Кіріспе

Лавалава, кейде лава лава деп жазылады, сонымен қатар ие деп аталады, «ие лавалава» деген сөздің қысқартылған түрі, Полинезиялықтар және басқа да Океания халықтары дәстүрлі түрде киетін күнделікті киім. Ол бір тік төртбұрышты матадан тұрады және орамалды белдемше немесе кілт сияқты киіледі. Лавалава термині Самоа тілінде жекеше де, көпше де мағына береді.

Әдеттегі қолданысы

Бүгінде бұл сән Самоа, Америка Самоасы, Тонга және Меланезия мен Микронезияның кейбір аймақтарында таралған. Оны ерлер де, әйелдер де мектеп формасынан бастап, костюм және галстукпен жұмысқа киюге дейін қолданады. Көптеген Океаниялық этностық топтар лавалаваны мәдени өзін-өзі тану белгісі ретінде және эмигранттар қауымдастықтарында ыңғайлы болу үшін киеді, әсіресе АҚШ-та (атап айтқанда Гавай, Аляска, Калифорния, Вашингтон және Юта), Австралия және Жаңа Зеландияда.

Киім-кешегі

Лавалава матаның жоғарғы бұрыштарын түйіп, белге бекітіледі; әйелдер көбінесе бос ұштарын белдікке тығып қояды, ал ерлер оларды әдетте алдынан еркін тоғытып тастайды. Әйелдер лавалаваны көбінесе тобыққа дейін киеді, ал ерлердің лавалалары белгілі бір іс-әрекетке немесе жағдайға байланысты тізеге немесе орташа бағанаға дейін жетеді.

Тарих

Еуропалықтар Тынық мұхитқа келгенге дейін ең беделді лавалавалар ‘ие тогамен (панданус жапырақтарынан жасалған ұсақ тоқылған маталар) немесе қағаз шөптен немесе жабайы гибискус қабығынан ұнтақталған сиапо (тапа матасы) арқылы денені орау арқылы жасалған. Самоалықтар гүл жапырақтары, жапырақтар, қауырсындар және теңіз қабықтары сияқты дәстүрлі материалдардан лавалава жасап, оларды өрілген өсімдік талшықтарынан жасалған негізге байлаған. Күнделікті қолданыста калико және тоқыма маталар тоқыма немесе қабықтан жасалған лавалаваларды көптеген жағдайларда ығыстырды (дегенмен, ‘ие тога және сиапо орамалары әлі күнге дейін салтанатты және мерекелік шараларда, сондай-ақ би қойылымдарында қолданылады). Пе’а дене татуировкасын таңған самоалық ерлер, ал малу тізе татуировкасын таңған самоалық әйелдер би кезінде немесе салтанатты шараларда (мысалы, ‘ава рәсімдерінде) өз татуировкаларын көрсету үшін лавалаваның белдігін бұрап немесе бүйірлерін және артқы бөлігін ішке тығып тартады, бұл стиль агини деп аталады. Микронезияда «лавалава» термині Яп аралдарының шеткі аралдарында тоқымадан тоқылған юбкаларды сипаттау үшін қолданылады, бірақ бұл маталарды тоқу және кию бір кезде қазіргі Чуук штатына дейін шығысқа қарай кеңейтілген. Юбканы әйелдер беліне орап киеді, ал шеттері алдыңғы жағында қосылып, содан соң бір жаққа оралып, белбеумен бекітіледі. Батыс Каролина аралдарының тұрғындары арасында дәстүрлі тоқыма «жоғары деңгейде дамыған» деп сипатталған, ал тоқымашылар өз жұмыстарында «ерекше тапқырлық пен ептілік» танытқан. Юбкалардың мәдени маңызы олардың күнделікті киім ретіндегі қызметінен әлдеқайда асады. Лава лава – Микронезия қоғамының әлеуметтік және экономикалық қатынастарының, рәсімдердің және эстетикалық идеалдарының жоғары шоғырланған визуалды көрінісі. Батыс Каролина аралдарында әйелдік жасқа жеткен барлық әйелдер күнделікті киетінімен қатар, юбкалар жергілікті басшыларды лауазымға тағайындау, бастау рәсімдері және жерлеу рәсімдерінде де қолданылады. Микронезиядағы Яп аралдарының шеткі аралдарында юбкаларды тігіп тоқу әлі де кең таралған, бірақ көші-қоншылар арасында бұл практика азайып барады.

Қазіргі нысандар

Арнайы тігілген зығыр лавалава, көбінесе қалталары мен белдіктері/тұтқалары бар, ерлер арнайы шараларда немесе шіркеуге барарда киеді; олар әрқашан бір түсті болады (күнделікті лава-лаваның жарқын өрнектерінен өзгеше) және фиджиліктерде солу, самоалықтарда файтага, ал тонгалықтарда тупену деп аталады. Самоа және Тонга әйелдері киетін екі бөліктен тұратын формальды киімнің төменгі жағын (сәйкесінше пулетаси және пулетаха деп аталады) ұқсас тобықтың үстіне жететін юбкалар құрайды. Арнайы шараларда Тонганың тупену және пулетаха киімдері көбінесе та'овала деп аталатын тапа матасымен немесе бел матасымен бірге тағылады, ал кейбір самоалықтар әлі де тапа матасынан жасалған вала белбеуін солай киеді (бірақ вала көбінесе шешендердің салтанатты/тойлық киімдеріне немесе тапу қыздары мен манаия жандардың киімдеріне ғана арналған). Тонга, Самоа және Фиджидегі формальды, арнайы тігілген зығыр лавалава стилі Фиджидің ақсүйекі Рату сэр Лала Сукунаға қарыздас, ол 1920 жылы әскери қызметтен және Еуропадағы университетте білім алғаннан кейін Фиджиге тұтқалы сулуді енгізді. Сатин, барқыт, полиэстер және тігізбе сияқты материалдардан жасалған жарқын түсті лавалавалар соңғы кезде би тобында, сондай-ақ ауылдық, шіркеулік немесе мектептік хорларда кең таралды.

Қарым-қатынас есімдері мен киімдер

Ағылшын тілінде мұндай киімдерді әдетте саронг деп атайды, бірақ бұл сөз шын мәнінде малай тілінен келген, ал лавалава – самоан тілінен, ол 'ie lavalava (айналып оралатын мата) деген сөздің қысқартылған түрі. Полинезиялық нұсқасының тағы бір жиі кездесетін атауы – пареу (көбінесе парео деп жазылады), бұл Таитидегі атауы. Тонгада бұл киім тупену деп аталады. Жаңа Каледонияда және Валлис және Футуна аралдарында лавалаваға ману дейді. Папуа-Жаңа Гвинеяда және Тынық мұхитының оңтүстігінде киілетін, екі жағы да толық ашық болатын жамбас киім – лап-лап, осыған ұқсас қарапайым киім түрі.