Кіріспе

Американдық философ (1925–2012)
неміс алтын шебері

Пол Курц (21 желтоқсан 1925 – 20 қазан 2012) – американдық ғылыми скептик және зайырлы гуманист. Ол «жаһандық гуманизмнің әкесі» деп аталады. Ол Нью-Йорк штатының Буффалодағы мемлекеттік университетінің философия профессоры болды, ал бұрын Вассар, Тринити және Юнион колледждерінде, сондай-ақ Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде оқыған. Курц 1969 жылы «Прометей кітаптары» баспасын құрды. Ол сондай-ақ Скептикалық зерттеу комитетінің (CSI, бұрын Паранормальдық құбылыстарды ғылыми зерттеу комитеті, CSICOP), Зайырлы гуманизм кеңесі және Тергеу орталығының негіздеушісі және бұрынғы төрағасы болды. Ол «Зайырлы гуманизм кеңесі» басылымының бас редакторы болды. 1986–1994 жылдары Халықаралық гуманистік және этикалық одақтың (IHEU) тең төрағасы қызметін атқарды. Ол Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, гуманистік лауреаты, Халықаралық гуманистік академияның президенті және Рационалистік халықаралық қауымдастығының құрметті мүшесі болды. Америка гуманистік қауымдастығының мүшесі ретінде ол «Гуманистік манифест II» еңбегін жазуға үлес қосты. 1967–1978 жылдары «Гуманист» журналының редакторы болды. Курц 800-ден астам мақала мен рецензия жариялады және 50-ден астам кітаптың авторы және редакторы болды. Оның көптеген кітаптары 60-тан астам тілге аударылды.

Ерте өмір және білім

Курц Ньюарк қаласында, Нью-Джерси штатында еврей отбасында дүниеге келді. Ол Сара Лассер мен Мартин Курцтың ұлы еді. Курц бакалавр дәрежесін Нью-Йорк университетінен, ал магистр және философия докторы дәрежелерін Колумбия университетінен алды. Жастығында Курц солшыл болған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ армиясында қызмет ету оған идеологияның қауіптілігін көрсетті. Соғыстан кейін азат етілген Бухенвальд және Дахау концлагерлерін көрді. Соғыс аяқталғанда Кеңес Одағына қайтудан бас тартқан, бірақ нацистік Германияға күшпен әкетілген ресейлік тұтқындармен кездескеннен кейін коммунизмге көңілі тоқталды. Ол Коннектикут штатындағы Троица колледжінде профессор болып жұмыс істеді, ол англикандық колледж еді.

Дүниежүзілік гуманизм

Курц гуманизмді секуляризациялауға зор үлес қосты. Курц қоғамның дінге сенбемейтін мүшелері өмірге оңтайлы көзқараспен қарауы керек деп санады. Пол Курц пікірінше, діни күмәнділік – бұл секулярлық гуманистік көзқарастың бір ғана жағы. Д. Гротпен сұхбатта ол секулярлық гуманизмнің басты қағидасы – "басқа адамдардың әл-ауқатына шынайы қамқорлық" екенін айтты. Секулярлық гуманизм кеңесінің Лос-Анджелестегі конференциясында (2010 жылдың 7-10 қазаны) гуманизмнің болашағына қатысты шиеленіс байқалды, себебі Курц дінге көбірек бейімделуді ұсынды, ал оның ізбасарлары қарсы тұрушылық позицияны қолдады. 2010 жылдың 18 мамырында ол барлық лауазымынан қанағаттама жасады. Сонымен қатар, Тергеу орталығы оның төраға, басқарма мүшесі және "Еркін ізденіс" журналының бас редакторы лауазымынан кеткенін қабылдады, бұл бірнеше жылдық "жетекшілік ауысудың" нәтижесі болды, оған "оның ұзақ жылғы қызметі үшін" алғыс айтылып, сонымен қатар "Доктор Курцтың ұйымды күнделікті басқаруына қатысты алаңдаушылықтар" білдірілді. Курц ұйымдасқан гуманизмдегі жұмысын жаңартып, 2010 жылдың маусымында Ғылым және Адамдық Құндылықтар Институтын және оның "Адамдық Көзқарас: Неогуманистік Перспектива" журналын құрды.

Эупракссофия

Курц еупракссофия (бастапқыда еупракссофия) терминін секулярлық гуманизм, конфуциандық және даосизм сияқты трансценденттік немесе табиғаттан тыс күштерге сенуді қажет етпейтін философиялар мен өмірлік ұстанымдарды атау үшін қолданды. Эупракссофия – этикалық және қуатты өмір сүрудің маңыздылығын баса назар аударатын, сондай-ақ логика, байқау және ғылым сияқты рационалдық әдістерге (сенім, мистика немесе уахи емес) сүйенетін діни емес өмірлік ұстаным немесе дүниетанымы. Бұл сөз грек тіліндегі "жақсы", "іс-әрекет" және "даналық" сөздерінен құралған. Эупракссофиялар, діндер сияқты, ғаламдық көзқарасқа ие, бірақ діннің табиғаттан тыс элементінен бас тартады, Курц айтқандай, "трансценденталды құмарлықтан" сақталады. Табиғаттан тыс дінге сынды тұрғысынан қараса да, ол натуралистік гуманизмнің құндылықтарын дамытуға ұмтылды.

Пол Курцтың лекция сериясы

2010 жылдың маусым айында Нью-Йорк штатының Буффало университеті Пол Курц лекциялық сериясын құруды жариялады. Бұл серия аясында танымал спикерлер Нью-Йорк штатының Амхерст қаласындағы университет кампусына гуманизм философиясы және философиялық натурaлизмге қатысты тақырыптар бойынша лекция оқиды. Курц 1965 жылдан 1991 жылға дейін оқытқан университетіне мұра қалдырып, қайырымдылық сыйлық аннуитетін жасады, осы арқылы Буффало университетінің болашақ студенттерінің сын ойлау қабілеттерін дамытуға көмектесуді мақсат етті. 2010 жылдың 5 қарашасында университет когнитивтік ғалым Стивен Пинкердің 2010 жылдың 2 желтоқсанында жаңа Пол Курц лекциялық сериясын ашатынын хабарлады.

Пауль Курц ғылым және адам құндылықтары институты

Пол Курц 2009 жылы Ғылым және адам құндылықтары институтын, «Зерттеу орталығы» деп аталатын ұйымның тағы бір бөлімшесі ретінде құруды жоспарлады. «Зерттеу орталығынан» кеткеннен кейін ол Ғылым және адам құндылықтары институтын жеке ұйым ретінде іске қосты. ISHV-нің алғашқы баспасөз хабарламасында Курц ISHV-нің «секуляризмді жаңадан гуманизациялауды» және «барлық адамзатқа ортақ моральдық қасиеттерді қалай дамытуға болады» деген мәселені зерттеуді көздеп отырғанын мәлімдеді. 2019 жылы институттың директорлар кеңесі ұйымның атын Пол Курц атындағы Ғылым және адам құндылықтары институты деп өзгертті.

Құрметтер

6629 Курц астероиды оның құрметіне аталған. 2011 жылдың сәуірінде Колорадо штатының Денвер қаласында өткен CSI атқарушы кеңесінің мәжілісінде Курц CSI-дың Скептиктер пантеонына енгізілу үшін таңдалды. Скептиктер пантеоны CSI-дың қайтыс болған төңкершілерінің есімін сақтау және ғылыми күмәнділік ісіне олардың қосқан үлесін еске алу мақсатымен құрылды.