өмір

Шермер Ким Зилге үйленді. Олардың бір қызы болды.

Саяси ұстанымдар

Шермер өзін либертариан деп атайды. 2015 жылғы сұхбатында Шермер либертариандық көзқарастары бар екенін білгеннен кейін оны тыңдаудан бас тартқан адамдармен болған тәжірибесінен кейін, жеке мәселелер туралы әңгімелесуді жөн көретінін айтты. 2006 жылдың маусым айында бұрын ғаламдық жылыну туралы бағытты ғылыми пікірлерге күмәндануын білдірген Шермер Scientific American журналында жинақталған дәлелдерге сүйене отырып, ғаламдық жылынуды жоққа шығару позициясын ұстанудың қазіргі уақытта мүмкін емес екенін жазды.

Қаруларды бақылау

Шермер қарумен байланысты зорлық-зомбылықты азайтуға бағытталған кейбір шараларды қолдайды. Бұрын ол қаруды бақылау шараларының көпшілігіне қарсы болған, негізінен жеке адамның бостандығын арттыру және үкіметтің араласуын азайту принциптеріне сенгендіктен, сондай-ақ өмірінің көп бөлігінде қару ұстағандықтан. Ересек болғанда ол жарты ғасыр бойы .357 Магнум тапаншасын өзін қорғау үшін сақтап, кейін үйден алып шығып, соңында мүлдем құтылды. Қазір қаруы жоқ болғанымен, ол отбасын қорғау үшін қару ұстау құқығын қолдауын жалғастыруда. Дегенмен, 2013 жылға қарай қарулы кісі өлтірулер, өзіне-өзі қол жұмсау және жазатайым оқ атулар туралы мәліметтер оны қаруды бақылауға қатысты кейбір шаралардың қажет болуы мүмкін дегенге көндірді.