Edgeøya аралы – Норвегияның архипелагындағы үшінші ірі арал. Субарктикалық аймақта орналасқан, қатаң табиғатымен және аңдармен (ақ аю, бұлан) танымал. Туризмге тыйым салынған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Edgeøya аралы — Свалбард архипелагының оңтүстік-шығысында орналасқан норвегиялық арал. Жер ауданы бар, ол бұл архипелагтағы үшінші ең үлкен арал. Арктикалық арал болып табылатын ол, полярлық аюлар мен бұғылардың мекені – Сорауст-Свалбард табиғи қорығының құрамына кіреді. Оның шығыс бөлігі мұздықпен жабылған. Арал атын ағылшын саудагері және кит аулаушысы Томас Эдждің (1624 жылы қайтыс болған) есімімен алған. Қазіргі таңда бұл аралға сирек келінеді және табиғи қорық статусының салдарынан туристік инфрақұрылымды дамыту заңмен тыйым салынған.
Norwegian island
Edgeøya , anglicised as Edge Island, is a Norwegian island located in southeast of the Svalbard archipelago; with an area of , it is the third largest island in this archipelago. An Arctic island, it forms part of the Søraust Svalbard Nature Reserve, home to polar bears and reindeer. An ice field covers its eastern side. The island takes its name from Thomas Edge (died 1624), an English merchant and whaler. It is seldom visited today and development of tourist facilities is forbidden by law because of its nature reserve status.
Тарих
Эджояның ашылу тарихы даулы мәселе болып келген. Томас Эдж 1622 жылы жазған хатында, аралдың 1616 жылы өзінің кемелерінің бірімен ашылғанын мәлімдеді. Дегенмен, Йорис Каролус 1614 жылы жарық көрген және сол жылы жасалған жаңалықтарға негізделген деп есептелетін картасында, Эджояның оңтүстік жағалауына ұқсас жерді көрсеткен. Каролус жағалаудың екі бөлікке бөлінгенін көрсетті: батысында "Onbekende Cust" ("Белгісіз жағалау" деген мағынадағы голланд тіліндегі сөз) және шығысында "Morfyn". Морфын жағалауында аралдар бейнеленген. Мартин Конвей 1901 жылы Каролустың картасы Эджояның ашылуын көрсеткенін айтты, бірақ Вилдер атап өткендей, Конвей голланд картографы Петрус Планциустың 1612 жылы жасалған картасын білмеген. Бұл картада Шпицбергеннің шығысындағы жағалау бейнеленген. Аралдармен бірге жағалау сызығы "Gerrits Eylant" деп аталады. Вилдер бұл Эджояның оңтүстік жағалауы туралы алғашқы жазба деп санайды. Голланд картографиясының сарпы Шилдердің пікірінше, Каролус екі жағалаудың да сызықтарын бұрынғы карталардан көшірген, ал Планций кейбір атауларды Морис Виллемстің картасынан алған. Бұл карта 1608 жылы немесе одан бұрын Корнелис Класзон (Британдық кітапхана, Лондон) тарапынан жарияланған, бірақ Вилдер бұл туралы білмеген. Шилдердің айтуынша, Виллемстің картасында Эджоя "Groen Landt" деп аталған, бірақ ол мүлдем көрсетілмеген, тек Шпицбергенді білдіретін бір жағалау сызығы (екі емес) бейнеленген. Шындығында, Бьернøя деп аталатын жер Шпицбергеннің оңтүстік-шығысында орналасқан. Осылайша, Планций Шпицбергеннің көшірмесін жасаған. Каролус та Шпицбергеннің көшірмесін жасады, өйткені оның Морфюни Виллемстің Грен Ландтына өте ұқсас. Бұл аралдың 1616 жылға дейін ашылмағанын көрсетеді, демек Эдждің мәлімдемесі дұрыс емес. 1617 жылы ағылшын кит аулаушылары арасындағы хаттар еуропалықтардың аралды кем дегенде сол кезде немесе Эдж айтқандай, одан бұрын ашқанын көрсетеді. 1743 жылдан 1749 жылдың қыркүйегіне дейін төрт орыс теңізшісі Эджоя жағалауында немесе Эджоя жағалауынан жақын жердегі кішкентай аралда қамалды. Үшеуі аман қалды және өмір сүрудің керемет оқиғасын айтып берді. Автор Дэвид Робертс осы оқиғаға қатысты зерттеулері туралы "Арктикаға қарсы төрт адам" атты кітап жазды. Ол бұл теңізшілердің Эджояның оңтүстік-шығысында орналасқан Хавмøнеøя немесе Жарты Ай аралында болған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Эджояда ірі елді мекендер пайда болмаса да, кит аулау және морж аулау бұл аймақта кең таралған өнеркәсіптер болды. Олардың қалдықтары Эджоя жағалауында, Мың аралдар тобындағы Бøльшøяда табылған.
The history of Edgeøya's discovery has been a matter of dispute. Thomas Edge, writing in 1622, claimed the island was discovered by one of his ships in 1616. However, Joris Carolus, in a map published in 1614 and allegedly based on discoveries made by him the same year, shows what appears to be Edgeøya's south coast. Carolus showed the coastline split into two parts: "Onbekende Cust" (meaning "Unknown Coast" in Dutch) in the west, and "Morfyn" in the east. Islands are shown offshore of Morfyn. Martin Conway argued in 1901 that Carolus' chart indicated he discovered Edgeøya, but, as Wielder points out, Conway was ignorant of a map (engraved in 1612) by the Dutch cartographer Petrus Plancius, which illustrated a coastline to the east of Spitsbergen. The coastline, indented, with islands offshore, was labelled "Gerrits Eylant". Wielder believed this to be the first record of Edgeøya's south coast. Schilder, an expert on Dutch cartography, said Carolus merely copied both coastlines from earlier charts, while he believed that Plancius had copied some names from a chart by Mouris Willemsz, unknown to Wielder, that was published in 1608 or earlier by Cornelis Claeszoon (British Library, London). Willemsz's chart, which Schilder says shows Edgeøya labeled as "Groen Landt", does not show Edgeøya at all, but only shows a single coastline (not two) that is supposed to represent Spitsbergen. In fact, what appears to be Bjørnøya is shown to the southeast of Spitsbergen. Plancius had thus only created a duplicate Spitsbergen. Carolus, as well, made a duplicate Spitsbergen, as his Morfyn has an uncanny resemblance to Willemsz's Groen Landt. This would indicate that the island would not have been discovered until 1616, as claimed by Edge. A 1617 letter written between the English whalers proves that Europeans had discovered the island at least at that late of date, or earlier, as Edge claims. Four Russian sailors were marooned on Edgeøya, or a small island off the coast of Edgeøya, from 1743 until September 1749. Three survived to tell an epic tale of survival. Author David Roberts wrote a book about his research on this story, Four Against The Arctic. He concluded, although not definitively, that the men were probably on a small island to the southeast of Edgeøya called Halvmåneøya, or Half Moon Island. While no major settlement grew upon Edgeøya, whaling and walrus hunting were extensive industries in the area. Remains of these can be found offshore of Edgeøya, on Bölscheøya in the Thousand Islands group.
География және экология
Edgeøya географиялық координаттарда орналасқан. Батысында Storfjorden шығалағы жатыр, ол Edgeøya-ны Шпицбергеннен бөліп тұрады. Солтүстікке қарай, Фримансундет деп аталатын бұғаз Edgeøya мен Баренцøя аралығында жатыр. Солтүстік-шығыста Олгастрет бұғазы Edgeøya-ны Конг Карлс Лендінен бөліп тұрады. Кішкентай аралдар тобы шығыста (Рике Исеøyane) және оңтүстікте (Мың арал) орналасқан. Аралдың оңтүстік жағалауы ең үлкен фьорды – Тювфьорденмен тілімделген. Аралдың ең солтүстік нүктесі – Кэпп Хеуглин, ол 1870 жылы тамыз айында неміс саяхатшысы Теодор фон Хеуглиннің (1824–76) құрметіне аталып, Heuglin Zeil экспедициясы кезінде берілген. Геологиялық тұрғыдан алғанда, арал орталық Шпицбергенге ұқсас, мезозой дәуіріне жататын тау жыныстарынан (әсіресе, триас кезеңінің құмтастары мен тақта тастардан, кейде диабаз интрузияларынан және оңтүстік-батыста юра кезеңінің қабаттарынан) тұрады, сондай-ақ мұздық эрозияның әсері мен полярлық мұздықтардың қалыптасуы байқалады. Аралдың шығыс жағында Edgeøyjøkulen мұздығы орналасқан. Баренцøя және көршілес аралдармен бірге Edgeøya 1973 жылы Норвегия үкіметі құрған Оңтүстік-Шығыс Шпицберген табиғи қорығының бөлігі болып табылады. Аралда көптеген бұғы бар, сонымен қатар ақ аюдың көбеюі үшін маңызды орын саналады; одан әрі, осы Баренц теңізі аймағындағы ақ аю популяциясы бірегей деме (бірегей генетикалық популяция) құрайды.
Edgeøya is located at geographical co ordinates To the west lies Storfjorden, which separates Edgeøya from Spitsbergen. To the north, the sound known as Freemansundet lies between Edgeøya and Barentsøya. In the northeast, Olgastretet separates Edgeøya from Kong Karls Land. Minor island groups lay to the east (Ryke Yseøyane) and to the south (Thousand Islands). The island's south coast in indented by its largest fjord, Tjuvfjorden. The island's northernmost point is Kapp Heuglin, a cape named in August 1870 for the German explorer Theodor von Heuglin (1824–76), during the Heuglin Zeil expedition. Geologically, the island resembles central Spitsbergen, with Mesozoic rocks (specifically, Triassic shales with subordinate sandstones, with occasional diabase intrusions, and, in the southwest, strata from the Jurassic), the effects of glacial erosion, and appearance of polar ice caps. On the eastern side of the island is the large glacier of Edgeøyjøkulen. Along with Barentsøya and some of the neighbouring islands, Edgeøya forms part of South East Svalbard Nature Reserve, established by the Norwegian government in 1973. There is a significant reindeer population, and the island is an important site for polar bear reproduction; moreover, the polar bear population in this Barents Sea area is a unique deme (unique genetic population).
Танымал мәдениетте
Эджоя Георгина Хардингтің "Томас үңгірінің жалғыздығы" (2007) романының оқиғасы осы аралда өрбітеді. Романның басты кейіпкері 1616-17 жылдары аралда қысқы уақытты өткізуге тікелей шарт түсіп, сәтті аяқтайды. Бұған қоса, Дэвид Робертстің "Арктикаға қарсы төрт адам" кітабында кемесі қирағаннан кейін 6 жыл аралда өткізген 4 помор теңізшісінің нағыз оқиғасы жазылған.
Edgeøya is the setting for the novel The Solitude of Thomas Cave (2007), by Georgina Harding, in which the title character, on a wager, successfully over winters on the island in 1616–17. It is also the setting for the book Four Against the Arctic by David Roberts, which tells the true story of 4 Pomory sailors who spent 6 years on the island after their ship was destroyed.