Жоғары жазықтың саяхатшысы

Кіріспе

1973 жылы түсірілген американдық вестерн, Клинт Иствудтың режиссерлік жұмысы. "Beastie Boys" әні.

"High Plains Drifter" – 1973 жылы түсірілген американдық вестерн фильмі. Режиссері – Клинт Иствуд, сценарий авторы – Эрнест Тидиман, алдына алушы – Роберт Дейли, "The Malpaso Company" және "Universal Pictures" компаниялары үшін түсірілген. Фильмде Иствуд сырлы бейтаныс адам рөлінде ойнайды, ол жемқорлыққа толы шекаралық кеншілер қаласында әділдік орнатады. Фильмге Иствудтың екі маңызды серігі – кинорежиссерлер Серджо Леоне мен Дон Сигелдің шығармалары үлкен әсер еткен. Иствудтан басқа, Верна Блум, Мариана Хилл, Митчелл Райан, Джек Гинг және Стефан Джираш та түскен. Фильм Калифорния штатындағы Моно көлінің жағасында түсірілді. Фильмнің музыкасын Ди Бартон жазды. Фильм алғашқы көрсетілімінде сыншылардың жоғары бағасын алды және бүгінгі күнге дейін танымал.

Сюжет

Құпия, аты-жөні белгісіз бейтаныс адам Американың батысындағы Лаго деген оқшауланған тау-кен қалашығына саяхаттайды. Қаланы қорғау үшін жалдалған үш қарулы адам оны мазақтап, қорқытады; ол үшін де аз күш жұмсап өлтіреді. Қиын-қыстау, сұлу, сұлу қалашық Келли Траверс оны қорлап, оны конюшняда зорлайды. Сол түні қонақ үй бөлмесінде Жігіт АҚШ Маршалы Джим Дунканды армандайды. Оны заңсыз Стейси Бриджес пен Дан мен Коул Карлин ағайындылары өлтіріп, Лагоның азаматтары үнсіз қарап отыр. Келесі күні Келли Жатжерді суға шомылып жатқанда атып өлтіреді. Атыс дәл атқан сияқты, бірақ бейтаныс адам жараланбай шығады. Лагоның қалалық кеңесі үш қарулы адамды ауыстыруды қажет етеді, ол Жатжеріктің қаланы Бриджес пен Карллиндерден қорғау үшін қалаға қажет нәрсені ұсынады, олар жуырда түрмеден босатылады. Қала тұрғындары Дунканды өлтіру үшін заңсыздарды жалдағандығы біртіндеп ашылады, өйткені ол жергілікті алтын кенішінің заңсыз қазылып, мемлекеттік меншіктегі жерге тиесілі екенін және қала тіршілігін жойып, жабылуы керек екенін анықтады. Қала тұрғындары заңсыздарды алтын ұрлау үшін айыптап, оларға ақша төлемеуді уәде етті. Олар өш алуға ант берді. Шетелдік жұмыс қабылдап, келісімді толық пайдаланды: ол Мордехай есімді жұлдызды шериф және қала әкімі етіп тағайындады, дүкен иесі оларға қызмет көрсетуден бас тартқанда, америкалық түпкүллілер мен оның балаларын жамылғылар мен тәттілермен қамтамасыз етеді, жаңа ат арбасы мен аяқкиім алады және салонды әркімге тегін сусын беруге мәжбүр етеді. Кейін ол қонақ үйдің иелеріне, Льюис пен Сара Белдингке және барлық басқа қонақтарға үйді босатып, өзін жалғыз тұрғын ретінде қалдыруға бұйрық береді. Келли және бірнеше адам, соның ішінде Морган Аллен, Шетелдікті өлтіруді шешеді. Олмен бөлмеде жыныстық қатынасқа түскеннен кейін, Келли үш ер адам кірген кезде сыртқа шығады. Олар беймәлім түрде төсектегі манекені ұрып жатқанда, Бейтаныс бөлмеге динамит тақтасын лақтырып, қонақ үйдің көп бөлігін қиратып, екі адамды өлтіреді. Содан кейін ол сыртта екі шабуылшысын өлтіріп, Морган жарақаттанып қашып кетеді. Бейтаныс Сараны аяқпен тепкілеп, айқайлап, оның бөлмесіне (мейманханадағы зақымданбаған жалғыз бөлме) сүйретеді. Келесі күні таңертең Сара Бейтанысқа Дунканның тыныштықта демала алмайтынын айтады, өйткені қала оны белгісіз қабірге қойды. Содан кейін ол күйеуіне қаладан шаршағанын және оны және қаладан кететінін айтады. Шетелдік қаланы қорғау үшін азаматтар тобын жинап, оларды ату жаттығуларына салады, бірақ олардың ешқайсысының қажетті дағдылары жоқ екенін тез түсінеді. Қала тұрғындарын жұмыспен қамту үшін ол қаладағы барлық ғимараттарды қан қызыл түске бояуды тапсырады. Содан кейін ол түсіндірмесіз қаладан шығып, жарақат алған Морганды қуып жүреді. Ол кетер алдында қала жазуын "Адамзаттың тозақ" деген бір сөзбен бояйды. Шетелдік Могильдер мен Карлиндерді тауып, оларды динамит пен мылтықпен қорлайды, бұл заңсыздарды қала тұрғындары жауапты деп санайды. Лагоға оралғанда, Шетелдік дайындықтарды тексереді бүкіл қала қызыл түске боялған, үйдің шатырында қарулы адамдар, тамақ пен сусындармен толы пикник үстелдері және үлкен "ҚҰТЫҚ АЛЫП ЕЛЕҢЕ ҚОЛСЫМ" баннері содан кейін ол үнсіз қайтадан кетеді. Заңсыздар келіп, қала тұрғындарының әлсіз қарсылығын оңай жеңеді; көптеген қорғаушылар өлтіріледі, ал аман қалғандар қаладағы бірнеше ғимаратты өртеп жібергеннен кейін салонға жиналады. Шетелдік Карлин ағайындыларының біреуінің мойнына қамшымен оралады, ол салонның есігінің ішінде тұр, оны сыртқа шығарып, оны өлімге ұшыратады, содан кейін қалған заңсыздарды бір-бірден өлтіреді. Белдинг Шетелдіктің арқасына мылтықпен нысананы соғады, Мордохай оны өлтіреді. Келесі күні таңертең Сара қаладан шығатын арбаны жүктіреді. Шетелдік Мардохайды көріктен аттандырып өтеді. Мордохай оның атын ешқашан білмегенін айтады, ал ол оны білетінін айтады. Мардохайдың көзі кеңірейді. Шетелдік саяхатшы шөл далаға аттанған кезде Мордохай жаңа ғана оюын аяқтаған қабір тасының жанында тұр: "Маршал Джим Дункан, тыныштықта демаңыз". Шөл далаға тереңдеп кеткен соң, бейтаныс адам ыстық толқындармен біртіндеп жоғалады.

A mysterious, unnamed stranger rides out of the desert into the isolated mining town of Lago in the American Old West. Three gunmen hired to protect the town taunt and threaten him; he kills all three with little effort. When the attractive, blonde townswoman Callie Travers flirtatiously insults him, he rapes her in the livery stable. That night, in his hotel room, the Stranger dreams of Jim Duncan, a U. S. Marshal, being whipped to death by outlaws Stacey Bridges and brothers Dan and Cole Carlin, as Lago's citizens watch in silence. The next day, Callie shoots at the Stranger while he is bathing. Though the shots appear accurate, the Stranger emerges uninjured. Lago's town council, needing to replace the three gunmen, offer the Stranger anything he wants to protect the town from Bridges and the Carlins, who will soon be released from prison. It is gradually revealed that the townspeople hired the outlaws to murder Duncan when he discovered that the local gold mine was illegally dug on government owned land and would have to be closed, destroying the town's livelihood. The townspeople then conspired to frame the outlaws for stealing gold as a means to avoid paying them, and they have vowed revenge. The Stranger accepts the job and takes full advantage of the deal: He appoints a downtrodden dwarf named Mordecai as both sheriff and mayor, provides a Native American and his children with blankets and candy when the shopkeeper refuses to serve them, gets a new saddle and boots, and forces the saloon to serve everyone free drinks. He later orders the hotel owners, Lewis and Sarah Belding, and all the other guests to vacate the premises, leaving himself as its sole occupant. Callie and several men, including Morgan Allen, decide to kill the Stranger. After having sex with him in his room, Callie slips out as three men enter. As they unknowingly beat a dummy in the bed, the Stranger tosses a stick of dynamite into the room, destroying most of the hotel, killing two men. He then shoots two of his attackers dead outside, as Morgan flees, wounded. The Stranger drags Sarah, kicking and screaming, into her bedroom (the only room in the hotel not damaged) where they have sex. The next morning, Sarah tells the Stranger that Duncan cannot rest in peace because the town buried him in an unmarked grave. She then tells her husband that she has had enough of the town and is leaving him and the town. The Stranger assembles a group of citizens to defend the town and has them practice shooting, but soon realizes that none has the necessary skills. To keep the townspeople busy, he orders every building in town painted blood red. He then rides out of town without explanation, following the wounded Morgan. Before he leaves, he paints over the town sign with a single word: "Hell". The Stranger finds Bridges and the Carlins, who have just finished off Morgan, and harasses them with dynamite and rifle fire, leading the outlaws to believe the townspeople are responsible. Returning to Lago, the Stranger inspects the preparations — the entire town painted red, armed men on rooftops, picnic tables laden with food and drink, and a big "WELCOME HOME BOYS" banner — then he silently departs again. The outlaws arrive and easily overcome the poor resistance of the townspeople; many defenders are killed, while the survivors are rounded up in the saloon after several buildings in town are set on fire. The Stranger wraps a bullwhip around the neck of one of the Carlin brothers who is standing just inside the saloon doors, drags him outside and whips him to death, then kills the remaining outlaws one by one. Belding, aiming a shotgun at the Stranger's back, is shot dead by Mordecai. The next morning Sarah loads a wagon to head out of town. The Stranger rides past Mordecai in the cemetery. Mordecai comments that he never did know the Stranger's real name, to which the Stranger replies that he does know it. Mordecai’s eyes widen. As the Stranger rides off into the desert, Mordecai stands beside the tombstone he has just finished engraving: "Marshal Jim Duncan, Rest in Peace." After riding deeper into the desert, the stranger gradually vanishes into the heat waves.

Өндіріс

Айтуынша, Иствуд фильмнің бастапқы тоғыз беттік ұсынысының ерекшелігін ұнатып, оны түсіру идеясымен Universal-ке жүгінді. Бұл оның режиссерлік және актерлік рөлде ойнаған алғашқы вестерн фильмі. Malpaso мен Universal бірлесіп шығарған түпнұсқа сценарийді Эрнест Тидиман жазды, ол "Француздық байланыс" фильмі үшін "Үздік сценарий" номинациясында Оскар жүлдесін жеңіп алған болатын. Тидиманның сценарийі 1964 жылы Квинс аймағында Китти Дженовезеге жасалған нағыз қылмысқа негізделген, куәгерлер оны көріп тұрып, араласпаған. Сюжеттегі кемшіліктер Серхио Леоне әсерімен қара юмор мен аллегория арқылы толтырылды. Ол "өте фотоға түсірілетін" Моно көлі аймағын таңдады. 50-ден астам техниктер мен құрылысшылар 18 күн ішінде 14 үй, шіркеу және екі қабатты қонақүйден тұратын қала салып, 150,000 фут ағаш пайдаланды. Маршал Дункан рөлін Иствудтың көп жылғы дублері Бэдди Ван Хорн сомдады, бұл оның және бейтаныс адамның бір адам болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сұхбаттарының бірінде Иствуд сценарийдің алдыңғы нұсқаларында бейтаныс адамның маршалдың інісі болғанын айтты. Ол түсініксіз және мистикалық интерпретацияны қалап, осы сілтемені алып тастады. "Бұл жай ғана аллегория", - деді Иствуд, "шерифті өлтіргеннен кейін не болады, біреу келіп, қаланың ар-ұжданын оятуға тырысады деген болжам. Ісің үшін жазаң келеді". Фильмнің соңғы сахнасындағы зиратта "Серхио Леоне" және "Дон Сигел" деген жазулары бар тас тақталар екі ықпалды режиссерге арналған әзіл-қалжың ретінде орналастырылған. Metacritic сайтында фильмге 10 сыншының пікіріне сүйене отырып, 69% балл берілген, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлер" екенін көрсетеді. The New York Times газетінен Винсент Канби фильмді "бір бөлігі арбалы оқиға, бір бөлігі кек алушы вестерн, сәл ақымақтық және көбінесе сізді ақыл-есіңізді жоғалтып алмағаныңызды күдіктендіретін қызықты" деп сипаттады. Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздың 3-ін беріп, "Иствудтың өзінің болуы, жеке стилі және режиссерлік шеберлігі шынымен жақсы жұмыс істейді. Оның лаконикалық юморы фильмнің қарқынын баяулатса да, Иствуд камераны ақылмен және шеберлікпен қолданады" деп жазды. Variety журналынан Артур Д. Мерфи фильмді "Клинт Иствудтың кек алушы, таинсты бейтаныс адамның прототипіне жасалған сатиралық пароди" деп атады. Эрнест Тидиманның сценарийіндегі зорлық-зомбылық, көрермендерді күлдіру үшін ақымақтық және сюжеттің комикстік сипатына сай кейіпкерлердің асыра баяндалған бейнелері бар. Los Angeles Times газетінен Кевин Томас оны "Иствудтың режиссерлік талантын көрсететін, қорқынышты параноиялық атмосферасы мен сарказмға толы стильді, аллегориялық вестерн" деп сипаттады. Бұл сонымен қатар Леоне вестерндеріне ағылған миллиондаған көрерменді көңіл көтереді. The Washington Post газетінен Том Зито оны "қызықты, жақсы құрылған жұмыс деп атады, бірақ фильмнің 105 минуттан артық көрінуіне себеп болатын сәл шаршатарлық тоннан зардап шегеді". Фильмге қарсы пікір білдіргендер де болды. Кейбір сыншылар Иствудтың режиссерлік шеберлігін туынды деп санады; Saturday Review журналынан Артур Найт Иствудтың "Сигель мен Леоненің тәсілдерін сіңіріп, оларды қоғам туралы өзінің параноикалық көзқарасымен біріктіргенін" атап өтті. Rolling Stone журналынан Джон Ландау "тақырыптық тереңдіксіздік" және "сөздік асыра баяндалу" туралы айтты, бірақ драмалық көріністер мен түсірілімге ризашылық білдірді. Джон Уэйн фильмнің консервативтік көзқарасын сынады; Иствудқа жазған хатында ол: "Батыс осылай емес. Бұл елді қоныстандырған американдықтар осылай емес". Фильм 2008 жылы Американдық кино институтының "10 үздік фильм" тізімінде "Вестерн" санатында танылды.

Eastwood reportedly liked the offbeat quality of the film's original nine page proposal and approached Universal with the idea of directing it. It is the first Western film that he both directed and starred in. Under a joint production between Malpaso and Universal, the original screenplay was written by Ernest Tidyman, who had won a Best Screenplay Oscar for The French Connection. Tidyman's screenplay was inspired by the real life murder of Kitty Genovese in Queens in 1964, which eyewitnesses reportedly stood by and watched. Holes in the plot were filled in with black humor and allegory, influenced by Sergio Leone. he settled on the "highly photogenic" Mono Lake area. Over 50 technicians and construction workers built an entire town—14 houses, a church, and a two story hotel—in 18 days, using 150,000 feet of lumber. The character of Marshal Duncan was played by Buddy Van Horn, Eastwood's long time stunt double, to suggest that he and the Stranger could be the same person. In an interview, Eastwood said that earlier versions of the script made the Stranger the dead marshal's brother. He favored a less explicit and more supernatural interpretation, and excised the reference. "It's just an allegory," Eastwood said, "a speculation on what happens when they go ahead and kill the sheriff, and somebody comes back and calls the town's conscience to bear. There's always retribution for your deeds." The graveyard set featured in the film's final scene included tombstones inscribed "Sergio Leone" and "Don Siegel" as a humorous tribute to the two influential directors. On Metacritic the film has a score 69% based on reviews from 10 critics, indicating "generally favorable reviews". Vincent Canby of The New York Times called the film "part ghost story, part revenge Western, more than a little silly, and often quite entertaining in a way that may make you wonder if you lost your good sense." Gene Siskel of the Chicago Tribune gave the film 3 stars out of 4 and wrote, "What does work very well indeed is Eastwood's presence, personal style, and direction. Though his laconic sense of humor often drags out the pacing of the movie, Eastwood uses his camera with intelligence and flair." Arthur D. Murphy of Variety called it "a nervously humorous, self conscious near satire on the prototype Clint Eastwood formula of the avenging mysterious stranger. Ernest Tidyman's script has some raw violence for the kinks, some dumb humor for audience relief, and lots of arch characterizations befitting the serio comic strip nature of the plot." Kevin Thomas of the Los Angeles Times called it "a stylized, allegorical western of much chillingly paranoid atmosphere and considerable sardonic humor that confirms Eastwood's directorial flair. It's also a pretty violent business that won't disappoint the millions who flocked to the Leone westerns." Tom Zito of The Washington Post called it "an enjoyable, well constructed work that suffers only from a slightly tedious tone that makes the film seem longer than its 105 minutes." The film had its share of detractors. Some critics thought Eastwood's directing derivative; Arthur Knight in Saturday Review remarked that Eastwood had "absorbed the approaches of Siegel and Leone and fused them with his own paranoid vision of society". Jon Landau of Rolling Stone concurred, noting "thematic shallowness" and "verbal archness"; but he expressed approval of the dramatic scenery and cinematography. John Wayne criticized the film's iconoclastic approach; in a letter to Eastwood, he wrote, "That isn't what the West was all about. That isn't the American people who settled this country." The film was recognized by American Film Institute in 2008 on AFI's 10 Top 10 in the category "Nominated Western Film".

Үй медиасы

High Plains Drifter тұңғыш рет 1998 жылғы 24 ақпанда Universal Studios Home Video компаниясымен DVD форматында жарық көрді. Ол 2013 жылғы 15 қазанда Universal Studios компаниясымен Blu-ray форматында дебют жасады, түпнұсқа камераға түсірілген кадрдың 4K сканерленген нұсқасымен және жаңадан жасалған 5.1 аудио трегімен бірге. 2020 жылғы 27 қазанда Kino Lorber компаниясы оны түсіндірмелер мен жаңа сұхбаттар қосылып Blu-ray форматында қайта шығарды, бірақ бұрынғыдай 2013 жылғы көшірмені пайдаланды. 2022 жылғы 22 қарашада Kino Lorber компаниясы оны жаңадан өңделген 4K көшірмесімен 4K UHD форматында шығарды, бірақ 2020 жылғы шығарылымымен бірдей қосымша мүмкіндіктерді ұсынды. Дегенмен, олардың 5.1 трегінің стерео-даунмиксін таңдап, 2020 жылғы шығарылымдағыдай бастапқы театрлық моно-миксті қоспауы салдарынан шағын дау туды.