Кіріспе

Паранормальды құбылыстар туралы мәлімдемелерді зерттейтін ұйым. Скептикалық тергеу комитеті (CSI), бұрын Паранормальды құбылыстарды ғылыми зерттеу комитеті (CSICOP) деп аталған, АҚШ-тың коммерциялық емес ұйымы Center for Inquiry (CFI) құрамындағы бағдарлама болып табылады. Ол "ғылыми зерттеуді, сыни талдауды және даулы және ерекше мәлімдемелерді қарастыруда ақыл-оқты қолдануды" ілгерілетуді мақсат етеді. Пол Курц 1976 жылы CSICOP-ті тәуелсіз коммерциялық емес ұйым ретінде құруды ұсынды (2015 жылы CFI-мен оның бағдарламаларының бірі ретінде бірігуге дейін), бұл БАҚ пен қоғамның паранормальды құбылыстар туралы мәлімдемелерді сынсыз қабылдауы мен қолдауына қарсы тұру мақсатында жасалды. Оның философиялық позициясы ғылыми күмәнділікке негізделген. CSI-нің құрамында көрнекті ғалымдар, Нобель сыйлығының лауреаттары, философтар, психологтар, педагогтар және жазушылар бар. Штаб-пәтері Нью-Йорк штатының Амхерст қаласында орналасқан.

Тарих

Комитет ресми түрде 1976 жылғы 30 сәуірде құрылды және оған Пол Курц пен Марчелло Труцци бірлесіп төрағалық етті. 1970 жылдардың басында ғылыми скептиктер Америка Құрама Штаттарында паранормальдық құбылыстарға қызығушылықтың артуына алаңдады, бұл иррационализмнің күшеюінің бір бөлігі болды. 1975 жылы Курц, діни көзқарасы жоқ гуманист, Барт Бок және Лоуренс Е. Джероммен бірлесіп "Астрологияға қатысты наразылық" деген мәлімдеме жасады, оны 186 ғалым, соның ішінде 19 Нобель сыйлығының лауреаттары қолдады. Мәлімдеме Америкалық гуманистік қауымдастығының (АГА) "Гуманист" бюллетенінде жарияланды. CSICOP ресми түрде АГА-ның арнайы шақырылған конференциясында 1976 жылғы 30 сәуір мен 1 мамырда іске қосылды. Гарднер мен Труцци арасындағы жарияланған хат алмасуынша, CSICOP-тың қандай болуы керек екеніне қатысты келіспеушіліктер ұйымның бастапқы кезеңдерінің қаншалықты шиеленіскенін көрсетті. Труцци CSICOP-ты "адвокаттар сияқты әрекет етуде" деп айыптады, талаптарды бағаламастан, оларды жобау позициясын қабылдады, CSICOP "дәлелсіздікті жоюға бағытталған" деді. Гарднер, керісінше, "паранормальдық құбылыстарға сенушілердің CSICOP мүшелері болуына қарсы болды", бұл Труцци қолдаған ұстаным еді. Гарднер Труццидің "мағынасы жоқ нәрселерге тым көп бедел бергенін" ойлады. CSICOP-тың қаржыландыруының бір бөлігі қайырымдалықтар мен "Skeptical Inquirer" журналын сатудан түскен қаражат есебінен жүзеге асты. Скептикалық зерттеулер комитеті ғылым мен ғылыми зерттеулерді, сындық ойлауды, ғылым білімін және маңызды мәселелерді қарастыруда ақыл-ойының қолданылуын қолдайды. Ол даулы немесе ерекше талаптарды жауапты, ғылыми тұрғыдан сын тұрғысынан зерттеуді ынталандырады және мұндай зерттеулердің нәтижелері туралы ғылыми қауымдастыққа, БАҚ-қа және қоғамға нақты ақпарат таратады. Миссиясының қысқаша нұсқасы әр нөмірде жарияланады: "Ғылыми зерттеуді, сындық зерттеуді және даулы және ерекше талаптарды қарастыруда ақыл-ойының қолданылуын ынталандырады". Бұрынғы миссиялық мәлімдемеде "паранормальдық және маргиналды ғылым талаптарын зерттеу" туралы айтылған, бірақ 2006 жылғы өзгеріс CSI және оның журналы "Skeptical Inquirer" үшін кеңірек мақсатты мойындады және бекітті, оған "ғылым мен қоғамдық мүдделердің қиылысындағы жаңа ғылымға қатысты мәселелер кіреді, бірақ [олардың] негізгі тақырыптарын естен шығармайды". 2018 жылы Фрейзер комитет жұмысының маңыздылығын қайта баса көрсетіп, "[Бізге] тәуелсіз, дәлелдерге негізделген, ғылымға негізделген сындық зерттеулер мен сараптама қазіргі тарихымыздағы ең қажетті уақытта керек" деді.

Атауы

Пауль Курцтің идеясын 1949 жылы Бельгиядағы Comité Para ұйымы шабыттандырды, оның толық атауы Comité Belge pour l'Investigation Scientifique des Phénomènes Réputés Paranormaux ("Құбылыстардың паранормальды екендігі туралы айғақтарды ғылыми зерттеу жөніндегі Бельгия комитеті") болды. 1976 жылы ұсынылған атау "Паранормальдық және басқа да құбылыстар туралы мәлімдемелерді ғылыми зерттеу комитеті" болды, ол "Паранормальдық мәлімдемелерді ғылыми зерттеу комитеті" деп қысқартылды. Бастапқы "CSICP" аббревиатурасын айту қиын болғандықтан, ол "CSICOP" деп өзгертілді. Джеймс Алкок айтуынша, бұл ешқашан "Psi Cop" деп аталуы тиіс емес, бұл топтың кейбір қарсыластары қабылдаған лақап есім. 2006 жылдың қараша айында CSICOP өзінің атауын "Скептикалық сауалнама комитеті" (CSI) деп одан әрі қысқартты, ол C S I деп айтылады. Мұндай өзгерістің себептері – атауды қысқарту, "медиаға бейімделу", атаудан "паранормальдық" сөзін алып тастау, сондай-ақ ұйымның ауқымын, сыншыл ойлау, ғылым және жалпы рационалдыққа кеңінен бағытталғандығын дәлірек көрсету, және "біздің журналдың атауының түбір сөздерін қамтиды".

Іс-шаралар

Өзінің міндетін орындау үшін комитет "паранормальды құбылыстарды, маргиналды ғылымды және басқа да дәлелдерді сыни тұрғыдан қарастыруға және тұтынушыларға білім беруге қызығушылық танытқан адамдардың желісін сақтайды; мұндай дәлелдерді мұқият зерттейтін жарияланған материалдардың библиографиясын әзірлейді; қажеттілік туған жағдайларда объективті және бейтарап зерттеулер жүргізуді ынталандырады; конференциялар мен жиналыстар өткізеді; паранормальды құбылыстар туралы дәлелдерді зерттейтін мақалалар жариялайды; зерттеу жүргізбей тұрып, алдын ала негіздермен дәлелдерді жобамайды, бірақ оларды объективті және сақтықпен қарастырады".

Стандартты

CSI мүшелері арасында жиі қайталанатын аксиома – Карл Саган әйгілі еткен және Марчелло Труццидің бұрынғы цитатасынан бейімдеген "ерекше мәлімдемелерге ерекше дәлелдер қажет" деген цитата. (Труцци бұл идеяны Лапластың принципі арқылы философ Дэвид Юмға дейін жетеді.) CSI мүшесі Мартин Гарднердің сөзіне қарағанда, CSI үнемі Х. Л. Менкеннің "бір аттың күлкісі мың силогизмге тең" деген максимін іс жүзіге асырады.

Жарияланымдар

CSI Труцци құрған және алғашқыда The Zetetic деп аталған Skeptical Inquirer журналын шығарады. Журналдың алғашқы жылы, 1977 жылдың тамызына дейін Труцци оның редакторы болды. 1987 жылы The Straight Dope-тың авторы Сесил Адамс Skeptical Inquirer журналын "елдегі жеміс-жидектерге қарсы күрестегі жетекші журналдардың бірі" деп атады. Сонымен қатар, CSI ассоциацияланған мүшелері үшін тоқсан сайын жарияланатын Skeptical Briefs атты ақпараттық бюллетеньді шығарады. CSI Үлкен аяқ, НЛО көріністері, экстрасенстер, астрологтар, балама медицина, діни секталар және паранормальді немесе жалған ғылыми талаптар бойынша зерттеулер жүргізеді және нәтижелерін жариялайды.

Конференциялар

CSICOP 1983 және 2005 жылдар аралығында ондаған конференция өткізді, олардың екеуі Еуропада болды, ал барлық алты Дүниежүзілік скептиктер конгресі осы уақытқа дейін оның қолдауымен ұйымдастырылды. 2011 жылдан бері конференция CSICon деп аталады. 2013 және 2015 жылдары оның серіктес және бас ұйымдары – CSH және CFI-мен бірлесіп екі конвенция өтті. Конференциялар ғылыми зерттеулер, ғылымды насиндау және скептикалық қозғалыс саласындағы ең белгілі тұлғаларды біріктіріп, ортақ қызығушылық тудыратын барлық мәселелер бойынша ақпарат алмасуға және скептиктердің қозғалысын мен қауымдастығын күшейтуге мүмкіндік береді. CSI сондай-ақ SkeptiCamp сияқты, қауымдық ұйымдастырылған жергілікті бастамаларды да қолдады.

Бұқаралық ақпарат құралдарына жауап

CSI-нің көптеген қызметтері БАҚ-қа бағытталған. CSI-нің бұрынғы атқарушы директоры Ли Нисбет тобының журналының 25 жылдығына арналған мақаласында, Skeptical Inquirer журналында былай жазған:

CSICOP 1976 жылдың көктемінде «құпия» және «паранормальды» құбылыстарды бұқаралық ақпарат құралдарының пайдалануына қарсы күресу үшін құрылды. Стратегия екі бөліктен тұрды: біріншіден, паранормальды құбылыстарды «дәлелсіздікке» таптау арқылы БАҚ-тағы күмәнданбаушылардың ықпалын күшейту. Екіншіден, «медиа бақылаушысы» рөлінде әрекет ету, қоғам мен БАҚ назарын паранормальды құбылыстарды пайдаланудың жағымсыз жағдайларына аудару. Іс-қимылдың негізгі принципі – БАҚ-тың көпшілік назарын аударатын даулы мәселелерге деген құштарлығын пайдаланып, қызметімізді БАҚ-та, яғни көпшілік көзінде ұстап тұру болды. БАҚ-ты бақылайтын ұйым ретінде CSI «мыңдаған ғалымдарды, академиктерді және жауапты коммуникаторларды» «БАҚ-тың ең ашық шектен шығуларын» сынауға жұмылдырды. Сын паранормальды талаптарды қолдайтын деректік телебағдарламалар мен газет мақалаларына, сондай-ақ The X Files және Buffy the Vampire Slayer сияқты бағдарламаларға бағытталды, олардың мүшелері күмәнданбаушылар мен ғылымды жаман жарықта көрсетеді және паранормальдыққа сенуді насихаттауға көмектеседі деп санайды. CSI веб-сайтында АҚШ-тың 90-нан астам медиа ұйымының электрондық пошта мекенжайлары тізімделген және келушілерді «желілерге, телешоуларға және олардың [әлемді бейнелеу] тәсіліне жауапты редакторларға хабарласып, БАҚ-қа тікелей әсер етуге» шақырады.

Псевдонауылдық және паранормальдық сенімдер үрдістерін ұстанған

CSI жалған ғылым тақырыптарын қарастыруға шақырылды, оның ішінде йогалық ұшу, терапиялық тиісу, астрология, отпен жүру, вуду, мистикалық ойлау, Ури Геллер, балама медицина, арнау, экстрасенстік желілер мен детективтер, өлімге жақын тәжірибелер, белгісіз ұшу объектілері (UFO), Бермуда үшбұрышы, гомеопатия, сеніммен емдеу және қайта туу. CSI өзінің назарын жалған ғылыми және паранормальді сенімдер деп санайтын нәрселердің танымалдылығы мен маңыздылығының өзгеруіне қарай өзгертеді. Мысалы, соңғы жылдары интеллектуалды дизайнды жақтаушылар оны мектеп оқу бағдарламасына енгізуге күш салғанда, CSI осы мәселеге көбірек назар аударып, "Интеллектуалды дизайнды бақылау" веб-сайтын құрды және эволюция мен интеллектуалды дизайн туралы көптеген мақалаларды "Skeptical Inquirer" журналында және интернетте жариялады.

CSI бас тергеушісі

2022 жылдың қыркүйегінде Кенни Биддл CSI бас тергеушісі болып жарияланды. Биддл – CSI мүшесі және 2018 жылдан бері Skeptical Inquirer журналында «Жақыннан қарау» (A Closer Look) деген баған жазады, ол ғылыми күмәнділік көмегімен паранормальдық құбылыстарды, соның ішінде әуестік фотосуреттер мен бейнелерді, әуестік аң аулау құралдарын, НЛО-ларды және экстрасенстік қабілеттерді зерттеуге арналған. Биддл бұрынғы жұмыстарында – автомеханик, тікұшақ механик және рентген техникі ретінде жұмыс істегендігінің арқасында егжей-тегжейлі назар аудару, мәселелерді шешу, сынақтан өткізу және сыни ойлау дағдыларын жетілдіргенін айтады. Биддл Джо Никельмен бірлесіп әуестік және керемет фотосуреттер туралы мақалалар жазған. Биддл 2019 және 2022 жылдары CSICon конференциясында сөз сөйлеген.

Денсаулық және қауіпсіздік

CSI адамдардың денсаулығына немесе қауіпсіздігіне қауіп төндіретін паранормальді немесе жалған ғылыми талаптармен айналысады, мысалы ғылыми медицинаның орнына балама медицинаны қолдану сияқты. CSI және басқа да ұйымдар – тұтынушылардың құқығын қорғайтын топтар, құқық қорғау органдары және мемлекеттік реттеуші мекемелер жүргізген тергеулер балама медицина, паранормальді заттар немесе жалған ғылымға негізделген өнімдерді сатудың қатты табыс әкелетінін көрсетті. CSI-ның мәлімдемесінше, осы табыс түрлі паранормальді топтарға жарнама, лоббилік жұмыс және басқа да әрекеттер үшін мол қаржыны қамтамасыз етті, бұл халық денсаулығы мен қауіпсіздігіне зиян келтіруде.

Шатырша ұйым

Сұрау салу орталығы – CSI, Секулярлық гуманизм кеңесі, Сұрау салу орталығы – Кампуста (ұлттық жастар тобы) және Ғылыми медицина және психикалық денсаулық жөніндегі комиссияны біріктіретін трансұлттық коммерциялық емес ұйым. Бұл ұйымдар ортақ штаб-пәтерді және бірқатар қызметкерлерді бөліседі, сонымен қатар әрқайсысының өз мүшелері мен ерекше міндеттері бар. CSI көбінесе дінге қатысты сұрақтарды тек ғылыми тұрғыдан тексеруге болатын жағдайларда ғана қарастырады (мысалы, жылап тұрған бейнелер немесе сенім арқылы емдеу).

Тәуелсіз тергеу тобы

Голливудта орналасқан Батыс зерттеу орталығының, Калифорния штатының атқарушы директоры Джим Андердаун 2000 жылдың қаңтар айында еріктілер негізінде құрылған Тәуелсіз тергеулер тобын (IIG) құрды. IIG шекаралық ғылымдарды, паранормальды құбылыстарды және ерекше мәлімдемелерді рационалды, ғылыми көзқараспен зерттейді және осы сауалдарға қатысты фактілерді жұртшылыққа жеткізеді. IIG "тиісті бақылау жағдайларында кез келген паранормальды, табиғаттан тыс немесе оккульттік күштің немесе оқиғаның дәлелін көрсетуге болатын адамға" 50 000 долларлық сыйлық ұсынды, және 2009 жылдан 2012 жылға дейін 7 адам осы сыйлыққа үміттенді.

Скептиктердің пантеоны

2011 жылдың сәуірінде CSI атқарушы кеңесі "Скептиктер пантеоны" атты арнайы тізім құрды, ол ғылым мен скептицизм ісіне ең үлкен үлес қосқан, қайтыс болған комитет мүшелерін құрметтейді. Бұл тізім – қазіргі скептикалық қозғалыстың тарихын түсіндіру мақсатындағы үздіксіз жұмыстың бір бөлігі. + Скептиктер пантеоны Тұлғалар Джордж О. Абель – астроном және ғылымды насихаттаушы Стив Аллен – ойыншы, автор, сыншы Джерри Андрус – әдемі әйел және жазушы Исаак Азимов – биохимик және ғылым мен ғылыми фантастика авторлары Роберт А. Бейкер – психолог Т. Х. Барбер – психолог Барри Бейерштейн – биопсихолог Барт Дж. Бок – астроном Мильборн Кристофер – әдемі әйел және жазушы Фрэнсис Х. Крик – Нобель сыйлығының лауреаты, молекулалық биолог Л. Спраг де Камп – ғылыми фантастика авторы және скептик Мартин Гарднер – бағаншы және математика мен ғылымды насихаттаушы Стивен Джей Гоулд – эволюциялық биолог және ғылым тарихшысы Д. О. Хебб – нейропсихолог Сидни Хук – философ Леон Ярофф – ғылым жазушы және редактор Филипп Дж. Класс – инженер, журналист және НЛО скептігі Пол Куртц – философ, скептик және көрнекті секулярлық гуманист Пол МакКреди – ғалым, инженер, ойлап табушы Джон Мэддокс – биолог және ғылым жазушы Уильям В. Майер – биолог Уолтер МакКрон – микроскопист және сот-медициналық ғылым сарапшысы Эрнест Нагель – ғылым философы Х. Нарасимхайя – физик В. В. Куайн – философ және логик Карл Саган – астроном және ғылымды насихаттаушы Уоллес Сэмпсон – клиникалық медицина профессоры, балама медицина скептігі Гленн Т. Сиборг – химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Б. Ф. Скиннер – психолог Виктор Стенгер – бөлшек физигі және философ Стивен Тульмин – философ, автор және этик.

CSI стипендиаттары

2021 жылғы қаңтар-ақпан айларындағы "Скептиктерді зерттеуші" журналында айтылғандай, CSI мүшесінің міндеті – «ғылыми зерттеуді, сыни талдауды және даулы және ерекше мәлімдемелерді қарастыруда ақыл-оқты қолдануды ілгерілету». Мүшелер ғылым мен скептицизмге қосқан еңбегі үшін, сондай-ақ Комитеттің жұмысына маңызды деп саналатын түрлі мәселелер мен жобалар бойынша нақты кеңес беру және тәжірибесімен көмектесу қабілеті үшін сайланады. Мүшелікке кандидатты сайлау CSI Атқару кеңесі бекіткен келесі талаптарға сүйенеді:
1. Ғылыми салаға жасаған ерекше үлес, мүмкіндігінше, бірақ тек скептиктер қозғалысымен байланысты саламен шектелмейді.
2. Ғылымды және/немесе сыни ойлауды таратуға жасаған ерекше үлес немесе
3. Скептиктер қозғалысына жасаған зор үлес. CSI мүшелері ғылым мен скептицизмнің елшілері ретінде қызмет етеді және БАҚ немесе Комитет олардың білікті салаларына қатысты мәселелер бойынша кеңес алуы мүмкін. Олардан CSI жариялаған мәлімдемелерді қолдау және CSI басылымдарына пікірлер мен мақалалар жазу сұралуы мүмкін. Мүшелікке сайлау – өмір бойына берілетін тағайындама. Алайда, егер CSI Атқару кеңесінің пікірінше, адамның мінез-құлқы немесе ғылыми еңбегі оны аталған талаптарға сәйкес мүше болудан немесе ғылым мен скептицизмнің елшісі рөлін тиімді орындаудан айырса, CSI оны мүшелер тізімінен шығаруға құқылы.

Қазіргі CSI стипендиаттары

Бұл қазіргі CSI стипендиаттарының тізімі; жұлдызша белгісі адамның сондай-ақ CSI атқару кеңесінің мүшесі екенін көрсетеді.

Бұрынғы CSI стипендиаттары

Бұл - скептиктер пантеонына енбеген бұрынғы CSI стипендияларын алғандардың тізімі.

Пікірталас пен сын

CSI қызметі ұйым назарына ілінген жеке тұлғалар немесе топтар тарапынан сынға ұшырады. Мысалы, телеарнада танымал және өзіндік саналы психик деп санайтын Ури Геллер бұрын ұйыммен ашық қарым-қатынаста болды, оларға қарсы бірнеше сәтсіз сот процесін бастады. Сынның бір бөлігі ғылыми қауымдастықтан, ал кейде CSI-дің өзінен де түсті. CSICOP-тың негізін қалаушылардың бірі Марчелло Труцци, қысқа мерзімнен кейін ұйымды тастап кетті, оның пікірінше, қатысушылардың көпшілігі "адал зерттеуге кедері келтіруге бейім. Олардың көпшілігі паранормальды құбылыстарға бейтарап емес, оларды жоққа шығаруға тырысады. [ ] Паранормальды эксперимент олардың талаптарына сай келгенде, олар талаптарды өзгертеді". Труцци осындай көзқарасқа ие сыншыларды сипаттау үшін "псевдоскептик" терминін енгізді.

Марс эффектісі, 1975 жыл

Ертедегі дау Марс эффектісі деп аталатын нәрсеге қатысты: француз статистикалық Мишель Гокеленнің чемпион-спортшылардың Марс планетасы аспандағы белгілі бір позицияда тұрғанда тууының ықтималдығы жоғары деген пікірі. 1975 жылдың соңында, CSICOP ресми түрде құрылмас бұрын, астроном Деннис Роулинс Пол Куртц, Джордж Абель және Марвин Зеленмен (барлығы кейіннен CSICOP мүшелері болған) бірге бұл мәлімдемені зерттеуді бастады. 1976 жылдың мамырында CSICOP-тың негізін қалаушы мүшесі болған Роулинс 1980 жылдың басында басқа CSICOP зерттеушілері Гокеленнің мәлімдемесін жоққа шығару үшін дұрыс емес статистиканы, кемшін ғылымды және тікелей жалғандықты пайдаланған деп мәлімдеп, қызметтен кетті. Паранормальдік көзқарасты жариялайтын "Fate" журналында ол былай деп жазды: "Мен әлі де CSICOP құрылған оккульттік сенімдерге күмәнданамын. Бірақ оккультизмге қарсы күресті өмірлік мақсатына айналдырған кейбір адамдардың адалдығы туралы ойым өзгерді". CSICOP-тың Филипп Класс Роулинстің аргументтері мен ниеттерін сынаған мақаламен CSICOP мүшелеріне таратып жауап берді; Класс жазған жарияланбаған жауап, "Fate" басылымынан жарияланудан бас тартып, өзі де одан әрі сынға ұшырады.

Саентология шіркеуі, 1977 жыл

1977 жылы ФБР Саентология шіркеуінің кеңсесіне шабуыл жасады, нәтижесінде CSICOP-тің беделін түсіріп, оның және оның басылымдарының Дианетика мен Саентологияны сынауын тоқтатуға бағытталған жоба ашылды. Бұл ЦРУ-ның қол қойылған жалған хатын жасауды және оны, соның ішінде "Нью-Йорк Таймс" газеті сияқты БАҚ-қа жіберіп, CSICOP-тің ЦРУ-дың жасырын тобы екені туралы қауесет таратуды қамтыды. CSICOP негізін қалаушы Пол Курцтың атын қолданған жалған хат жасалып, оның парапсихология зерттеушілері алдындағы беделін түсіруге тырысты.

Наташа Демкина, 2004 жыл

2004 жылы CSICOP Discovery Channel-дің "рентгендік көздері бар қыз" Наташа Демкинаны сынаған кезде ғылыми тәртіпсіздікке ұқсас әрекеттерге айыпталды. Нобель сыйлығының лауреаты, физик Брайан Джозефсон жеке жариялаған түсіндірмесінде сынақ пен бағалау әдістерін сынап, нәтижелерді теріс деп бағаламаудың орнына "белгісіз" деп қарастыру қажет екенін айтты. Кембридж университетінің Ақыл-Ой және Материяны Біріктіру Жобасының директоры Джозефсон зерттеушілердің ниетіне күмән келтіріп былай деді: "Шындығында, олар жасөспірімнің паранормальды қабілеттеріне сенбеу үшін, оны сәтсіз деп көрсетуге жағдай жасаған сияқты." Осы сынақты жоспарлаған және өткізген үш зерттеушінің бірі Рей Хайман осы және басқа да сын-пікірлерге жауап ретінде мәлімдеме жасады. CSI ғылыми медицина және психикалық денсаулық жөніндегі комиссиясы да осы және басқа да наразылықтарға толыққанды жауап берді, олардың пікірінше, критикалық деңгейді таңдау дұрыс болды, өйткені оның мәлімдемелерінің шындыққа жақын болу ықтималдығы төмен: Мен критикалық деңгейді жетіге орнатуға қарсы болдым, себебі бұл Наташаның біздің сынағымызда 100% дәл болуын талап ететін еді. Біз оған біршама еркіндік беруді қаладық. Көбірек айтсақ, жетіге шешуші мәнді белгілеу нақты әсерді анықтауды қиындатады. Екінші жағынан, мен оның адам денесін көре алатынына өте сенімді болғандықтан, бағаны төртке белгілегім келмеді. Келісімге келген баға бес болды.

Жалпы сын және жауап

Жалпы алғанда, парапсихология жақтастары CSI-ді псевдоскептицизмге, алдынан келіп жатқан нанымдарға негізделген, тым догматикалық және мақтаншылдыққа айыптайды. 1992 жылы Америкалық Психикалық Зерттеулер Қоғамының журналында (The Journal of the American Society for Psychical Research) жарияланған мақала, Парапсихологиялық Ассоциацияның органы, CSI-дың күмәндік стилі паранормальдық құбылыстарды зерттеуге кедерілсіздік тудыруы мүмкін екенін көрсетеді. Астроном Карл Саган 1995 жылы осы туралы былай деп жазды:

Скептиктердің жоғары және кемсіз сөйлейтінін естігем бе? Әрине. Кейде тіпті өз дауысымнан да осындай жағымсыз әуен естігенім бар. Бұл мәселеде екі тараптың да адамгершіліксіздіктері бар. Оны сезімталдықпен қолданғанның өзінде де, ғылыми күмәншілдік мақтаншылдық, догматизм, жүрексіздік және басқалардың сезімдері мен терең сенімдерін елемеу сияқты көрінуі мүмкін. CSICOP-та да кемшіліктер бар. Кейбір жағдайларда [CSICOP-ты сынға алу] белгілі бір дәрежеде негізді. Бірақ менің пікірімше, CSICOP маңызды әлеуметтік рөл атқарады – бұл бұқаралық ақпарат құралдары оқиғаның екінші жағын естігісі келгенде жүгінетін белгілі ұйым, әсіресе псевдонауқаның таңғажайып мәлімдемелері жаңалықтарға лайық деп табылғанда. CSICOP псевдонауқаға бойұсынуға қарсы тепе-теңдік құралады, бірақ әлі де жеткілікті дауыс емес, бұл псевдонауқаның көптеген БАҚ үшін екінші табиғаты сияқты көрінеді.