Соны тілдік зымыран «Навахо» жобасы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1950 жылдардағы үстінкү дыбыстық құрлықтар аралық зымыран. Солтүстік Американың SM-64 Navaho – Солтүстік Америка авиациясы (NAA) құрастырған үстінкү дыбыстық құрлықтар аралық зымыран жобасы. Соңғы нұсқасы АҚШ-тағы базалардан КСРО-ға ядролық қару жеткізуге қабілетті, белгілі бір биіктікте ұшып жүре отырып. Зымыран Навахо тайпасының атымен аталған. 1946 жылғы бастапқы жобада қанатты V-2 ракетасының дизайны негізінде жасалған, көтеріліп ұшатын, салыстырмалы түрде қысқа қашықтықтағы жүйе қажет болды. Уақыт өте келе, талаптар АҚШ Әуе күштерінің ұзақ қашықтықтағы жүйелерге деген қалауы және сондай-ақ қысқа қашықтықтағы қажеттілікті қанағаттандырған ұқсас қарулардың бәсекелестігіне байланысты бірнеше рет кеңейтілді. Бұл рамалық реактивті қозғалтқышпен жұмыс істейтін зымыранға негізделген жаңа дизайнға әкелді, ол жылдамдыққа жеткізу үшін бустер зымырандарымен бірге үнемі үлкейіп отыратын нұсқаларға айналды. Осы кезеңде АҚШ Әуе күштері Navaho үшін әзірленген ракета технологиялары негізінде SM-65 Atlas зымыранын жасады. Atlas бірдей өнімділік мақсаттарына жетті, бірақ оны сағаттар емес, минуттармен өлшенетін ұшу уақытында орындай алды, ал Navaho сияқты ұстау өте қиын болғанымен, оларды ұстау мүмкін емес жылдамдықпен және биіктікте ұшты. 1957 жылы "Спутник-1" ұшырылып, зымырандық қақтығыс туралы қорқыныштар күшейген кезде Atlas ең жоғары даму құқығын алды. Navaho 1958 жылы Atlas толық жетілгенге дейін қосалқы ретінде сақталды. Navaho қызметке енбесе де, оның дамуы бірқатар салаларда пайдалы зерттеулер жүргізді. Бір турбореактивті қозғалтқышпен жабдықталған Navaho ұшағының нұсқасы AGM-28 Hound Dog аталды, ол Boeing B-52 Stratofortress ұшағында нысаналарына жеткізілді, содан кейін шамамен 2 Мах жылдамдығымен қалған жолды өтті. Бағыттау жүйесі алғашқы Polaris суасты кемелерін бағыттау үшін қолданылды. NAA-ның жаңа Rocketdyne еншілес компаниясына берілген бустерлік қозғалтқыш дизайны Atlas, PGM-11 Redstone, PGM-17 Thor, PGM-19 Jupiter, Mercury Redstone және Juno сериясының әртүрлі нұсқаларында қолданылды; сондықтан ол Saturn I және Saturn V Ай зымырандарын ұшыру үшін пайдаланылған қозғалтқыштардың тікелей атасы болып табылады.

1950s supersonic intercontinental cruise missile

The North American SM 64 Navaho was a supersonic intercontinental cruise missile project built by North American Aviation (NAA). The final design was capable of delivering a nuclear weapon to the USSR from bases within the US, while cruising at at altitude. The missile is named after the Navajo Nation. The original 1946 project called for a relatively short range system, a boost glide weapon based on a winged V 2 rocket design. Over time the requirements were repeatedly extended, both due to the US Air Force's desire for longer ranged systems, as well as competition from similar weapons that successfully filled the shorter range niche. This led to a new design based on a ramjet powered cruise missile, which also developed into a series of ever larger versions, along with the booster rockets to launch them up to speed. Through this period the US Air Force was developing the SM 65 Atlas, based on rocket technology developed for Navaho. Atlas filled the same performance goals but could do so with total flight times measured in minutes rather than hours, and flying at speeds and altitudes which made them immune to interception, as opposed to merely very difficult to intercept as in the case of Navaho. With the launch of Sputnik 1 in 1957 and the ensuing fears of a missile gap, Atlas received the highest development authority. Navaho continued as a backup, before being canceled in 1958 when Atlas successfully matured. Although Navaho did not enter service, its development provided useful research in a number of fields. A version of the Navaho airframe powered by a single turbojet became the AGM 28 Hound Dog, which was carried towards its targets on the Boeing B 52 Stratofortress and then flew the rest of the way at about Mach 2. The guidance system was used to guide the first Polaris submarines. The booster engine design, spun off to NAA's new Rocketdyne subsidiary, was used in various versions of the Atlas, PGM 11 Redstone, PGM 17 Thor, PGM 19 Jupiter, Mercury Redstone, and the Juno series; it is therefore the direct ancestor of the engines used to launch the Saturn I and Saturn V Moon rockets.

Соғыстан кейінгі әскери зымыран зерттеулері

Соғыста немістер барлық одақтас әскерлерге үлкен қызығушылық танытқан бірқатар жаңа "ғажайып қаруларды" енгізді. Реактивті қозғалтқыштар Ұлыбританияда пайда болғаннан кейін кеңінен қолданылды, бірақ V 1 ұшатын бомбасы және V 2 зымыраны басқа еш жерде жасалмаған технологияларды білдірді. Немецтердің қолдануында бұл қарулардың стратегиялық әсері салыстырмалы түрде аз болды және нақты зиян келтіру үшін мыңдаған дана атуға тура келді. Бірақ егер ядролық қарумен жарақтандырылса, тіпті мұндай қарудың бір данасы да мыңдаған конвенциялық қаруланған нұсқаларға тең зиян келтіретін еді, және бұл бағыттағы зерттеулерді 1944 жылдың соңында АҚШ Әскери-әуе күштері (USAAF) жылдам қолға алды. USAAF Ғылыми кеңесінің мүшесі Ванневар Буш V 1 сияқты пилотты немесе автоматтандырылған ұшақтардың ұзақ қашықтыққа ұшу үшін жалғыз мүмкін шешім екеніне сенді. Тіпті ең кішкентай оқ-дәрісі бар баллистикалық зымыран да "кем дегенде он жылдық" болды, және тақырып туралы тікелей сұралғанда, ол былай деді:

Армия жоспарлаушылары соғыстан кейінгі зымырандық жүйелердің алуан түрлерін жоспарлай бастады, олар қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымырандардан бастап ұзақ қашықтықтағы ұшатын бомбаларға дейін қамтыды. Армияның бөлімдері арасындағы кең пікірсайыстардан кейін, 1945 жылдың тамызында олар көптеген мұндай жүйелерді, соның ішінде түрлі круиздік зымырандарды, негізінен V 1 ұшатын бомбаларын ұзартылған қашықтықпен және ядролық оқ-дәріні тасымалдауға қажетті үлкен жүк көлемімен сипаттаған құпия құжатқа енгізді. Қашықтығына байланысты үш негізгі жоба болды: біреуі зымыранмен ұшуға, екіншісі, және үшіншісі субсонылық және суперонылық жобалар қарастырылатын еді.

Бәсекеге қатысушы жобалар

Әр түрлі ұсыныстар 1945 жылдың 31 қазанында он жеті авиациялық фирмаға жіберілді. Алған көптеген ұсыныстардың ішінде алты компанияға дамыту келісімшарты берілді. Ұзақ қашықтыққа қатысты талаптарға келіп түскен барлық ұсыныстар крейсерлік зымыран конструкцияларына негізделген, ал қысқа қашықтыққа арналғандары әртүрлі конструкциялардың қосындысы болды. Оларға USAAF-тың Эксперименталдық инженерлік бөлімінің "MX" сериясына сәйкес белгілер тағайындалды. NAA бас дизайнері Датч Киндельбергер зымырандардың болашағы екеніне сенімді болды және жаңа құрылған зертханасын басқару үшін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Аэронавтика бюросынан Уильям Боллейді жұмысқа алды. Боллей бұрын Әскери-теңіз күштерінің турбореактивтік қозғалтқыштарын дамытуды басқарған. Боллей армияның ұсыныстарын қарастырып, неміс A 4b (кейде A 9 деп те аталады) зымыранының негізінде жасалған қанатты баллистикалық зымыранның қысқа қашықтыққа арналған жобасын ұсынуға шешім қабылдады, бұл зымыран V 2-нің жетілдірілген түрі еді. 1946 жылдың 24 наурызында NAA осы зымыранға арналған W33 038 ac 1491 нөміріндегі келісімшарт хатын алды, ол MX 770 деп аталды. Бастапқы жобалау бойынша зымыранның қашықтығы 500 миль (805 км) болуы және пайдалы жүгі бар болуы тиіс еді, бірақ 26 шілдеде бұл көрсеткіш арттырылды. Басқа да бірнеше жобалар қабылданды, бірақ олардың барлығы ұзақ қашықтыққа қатысты талаптарды орындау үшін крейсерлік зымырандар болды. Олардың арасында Мартиннің MX 771 A (субсоникалық зымыран үшін) және B (суперсоникалық нұсқасы үшін), Curtiss Wright-тан MX 772 A және B, Republic Aircraft-тан MX 773 A және B, ал Northrop-тан MX 775 A және B болды. Бір субсоникалық және бір суперсоникалық жоба өндіріске енгізілуі жоспарланған, оларға сәйкесінше SSM A 1 және SSM A 2 белгілері берілді. Топтың жалғыз баллистикалық зымыраны MX 774 Consolidated Vultee компаниясына жіберілді. Президент Гарри С. Трумэн Трумэн доктринасының аясында 1947 жылғы қаржы жылына арналған әскери шығындарды күрт қысқартуға бұйрық бергенде, USAAF өздерінің зымырандарды дамыту бағдарламасын қысқартуға мәжбүр болды. Зымырандарға бөлген қаржы 29 миллион доллардан 13 миллион долларға дейін төмендетілді (1947 жылғы 29,0 миллион доллар бүгінгі күнгі шамамен миллион долларға тең, ал 1947 жылғы 13,0 миллион доллар бүгінгі күнгі шамамен миллион долларға тең). "1946 жылғы қара Рождество" деп аталған оқиғада бастапқы жобалардың көпшілігі тоқтатылды, ал қалған компаниялар енді екі емес, бір жобада жұмыс істеді. Тек Мартин ғана өздерінің MX 771 A субсоникалық зымырасын дамытуды жалғастырды және 1949 жылы алғашқы SSM A 1 Matador зымыранын тапсырды. Қалған компанияларға тек суперсоникалық зымырандарды дамытуға тапсырма берілді.

Snc renga The various proposals were sent to seventeen aviation firms on 31 October 1945. Of the many proposals received, six companies were granted development contracts. Submissions for the longer range requirements were all based on cruise missile designs, while the shorter range examples were a mixture of designs. These were assigned designations in keeping with the USAAF's Experimental Engineering Section's "MX" series. NAA chief designer, Dutch Kindelberger, was convinced missiles were the future, and hired William Bollay from the US Navy's Bureau of Aeronautics to run their newly formed research laboratory. Bollay had previously run the Navy's turbojet development. Bollay arrived to find the Army proposals, and decided to submit a short range design based on a winged ballistic missile based on the German A 4b design (sometimes known as the A 9), a development of the basic V 2. On 24 March 1946, NAA received letter contract W33 038 ac 1491 for this missile, designated MX 770. The initial design called for a range of 500 mile (805 km) with a payload, but on 26 July this was increased to
A number of other designs were also accepted, but these were all cruise missile designs to fill the longer range requirements. These were Martin's MX 771 A for a subsonic missile and B for a supersonic version, MX 772 A and B from Curtiss Wright, MX 773 A and B from Republic Aircraft, and MX 775 A and B from Northrop. It was intended that one subsonic and one supersonic design would be put into production, and these were granted the designations SSM A 1 and SSM A 2, respectively. The only ballistic missile in the group, MX 774, went to Consolidated Vultee. When President Harry S. Truman ordered a massive cut in military spending for FY1947, as part of the Truman Doctrine, the USAAF was forced to make major cuts to their missile development program. Missile funding was cut from $29million to $13million (from $29.0 in 1947 is equivalent to about <calculated amount> in recent yearsmillion to $13.0 in 1947 is equivalent to about <calculated amount> in recent yearsmillion in today's dollars). In what became known as "the black Christmas of 1946", many of the original projects were cancelled, with the remaining companies working on a single design instead of two. Only Martin continued development of a subsonic design, their MX 771 A, delivering the first SSM A 1 Matador in 1949. The rest of the companies were told to work only on supersonic designs.

Қозғалтқыштың жұмысы

NAA 1946 жылы ракеталық қозғалтқыштармен тәжірибе жүргізуді бастады, ракеталарды компанияның тұрақ орнында сынап, машиналарды бульдозерді қозғалтқыштардың алдына қойып қорғады. Олар алдымен Aerojet-тің жобасын пайдаланды, содан кейін өздерінің моделін жасады. 1946 жылдың көктемінде неміс жасаған деректер сала бойынша таратыла бастады. 1946 жылдың маусымында команда өз жобаларынан бас тартып, V-2-нің 39-моделі негізінде жаңа қозғалтқыш құруды шешті. 1946 жылдың соңында екі 39-модельді қозғалтқыш NAA-ға зерттеу үшін жіберілді, онда олар XLR 41 Mark I деп аталды. "XLR" дегеніміз "eXperimental Liquid Rocket" – әскери әуе күштері қолданатын жаңа белгілеу жүйесі. Олар оларды метрикалық өлшемдерден SAE өлшемдеріне және АҚШ құрылыс техникасына ауыстыру үшін негіз ретінде пайдаланды, бұл Mark II деп аталды. Осы кезеңде компания V-2 үшін 39a модельді қозғалтқышқа қатысты соғыстың соңғы есебін алды, ол бастапқы модельдің он сегіз жеке жану камераларын бір үлкен камераның ішіндегі бір "душ басы" тақтасымен алмастырды. Бұл жобаны ғана емес, жеңілдетіп, тиімділігін де арттырды. Немістер жанудың тұрақсыздығына байланысты оны іске асыра алмады және төмен тиімділігіне қарамастан, бұрынғы жобаны пайдалануды жалғастырды. Бұл қозғалтқышты жобалаған команда "Кәдеге тігіс" операциясы аясында тұтқындалғаннан кейін АҚШ-қа келді. Олардың көпшілігі Вернер фон Браун басшылығымен жаңа әскери қаржыландырылатын зерттеу жұмыстарын жүргізді. Компания Дитер Хузельді NAA мен әскери ракеталық командасы арасындағы үйлестіруші ретінде жұмысқа алды. 1947 жылдың қыркүйегінде компания душ басы дизайлын қамтитын қозғалтқыштың жобасын бастады, оны Mark III деп атады. Бастапқы мақсат 39-модельдің итермелеу күшіне тең болу, бірақ 15%-ға жеңіл болу еді. Mark II-ге жұмыс жалғасты, ал толық жоба 1947 жылдың маусым айында аяқталды. Наурыз айында компания Лос-Анджелестің солтүстігіндегі Сан-Фернандо аңғарының батысындағы Санта-Сусана тауларында үлкен қозғалтқыштарды сынау үшін үлкен жер учаскесін жалға алды. 1 миллион доллар (1947 жылы 1000000,0 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) корпоративтік қаражаттан және USAAF-тан 1,5 миллион доллар (1947 жылы 1500000,0 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) қаражатпен ракеталық сынақ орталығы салынды. Бірінші бөліктер қыркүйекте келіп түсе бастады. Mark III-ті әзірлеумен қатар, тұрақ орнында сынауға болатын кіші нұсқасы да әзірленді. Команда оған бірнеше өзгерістер енгізіп, ақырында жану мәселесін шешті.

NAA began experimenting with rocket engines in 1946, firing the rockets in the company parking lot and protecting the cars by parking a bulldozer in front of the engines. They first used a design from Aerojet, and then designed their own model of By the spring of 1946, captured German data was being disseminated around the industry. In June 1946 the team decided to abandon their own designs and build a new engine based on the V 2's Model 39. In late 1946, two Model 39 engines were sent to NAA for study, where they were referred to as the XLR 41 Mark I. "XLR" referred to "eXperimental Liquid Rocket", a new designation system being used by the Army Air Force. They used these as the basis for conversion from metric to SAE measurements and US construction techniques, which they called the Mark II. During this period, the company received a number of late war reports on developments of a Model 39a engine for the V 2, which replaced the original model's eighteen separate combustion chambers with a single "shower head" plate inside a single larger chamber. This not only simplified the design, it also made it lighter and improved performance. The Germans were never able to get this working due to combustion instability and continued using the earlier design in spite of lower performance. The team that had designed the engine was now in the United States after being captured as part of Operation Paperclip. Many of them were setting up a new Army funded research effort under the direction of Wernher von Braun. The company hired Dieter Huzel to act as a coordinator between NAA and the Army missile team. In September 1947, the company began the design of an engine incorporating the showerhead design, which they called the Mark III. Initially, the goal was to match the thrust of the Model 39, but be 15% lighter. Work on the Mark II continued and the detailed design was completed in June 1947. In March, the company rented a large tract of land in the western San Fernando Valley north of Los Angeles, in the Santa Susana Mountains, for use in testing large engines. A rocket test center was built, using $1 million (1000000.0 in 1947 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) of corporate funds and $1.5 million (1500000.0 in 1947 is equivalent to about <calculated amount> in recent years) from the USAAF. The first parts began to arrive in September. Development of the Mark III proceeded in parallel using a scaled down version developing that could be fired in the parking lot. The team made a string of changes to this and eventually cured the combustion problems.

Дамушы дизайн

NAA-ға түскен тағы бір неміс ғылыми еңбектерінде үстіркіштік реактивті қозғалтқыштармен (рамджеттермен) жұмыс жасау туралы мәліметтер келтірілді, бұл жоғары жылдамдықты ұшатын зымыранды құруға мүмкіндік беретіндей болды. Боллей бірнеше параллель жобаны бастады: 1-кезең – бастапқы көтермелі ұшу дизайны, 2-кезең – рамджеттерді пайдаланатын дизайн, ал 3-кезең – 2-кезеңдегі аппаратты тік ұшыру жүйесінен қажетті жылдамдыққа дейін үдету үшін қандай бустер зымыраны қажет екенін зерттеу. Осы уақытта компанияның аэродинамикалық мамандары A 4b зымыранының қанат конструкциясының транссоникалық жылдамдықтарда тұрақсыз екенін анықтады. Олар зымыранды артқы бөлігінде дельта қанатымен, ал алдыңғы бөлігінде басқару қанаттарымен (канарлармен) қайта жасады. Инерциялық навигациялық жүйе (ИНС) бойынша жұмыс істеген инженерлер V-2 нұсқасындағыдай жылдамдықты ғана емес, сонымен қатар интеграциялау арқылы аппараттың орналасқан жерін анықтайтын «Кинетикалық екі рет интегралданатын акселерометр» (KDIA) деп аталатын жаңа конструкция ойлап тапты. Бұл автоматты пилоттың мақсатты нүктені ИНС-тен алынған ағымдағы орналасқан жермен салыстырып, қажет болған жағдайда зымыранды мақсатқа қайтару үшін түзетутерді жасауы керек екенін білдірді. Осылайша, 1947 жылдың маусым айына қарай бастапқы A 4b дизайны толығымен өзгертілді; қозғалтқышы, ұшақ корпусы және навигациялық жүйесі жаңа болды.

Жаңа тұжырымдама

1947 жылдың қыркүйегінде АҚШ Әуе күштері АҚШ Армиясынан бөлінді. Бөлінудің бір бөлігі ретінде, күштер жобаларды дамыту бойынша ағымдағы жобаларды қашықтығына сәйкес бөлуге келісті, Армия қашықтығы немесе одан аз болатын жобалардың барлығын алды, ал Әуе күштері – одан жоғары қашықтықтағыларын. MX 770 осы шектен әлдеқайда төмен болды, бірақ оны баллистикалық зымырандармен айналысатын Фон Браунның Армиялық қару-жарақ департаментіне берудің орнына, 1948 жылдың ақпанында Әуе күштері NAA-дан MX 770-тің қашықтығын екі есеге арттыруды сұрады, осылайша оны Әуе күштерінің құзырына қою үшін. Бұрынғы жұмысты қарастырғаннан кейін, NAA бастапқыда қолданған ұшу-сырғанау (boost-glide) тұжырымдамасынан бас тартып, негізгі жоба ретінде тақымды қозғалтқышты (ramjet) пайдаланатын қанатты зымыранға көшті. Тақымды қозғалтқыштардың тиімділігіне қарамастан, қажетті қашықтыққа жету үшін зымыранның көлемі 33%-ға ұлғаюы керек еді. Бұл ұшыру құрылғысына қуат беру үшін күштірек қозғалтқыш қажеттігін білдірді, сондықтан XLR 41 Mark III талабы артты. N 1 INS жүйесі сағатына 1 миль жылдамдықпен қателікке ие болды, сондықтан ең ұзақ қашықтықта ол Әуе күштерінің талабына сай 2500 фут (762 м) CEP-ті қамтамасыз ете алмайды. Компания осы қажеттілікті қанағаттандыру және қашықтық арттырылған жағдайда қосымша мүмкіндіктерді қамтамасыз ету үшін N 2 жүйесін әзірлеуді бастады. N 2 жүйесі негізінен N 1 механизмімен жұлдызды бағыттағыштың (star tracker) үйлесімінен тұрды, ол ортаңғы кезеңдегі түзетулерді жасау арқылы жинақталған қателікті жоюға мүмкіндік берді. Әуе күштері зымыранға XSSM A 2 белгісін берді, содан кейін үш кезеңдік даму жоспарын жасады. 1-кезеңде қазіргі дизайн технологияны дамыту және әртүрлі ұшыру тұжырымдамаларын сынау үшін, соның ішінде бастапқы ұшыру тұжырымдамасын, сондай-ақ зымыранмен бағытталған ұшырулар мен әуеден тасталған нұсқаларды сынау үшін пайдаланылатын болады. 2-кезеңде зымыранның қашықтығы арттырылып, 3-кезеңде ауыр оқтұмсықпен жабдықталған, континенттер аралық қашықтыққа жеткізілетін болады. Дизайнның эволюциясы 1950 жылдың шілдесінде Әуе күштерінің 104А қару жүйесінің техникалық талаптарымен аяқталды. Бұл жаңа талап бойынша бағдарламаның мақсаты 5500 миль (8851 км) қашықтықтағы ядролық зымыранды әзірлеу болды.

In September 1947 the US Air Force was split off from the US Army. As part of the split, the forces agreed to divide ongoing development projects based on range, with the Army taking all the projects with a range of or less, and the Air Force everything above that. MX 770 was well below that limit, but instead of handing it over to the Army's Ordnance Department who were working with von Braun on ballistic missiles, in February 1948 the Air Force instead requested that NAA double the range of the MX 770 to put it into the Air Force's domain. Examining the work to date, NAA abandoned the boost glide concept and moved to the ramjet powered cruise missile as the primary design. Even with the more efficient propulsion offered by the ramjets, the missile would have to be 33% larger to achieve the required range. This required a more powerful booster engine to power the launcher, so the requirement for the XLR 41 Mark III was raised to The N 1 INS system drifted at a rate of 1 mile per hour, so at its maximum range it would not be able to meet the Air Force's 2500 feet (762 m) CEP. The company began development of the N 2 to fill this need and provide considerable headroom if greater range was requested. It was essentially the mechanism of the N 1 paired to a star tracker which would provide midcourse updates to correct for any accumulated drift. The Air Force assigned the missile the XSSM A 2 designation, and then outlined a three stage development plan. For Phase 1, the existing design would be used for technology development and as a testbed for various launch concepts, including the original booster concept, as well as rocket track launches and air dropped versions. Phase 2 would extend the range of the missile to , and Phase 3 would further increase that to an intercontinental while carrying a heavier warhead. The design evolution ended in July 1950 with the Air Force of Weapon System 104A specifications. Under this new requirement the purpose of the program was the development of a 5500 mile (8851 km) range nuclear missile.

WS-104A

WS 104A бойынша «Навахо» бағдарламасы үш басқарылатын зымыран жобасына бөлінді. Осы зымырандардың біріншісі – «Солтүстік Америка» компаниясының X-10 зымыраны, ол екінші және үшінші зымырандардың жалпы аэродинамикасын, басқару және бағыттау технологияларын сынауға арналған ұшатын сынақ платформасы болды. X-10 екі Westinghouse J40 турбореактивті қозғалтқышының күшімен қозғалып, ұшып-қону үшін қайырылатын шассиге ие болды. Ол Mach 2 жылдамдыққа дейін жете алатын және шамамен 805 км (500 миль) ұша алатын. Эдвардс әуе базасында және Кейп-Канавералдағы сынақтары екінші аппаратты – XSSM A-4, «Навахо» II немесе G-26 зымыранын жасауға мүмкіндік берді. Екінші қадам, G-26, – толыққанды «Навахо» ядролық зымыраны болды. Сұйық отынмен жұмыс істейтін зымыранды көтерушінің көмегімен тік көтерілген G-26, шамамен Mach 3 жылдамдыққа және 15240 метр (50000 фут) биіктікке жеткенше жоғары қарай жылдамдады. Осы кезде зымыранды көтеруші бөлініп, зымыранды мақсатына жеткізу үшін рамджеттер іске қосылды. 1956 және 1957 жылдар аралығында G-26 Кейп-Канаверал әуе күштері базасының (CCAFS) 9-шы ұшыру кешенінен (LC 9) 10 рет ұшырылды. «Навахо» бағдарламасына 10-шы ұшыру кешені (LC 10) де бөлінді, бірақ одан G-26 зымыраны ұшырылмады (ол жоспарланған жылдам орналастырылатын ұшыру құрылғысын жерде сынау үшін ғана пайдаланылды). Соңғы операциялық нұсқасы, G-38 немесе XSM-64A, G-26 сияқты негізгі конструкцияға ие болды, бірақ одан үлкен болды. Ол көптеген жаңа технологияларды, титан компоненттерін, инерциялық басқару жүйесін, керосин/LOX отын комбинациясын және толық электрондық басқаруды қамтыды. Бірінші прототип аяқталмас бұрын бағдарлама тоқтатылды. Алдын-ала зымыранды көтеру технологиясы «Атлас» тамыраралық баллистикалық зымыраны және басқа зымырандарды жасауда қолданылды, ал инерциялық басқару жүйесі кейіннен АҚШ-тың алғашқы ядролық сүңгімелі қайықтарында бағыттау жүйесі ретінде пайдаланылды. «Навахо» зымыранының бірінші сатыдағы қозғалтқышын әзірлеу 1947 жылы екі жаңартылған V-2 қозғалтқышымен басталды. Сол жылы екінші кезеңдегі XLR 41 NA-1 қозғалтқышы жасалды, ол американдық компоненттерден жасалған V-2 қозғалтқышының оңайлатылған нұсқасы болды. III кезеңдегі XLR 43 NA-1 (75K) қозғалтқышы цилиндрлі жану камерасын және тәжірибелік неміс соқтығысу ағыны инжекторлық пластинасын қабылдады. «Солтүстік Америка» компаниясының инженерлері V-2 қозғалтқышында қолдануға кедергі келтірген жанау тұрақтылығы мәселесін шешті, ал қозғалтқыш 1951 жылы толық қуатында сәтті сынақтан өтті. IV кезеңдегі XLR 43 NA-3 (120K) қозғалтқышы нашар суытылған ауыр неміс қабырғасын сойылған түтікшелі («спагетти») конструкциямен алмастырды, бұл американдық қозғалтқыштардағы регенеративті салқындатудың жаңа стандартты әдісіне айналды. Оның екі қозғалтқыштық нұсқасы, XLR 71 NA-1 (240K), G-26 «Навахо» зымыранында қолданылды. Салқындатуды жақсартып, G-38 «Навахо» зымыранында қолданылатын үш қозғалтқыштық XLR 83 NA-1 (405K) үшін керосинмен жанатын қуатты нұсқа жасалды. Қазіргі заманғы қозғалтқыштың барлық элементтерімен (қоңырау тәрізді соқпақтан басқа) бұл «Атлас», «Тор» және «Титан» зымырандарының дизайнына әкелді.

Under WS 104A, the Navaho program was broken up into three guided missile efforts. The first of these missiles was the North American X 10, a flying subrange vehicle to prove the general aerodynamics, guidance, and control technologies for vehicles two and three. The X 10 was essentially an unmanned high performance jet, powered by two afterburning Westinghouse J40 turbojets and equipped with retractable landing gear for take off and landing. It was capable of speeds up to Mach 2 and could fly almost 500 mile (805 km). Its success at Edwards AFB and then at Cape Canaveral set the stage for the development of the second vehicle: XSSM A 4, Navaho II, or G 26. Step two, the G 26, was a nearly full size Navaho nuclear vehicle. Launched vertically by a liquid fuel rocket booster, the G 26 would rocket upward until it had reached a speed of approximately Mach 3 and an altitude of 50000 feet (15240 m). At this point the booster would be expended and the vehicle's ramjets ignited to power the vehicle to its target. The G 26 made a total of 10 launches from Launch Complex 9 (LC 9) at Cape Canaveral Air Force Station (CCAFS) between 1956 and 1957. Launch Complex 10 (LC 10) was also assigned to the Navaho program, but no G 26s were ever launched from it (it was only used for ground tests of the planned portable launcher). The final operational version, the G 38 or XSM 64A, was the same basic design as the G 26 only larger. It incorporated numerous new technologies, Titanium components, gimballed rocket engines, a Kerosene/LOX propellant combination, and full solid state electronic controls. None were ever flown, the program being cancelled before the first unit was completed. The advanced rocket booster technology went on to be used in other missiles including the Atlas intercontinental ballistic missile and the inertial guidance system was later used as the guidance system on the first U. S. nuclear powered submarines. Development of the first stage rocket engine for the Navaho began with two refurbished V 2 engines in 1947. That same year, the phase II engine was designed, the XLR 41 NA 1, a simplified version of the V 2 engine made from American parts. The phase III engine, XLR 43 NA 1 (also called 75K), adopted a cylindrical combustion chamber with the experimental German impinging stream injector plate. Engineers at North American solved the combustion stability problem, which had prevented it being used in the V 2, and the engine was successfully tested at full power in 1951. The Phase IV engine, XLR 43 NA 3 (120K), replaced the poorly cooled heavy German engine wall with a brazed tubular ("spaghetti") construction, which was becoming the new standard method for regenerative cooling in American engines. A dual engine version of this, XLR 71 NA 1 (240K), was used in the G 26 Navaho. With improved cooling, a more powerful kerosene burning version was developed for the triple engine XLR 83 NA 1 (405K), used in the G 38 Navaho. With all the elements of a modern engine (except a bell shaped nozzle), this led to designs for the Atlas, Thor and Titan engines.

Пайдалану тарихы

1956 жылы 6 қарашадағы алғашқы ұшыру әрекеті 26 секундтан кейін сәтсіз аяқталды. 1957 жылы 22 наурызда 4 минут 39 секунд бойы ұшқаннан кейін, тағы он ұшыру сәтсіз болды. 25 сәуірдегі ұшыруға әрекет жасау ұшырылғаннан кейін бірнеше секундтан соң жарылысқа ұшырады, ал 26 маусымдағы ұшу 4 минут 29 секундқа созылды. Бағдарлама ресми түрде 1957 жылдың 13 шілдесінде алғашқы төрт ұшырудың сәтсіз аяқталуынан кейін тоқтатылды. Шындығында, 1957 жылдың ортасына қарай бағдарламаның қажеттілігі болмады, себебі бірінші «Атлас» құрлық аралық баллистикалық зымыраны (МБР) маусым айында сынақтан өтуді бастады, ал «Юпитер» және «Тор» орташа қашықтықтағы баллистикалық зымырандары (МБР) үлкен перспектиива көрсетті. Дегенмен, бұл баллистикалық зымырандар «Navaho» бағдарламасында жетілдірілген сұйық отынды зымыран қозғалтқыштарының арқасында мүмкін болмас еді. 1957 жылдың қазан айында кеңестік «Спутник» спутнигінің ұшырылуы «Navaho» бағдарламасын толық аяқтады, өйткені Әуе күштері зерттеу қаржысын МБР-ге жұмсауға көшті. Бірақ «Navaho» үшін әзірленген технологиялар 1957 жылы 1959 жылы өндіріске енгізілген ядролық қанатты зымыран «AGM 28 Hound Dog» әзірлеу үшін қайта пайдаланылды. КСРО параллель жобалармен жұмыс істеді: Мясищевтің «РСС-40» «Буран» және Лавочкиннің «Буря» жобалары, содан кейін Туполевтің «Ту-123» жобасы. Бірінші екі тип те үлкен ракеталық-реактивті қозғалтқыштармен жабдықталған, ал үшіншісі турбореактивті қозғалтқыштармен жұмыс істеді. «Navaho» бағдарламасының тоқтатылуымен және стратегиялық зымырандар саласында МБР-дің перспективасымен байланысты, алғашқы екеуі де тоқтатылды. Бірақ Лавочкин жобасы, сәтті сынақ ұшуларын өткізген, ғылыми-зерттеу және әзірлеу мақсатында жалғастырылды, ал Туполев үлкен, жылдам барлау дроны ретінде қайта жаңартылды.

Операторлар

АҚШ Әуе күштері "Навахоны" қызметке қабылдамас бұрын бағдарламаны жойды.

Тірі қалғандар

Қалған бір X 10 АҚШ Әуе күштері мұражайының Ғылыми-зерттеу және даму галереясында қойылған. Навахо күштеу зымыраны, оны осылай белгілемегенімен, қазіргі уақытта Флорида штатының Форт Маккойдағы VFW бекетінің алдында көрсетілуде. Басқа қалған Навахо зымыраны бұрын Флорида штатының Канаверал әуе күштері базасының оңтүстік кіреберіс қақпасының сыртында қойылған. Бұл сақталған зымыра 2016 жылдың 7 қазанында «Мэтью» дауылынан зақымданды, бірақ 2021 жылдың наурыз айында Ғарыш және зымыран мұражайы қоры оны қалпына келтіріп, қайта орнатты.

БАҚ-тағы көрнекті рөлдері

1960 жылдардағы "Men Into Space" сериалы Эдвардс әуе базасындағы SM 64 және X 10 сынақтарының түсірілімдерін шөлдегі ұшу-қону жолағына ғарыш кемелерінің қонуын көрсету үшін пайдаланды.