Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лавалава, кейде лава лава деп жазылады, сонымен қатар ие деп аталады, «ие лавалава» деген сөздің қысқартылған түрі, Полинезиялықтар және басқа да Океания халықтары дәстүрлі түрде киетін күнделікті киім. Ол бір тік төртбұрышты матадан тұрады және орамалды белдемше немесе кілт сияқты киіледі. Лавалава термині Самоа тілінде жекеше де, көпше де мағына береді.
Rectangular clothing traditionally worn by Oceanic peoples
A lavalava, sometime written as lava lava, also known as an ie, short for 'ie lavalava, is an article of daily clothing traditionally worn by Polynesians and other Oceanic peoples. It consists of a single rectangular cloth worn similarly to a wraparound skirt or kilt. The term lavalava is both singular and plural in the Samoan language.
Әдеттегі қолданысы
Бүгінде бұл сән Самоа, Америка Самоасы, Тонга және Меланезия мен Микронезияның кейбір аймақтарында таралған. Оны ерлер де, әйелдер де мектеп формасынан бастап, костюм және галстукпен жұмысқа киюге дейін қолданады. Көптеген Океаниялық этностық топтар лавалаваны мәдени өзін-өзі тану белгісі ретінде және эмигранттар қауымдастықтарында ыңғайлы болу үшін киеді, әсіресе АҚШ-та (атап айтқанда Гавай, Аляска, Калифорния, Вашингтон және Юта), Австралия және Жаңа Зеландияда.
Today the fashion remains common in Samoa, American Samoa, Tonga and parts of Melanesia and Micronesia. It is worn by men and women in uses from school uniforms to business attire with a suit jacket and tie. Many people of Oceanic ethnicity wear the lavalava as an expression of cultural identity and for comfort within expatriate communities, especially in the United States (notably Hawaii, Alaska, California, Washington, and Utah), Australia and New Zealand.
Киім-кешегі
Лавалава матаның жоғарғы бұрыштарын түйіп, белге бекітіледі; әйелдер көбінесе бос ұштарын белдікке тығып қояды, ал ерлер оларды әдетте алдынан еркін тоғытып тастайды. Әйелдер лавалаваны көбінесе тобыққа дейін киеді, ал ерлердің лавалалары белгілі бір іс-әрекетке немесе жағдайға байланысты тізеге немесе орташа бағанаға дейін жетеді.
The lavalava is secured around the waist by an overhand knotting of the upper corners of the cloth; women often tuck the loose ends into the waistband, while men usually allow them to hang in front. Women generally wear ankle length lavalava while men's wraps often extend to the knee or mid calf depending on the activity or occasion.
Тарих
Еуропалықтар Тынық мұхитқа келгенге дейін ең беделді лавалавалар ‘ие тогамен (панданус жапырақтарынан жасалған ұсақ тоқылған маталар) немесе қағаз шөптен немесе жабайы гибискус қабығынан ұнтақталған сиапо (тапа матасы) арқылы денені орау арқылы жасалған. Самоалықтар гүл жапырақтары, жапырақтар, қауырсындар және теңіз қабықтары сияқты дәстүрлі материалдардан лавалава жасап, оларды өрілген өсімдік талшықтарынан жасалған негізге байлаған. Күнделікті қолданыста калико және тоқыма маталар тоқыма немесе қабықтан жасалған лавалаваларды көптеген жағдайларда ығыстырды (дегенмен, ‘ие тога және сиапо орамалары әлі күнге дейін салтанатты және мерекелік шараларда, сондай-ақ би қойылымдарында қолданылады). Пе’а дене татуировкасын таңған самоалық ерлер, ал малу тізе татуировкасын таңған самоалық әйелдер би кезінде немесе салтанатты шараларда (мысалы, ‘ава рәсімдерінде) өз татуировкаларын көрсету үшін лавалаваның белдігін бұрап немесе бүйірлерін және артқы бөлігін ішке тығып тартады, бұл стиль агини деп аталады. Микронезияда «лавалава» термині Яп аралдарының шеткі аралдарында тоқымадан тоқылған юбкаларды сипаттау үшін қолданылады, бірақ бұл маталарды тоқу және кию бір кезде қазіргі Чуук штатына дейін шығысқа қарай кеңейтілген. Юбканы әйелдер беліне орап киеді, ал шеттері алдыңғы жағында қосылып, содан соң бір жаққа оралып, белбеумен бекітіледі. Батыс Каролина аралдарының тұрғындары арасында дәстүрлі тоқыма «жоғары деңгейде дамыған» деп сипатталған, ал тоқымашылар өз жұмыстарында «ерекше тапқырлық пен ептілік» танытқан. Юбкалардың мәдени маңызы олардың күнделікті киім ретіндегі қызметінен әлдеқайда асады. Лава лава – Микронезия қоғамының әлеуметтік және экономикалық қатынастарының, рәсімдердің және эстетикалық идеалдарының жоғары шоғырланған визуалды көрінісі. Батыс Каролина аралдарында әйелдік жасқа жеткен барлық әйелдер күнделікті киетінімен қатар, юбкалар жергілікті басшыларды лауазымға тағайындау, бастау рәсімдері және жерлеу рәсімдерінде де қолданылады. Микронезиядағы Яп аралдарының шеткі аралдарында юбкаларды тігіп тоқу әлі де кең таралған, бірақ көші-қоншылар арасында бұл практика азайып барады.
Prior to the arrival of Europeans in the Pacific Ocean, the most prestigious lavalava were made by wrapping the body in a 'ie toga with fine mats (finely woven textiles of pandanus leaves) or siapo (tapa cloth) pounded from paper mulberry or wild hibiscus bark. The Samoans also created lavalava from traditional materials such as flower petals, leaves, feathers and seashells tied to a wrap around backing of plaited plant fibers. Calico and loomed cotton cloth had largely replaced woven or barkcloth lavalava as articles of daily use (though ie toga and siapo wraps are still used today for ceremonial and festive occasions and dance performances). Samoan men who bear the pe'a body tattoo, as well as Samoan women who bear the malu leg tattoos often roll the waistband of the lavalava or tuck in the sides and rear portion(s) of the lavalava to expose their tattoo during dance performances or ceremonial functions (such as 'ava ceremonies), a style referred to as agini. Within Micronesia, the introduced term “lavalava” is used to describe loom woven skirts in the Outer Islands of Yap, though weaving and wearing of these textiles once extended further east into present day Chuuk State. Worn around a woman's hips, the fringed ends "meet together at the front and are then wrapped to one side and secured by a belt." Among these Western Caroline Islanders, traditional loom weaving has been described as “highly developed” and weavers have long demonstrated “singular ingenuity and resourcefulness” in their work. The skirts’ cultural significance “far exceeds their function simply as items of daily wear.” The lava lava is nothing less than a “highly condensed visual expression of social and economic relations, ritual affairs, and the aesthetic ideals of Micronesian society.” In addition to being worn daily by all females who have reached womanhood in the atolls of the Western Caroline Island, the skirts are also used for investiture, initiation and the burial of local leaders. While back strap tension weaving of skirts remains a common practice in the Outer Islands of Yap in Micronesia, among migrants the practice is diminishing.
Қазіргі нысандар
Арнайы тігілген зығыр лавалава, көбінесе қалталары мен белдіктері/тұтқалары бар, ерлер арнайы шараларда немесе шіркеуге барарда киеді; олар әрқашан бір түсті болады (күнделікті лава-лаваның жарқын өрнектерінен өзгеше) және фиджиліктерде солу, самоалықтарда файтага, ал тонгалықтарда тупену деп аталады. Самоа және Тонга әйелдері киетін екі бөліктен тұратын формальды киімнің төменгі жағын (сәйкесінше пулетаси және пулетаха деп аталады) ұқсас тобықтың үстіне жететін юбкалар құрайды. Арнайы шараларда Тонганың тупену және пулетаха киімдері көбінесе та'овала деп аталатын тапа матасымен немесе бел матасымен бірге тағылады, ал кейбір самоалықтар әлі де тапа матасынан жасалған вала белбеуін солай киеді (бірақ вала көбінесе шешендердің салтанатты/тойлық киімдеріне немесе тапу қыздары мен манаия жандардың киімдеріне ғана арналған). Тонга, Самоа және Фиджидегі формальды, арнайы тігілген зығыр лавалава стилі Фиджидің ақсүйекі Рату сэр Лала Сукунаға қарыздас, ол 1920 жылы әскери қызметтен және Еуропадағы университетте білім алғаннан кейін Фиджиге тұтқалы сулуді енгізді. Сатин, барқыт, полиэстер және тігізбе сияқты материалдардан жасалған жарқын түсті лавалавалар соңғы кезде би тобында, сондай-ақ ауылдық, шіркеулік немесе мектептік хорларда кең таралды.
Specially tailored linen lavalava which extend mid calf, often with pockets and ties / buckles, are worn by men at special occasions or to church; these are always solid colors (in contrast to the bright patterns of everyday lava lava) and are known as sulu (Fijian), ie faitaga (Samoan), or tupenu (Tongan). Similar ankle length skirts form the lower half of the two piece formal dress worn by Samoan and Tongan women (called puletasi and puletaha, respectively). On special occasions the Tongan tupenu and puletaha are usually associated with a tapa cloth or waist mat called ta'ovala and some Samoans still wear a tapa cloth vala sash in similar fashion (though the vala is generally restricted to ceremonial / festive regalia of orators or people acting / dressing as taupou maidens and manaia beaus). The formal, tailored linen lavalava styles of Tonga, Samoa, and Fiji originated with the Fijian noble Ratu Sir Lala Sukuna who introduced the buckled sulu to Fiji in 1920 following his military service and university education in Europe. Loudly colored lavalava made from materials such as satin, velvet, polyester, and sequins have recently been popularized among performance dance groups and village, church, or school based choirs.
Қарым-қатынас есімдері мен киімдер
Ағылшын тілінде мұндай киімдерді әдетте саронг деп атайды, бірақ бұл сөз шын мәнінде малай тілінен келген, ал лавалава – самоан тілінен, ол 'ie lavalava (айналып оралатын мата) деген сөздің қысқартылған түрі. Полинезиялық нұсқасының тағы бір жиі кездесетін атауы – пареу (көбінесе парео деп жазылады), бұл Таитидегі атауы. Тонгада бұл киім тупену деп аталады. Жаңа Каледонияда және Валлис және Футуна аралдарында лавалаваға ману дейді. Папуа-Жаңа Гвинеяда және Тынық мұхитының оңтүстігінде киілетін, екі жағы да толық ашық болатын жамбас киім – лап-лап, осыған ұқсас қарапайым киім түрі.
In English, such garments are generically called sarong, but that word is actually Malay, whereas lavalava is Samoan, being short for ʻie lavalava (cloth that wraps around). Another common name for the Polynesian variety is pāreu (usually spelled pareo), which is the Tahitian name. In Tonga, the garment is called tupenu. In New Caledonia and Wallis and Futuna, lavalava are called manou. A similar simple kind of clothing is the lap lap worn in Papua New Guinea and the South Pacific, which is completely open at both sides.