Кіріспе

Индонезияның Батыс Суматра провинциясындағы Ментавай аралдары аймағындағы арал. Сиберут – Үнді мұхитында Суматрадан батысқа қарай 150 километр жерде орналасқан Ментавай аралдарының ең үлкені және ең солтүстігі. Оның аумағы 3,838.25 км² құрайды, оның ішінде кішігірім жағажай аралдары бар. 2010 жылғы халық санауы бойынша 35,091 адам, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 40,220 адам тұрады. Индонезияның бір бөлігі болатын бұл арал ментавай халқының ең маңызды мекені саналады. 1993 жылы аралдың батыс жағы Сиберут ұлттық паркі деп белгіленді. Аралдың көп бөлігі жаңбырлы орманмен жабылған, бірақ коммерциялық мақсатта ағаш кесу жұмыстары жүргізіледі. Сиберутқа жақын кіші аралдардың қатарында оңтүстігіндегі Бунгалаут бұғазында орналасқан Карамажет және Масокут аралдары бар. Арал Клосс гиббоны (Hylobates klossii), шошқа құйрықты лангуры (Simias concolor), Сиберут лангуры (Presbytis siberu) және Ментавай макакасы (Macaca pagensis) сияқты әртүрлі приматтарға өте танымал. Сиберут 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунамиден зардап шекті, бірақ адам өмірінен айырылу тіркелген жоқ. Бір мәліметтерге сәйкес, жер сілкінісі салдарынан аралдың биіктігі екі метрге дейін көтерілген болуы мүмкін.

География

Сиберут аралында ыстық және ылғалды тропикалық жаңбырлы орман климаты басым, жылдық жауын-шашын мөлшері жоғары. Температуралар аралығында, ал ылғалдылық 81–85% құрайды. Шығыс жағалауында көптеген кішкентай аралдар, шығанақтар мен коралды рифтер бар, және мангровый ормандарымен жабылған, олар нипа орманына дейін шамамен кеңдігінде созылады. Батыс жағалауы негізінен Баррингтония ормандарынан тұрады және күшті толқындар мен тік жартастардың болуынан өту қиын. Беткейлі ішкі аймақ биіктікке жетеді, көптеген арналар саго алқаптарындағы жазықтарда және батпақ ормандарында өзендерге құяды. Сондай-ақ, диптерокарптың біріншілік ормандарының аумақтары да бар.

Биологиялық әртүрлілік

Сиберут Орта плейстоценнен бері Сунда материктік шельфінен оқшауланған. Осы оқшаулану нәтижесінде жоғары биологиялық әртүрлілік пайда болды, оған шамамен 900 түбірлі өсімдік және 31 сүтқоректілер түрі кіреді. Сүтқоректілердің 65 пайызы және басқа жануарлардың 15 пайызы белгілі бір таксономиялық деңгейде эндемиктер болып табылады, бұл Сиберутты ерекше етеді. Сиберутта табылған 134 құс түрінің 19-ы белгілі бір таксономиялық деңгейде эндемиктер. Төрт эндемик примат бар: боккой (Macaca pagensis), ментауи лютунгі/жоя (Presbytis potenziani siberu), билу (Hylobates klossii) және симакобу (Simias concolor siberu).

Қоршаған орта

Сиберут 1981 жылы биосфералық қорық ретінде танылды. 1993 жылы аралдың батыс бөлігі ұлттық саябақ ретінде белгіленді, ал қалған орманның шамамен 70 пайызы ағаш кесуге берілген, кейбіреулері қолданыста, ал кейбіреулері күтіп тұр. 2001 жылы ЮНЕСКО жергілікті даму арқылы экожүйені қорғау ниетімен «Сиберут» бағдарламасының жаңа кезеңін бастады. Бұл кезеңде жергілікті қауымдастықтар, табиғатты қорғау ұйымдары және жергілікті билік арасында серіктестік құру көзделеді, бұл тәсіл жергілікті халық арасында қолдау тапқан сияқты. Дегенмен, нашар басқару және жемқорлық салдарынан заңсыз ағаш кесу кеңінен таралды.

Мәдениет

Кейбір антропологтардың пікірінше, бірнеше мың жыл бұрын Солтүстік Суматраның батак халқы осы жерге алғашқы болып қоныстанған болуы мүмкін. Дегенмен, қазіргі тұрғындардың арасында мәдениет және тіл жағынан елеулі айырмашылықтар бар. Швейцариялық антрополог Реймар Шефолд жылдар бойы Сиберут тайпаларының, сакудейлердің арасында зерттеу жүргізді. Аралдың батыс бөлігінде "ума" деп аталатын, бірлесіп тұратын ұзын үйлер дәстүрі сақталған.