Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық баллистикалық зымыран
British ballistic missile
Де-Хэвиленд пропеллерсі Blue Streak – британдық орташа қашықтықтағы баллистикалық зымыран (IRBM) және кейіннен Europa спутнигін ұшыру аппаратының бірінші сатысы. Blue Streak толық өндіріске енгізілмей тоқтатылды. Жобаның мақсаты 1965 жылға қарай ескірген V бомбалаушыларының флотын алмастыра отырып, тәуелсіз британдық ядролық құралдарды сақтау болды. Зымыранға қойылатын талаптар 1955 жылы белгіленді, ал жобасы 1957 жылы аяқталды. Дамыту барысында зымыран жүйесінің тым қымбат екені және күтпеген шабуылға осал екені анықталды. Зымыран жобасы 1960 жылы тоқтатылды, ал АҚШ басшылығымен жасалған Skybolt зымыраны оның орнын басуға басымдық берілді. Саяси жағдайды нашарлаудан сақтау үшін Ұлыбритания үкіметі ракетаны "Қара ханзада" деп аталатын азаматтық спутникті ұшырудың бірінші сатысы ретінде пайдалануды ұсынды. Бұл жобаның құны Ұлыбритания үшін тым жоғары болғандықтан, халықаралық ынтымақтастық іздестірілді. Осының нәтижесінде Еуропалық зымыранды дамыту ұйымы (ELDO) құрылды, онда Blue Streak Europa тасымалдаушы зымыранының бірінші сатысы ретінде қолданылды. Europa Австралиядағы Вумера сынақ алаңында, кейіннен Француз Гвианасындағы Куру сынақ алаңында сынақтан өтті. 1972 жылы ұшырулар сәтсіз аяқталғаннан кейін ELDO жобасы, сонымен бірге Blue Streak жобасы да тоқтатылды.
The de Havilland Propellers Blue Streak was a British Intermediate range ballistic missile (IRBM), and later the first stage of the Europa satellite launch vehicle. Blue Streak was cancelled without entering full production. The project was intended to maintain an independent British nuclear deterrent, replacing the V bomber fleet which would become obsolete by 1965. The operational requirement for the missile was issued in 1955 and the design was complete by 1957. During development, it became clear that the missile system was too expensive and too vulnerable to a surprise attack. The missile project was cancelled in 1960, with US led Skybolt the preferred replacement. Partly to avoid political embarrassment from the cancellation, the UK government proposed that the rocket be used as the first stage of a civilian satellite launcher called Black Prince. As the cost was thought to be too great for the UK alone, international collaboration was sought. This led to the formation of the European Launcher Development Organisation (ELDO), with Blue Streak used as the first stage of a carrier rocket named Europa. Europa was tested at Woomera Test Range, Australia and later at Kourou in French Guiana. Following launch failures, the ELDO project was cancelled in 1972 and Blue Streak with it.
Өмірбаян
Соғыстан кейінгі Ұлыбританияның ядролық қару-жарағы бастапқыда V бомбалаушы күштері қолданған еркін құлау бомбаларына негізделген. Бірақ, Британияның сенімді ядролық қарсыласу қабілетіне ие болуы үшін баллистикалық ракетаның қажеттілігі тез анықталды. Британияның әлемдік держава ретінде саяси мәртебесін сақтап қалуы үшін тәуелсіз қарсыласу қажет болды. 1946 жылғы Атом энергиясы заңының шектеулеріне байланысты Ұлыбритания американдық қаруды толығымен сатып ала алмады. 1954 жылдың сәуірінде американдықтар баллистикалық ракеталарды бірлесіп жасау бағдарламасын ұсынды. АҚШ алдымен континенттер аралық баллистикалық ракета (ICBM) – SM 65 Atlas-ты, ал Ұлыбритания АҚШ-тың қолдауымен орташа қашықтықтағы баллистикалық ракета (IRBM) құруды жоспарлады. Бұл ұсыныс 1954 жылдың тамызында жасалған Уилсон-Сэнди келісімінің аясында қабылданды, ол ынтымақтастық, ақпарат алмасу және даму бағдарламаларын бірлесіп жоспарлауды көздеді. Зымыранды жасау және дамыту саласында АҚШ-тан алынған білімдер бұл шешімге әсер етті. Бастапқы талаптарды Фарнбородағы Корольдік авиациялық институты жасады, ал ракеталық қозғалтқыштың дизайнына Весткоттағы Ракеталық итергіш күш институты үлес қосты. Операциялық талап 1139 кем дегенде қашықтықты ұшатын ракета талап етті, ал бастапқыда ұсынылған ракета осы шектің өзіне жетіп, одан асып түспеді.
Post war Britain's nuclear weapons armament was initially based on free fall bombs delivered by the V bomber force. It soon became clear that if Britain wanted to have a credible nuclear deterrent threat, a ballistic missile was essential. There was a political need for an independent deterrent, so that Britain could remain a major world power. Britain was unable to purchase American weapons wholesale due to the restrictions of the Atomic Energy Act of 1946. In April 1954 the Americans proposed a joint development programme for ballistic missiles. The United States would develop an intercontinental ballistic missile (ICBM) of range (SM 65 Atlas), while the United Kingdom with United States support would develop an Intermediate range ballistic missile (IRBM) of range. The proposal was accepted as part of the Wilson Sandys Agreement of August 1954, which provided for collaboration, exchange of information, and mutual planning of development programmes. The decision to develop was influenced by what could be learnt about missile design and development in the US. Initial requirements for the booster were made by the Royal Aircraft Establishment at Farnborough with input on the rocket engine design from the Rocket Propulsion Establishment at Westcott. Operational Requirement 1139 demanded a rocket of at least range and the initially proposed rocket would have just reached that threshold.
Даму
Де Хавилленд Пропеллерс компаниясы зымыранды жасау келісімшартын жеңіп алды, оны Rolls Royce компаниясы әзірлеген, жақсартылған сұйық отынмен жұмыс істейтін Rocketdyne S 3D қозғалтқышымен қамтамасыз ету жоспарланған, бұл қозғалтқыш RZ.2 деп аталды. Бұл қозғалтқыштың екі нұсқасы жасалды: біріншісі статикалық итермелеуді қамтамасыз етті, ал екіншісі (үш сатылы спутниктік ұшыру құралына арналған) болды. Қозғалтқыштар ұшу кезінде жеті градусқа бұрыла алатын және зымыранды бағыттау үшін пайдаланылатын. Алайда, бұл конфигурация автопилотқа айтарлықтай жүктеме салды, ол салмағы тез төмендеп бара жатқан және үлкен, бірақ тұрақты итермелеуі бар қозғалтқыштармен басқарылатын көліктің мәселесін шешуге тиіс болды. Дүрбілеу де мәселе тудырды, әсіресе қозғалтқыш тоқтағанда, ал спутниктік ұшырғышқа арналған автопилотты кейіннен жетілдірудің өзі үлкен жетістік болды. Субподрядшылардың қатарында ракеталық басқару жүйесін жасаған Sperry Gyroscope Company және ядролық оқ-дәрілерді жасаған Альдермастондағы Атомдық қару зерттеу орталығы болды. Зымырандар сұйық оттегі мен керосин отынын пайдаланды. Көлік құралын 20 тоннадан астам керосинмен толық толтыруға болатын, бірақ 60 тонна сұйық оттегіні ұшыру алдында бірден құю қажет болды, әйтпесе мұз түсуі мүмкін еді. Осы себепті, ракетаға отын құю 4,5 минутқа созылды, бұл оны шабуылға жылдам жауап ретінде тиімсіз ететін. Зымыран алдын ала ядролық соққыға ұшырауға бейім болды, ол ескертусіз немесе ракетаға дайындалу үшін жеткілікті шиеленіс болмаған жағдайда жасалуы мүмкін еді. Бұл мәселені шешу үшін де Хавилленд күшті күту мүмкіндігін жасады. Зымыранды 30 секундтік дайындықпен 10 сағатқа тоқтатуға болады. Зымырандар жұптармен орналасқандықтан және бір зымыранды дайындыққа дайындауға 10 сағат кеткендіктен, екі зымыранның бірі әрқашан жылдам ұшыруға дайын болуы мүмкін еді. Зымырандарды отын құю кезінде алдын ала соққыдан қорғау үшін, оларды жер астына орналастыру идеясы пайда болды. Бұл құрылыстар 1 мегатонналық жарылысқа бір жақын қашықтықта төтеп беруге арналған және кейіннен АҚШ-қа экспортталған британдық инновация болды. Бұл силорды орналастыруға қолайлы жер табу өте қиын болды. RAF Spadeadam (қазіргі Камбрия) толық көлемді жер асты ұшыру құрылысын салу басталған жалғыз орын болды, бірақ басқа да жерлерде сынақ бұрғылау жүргізілді. Spadeadam-де ағаштарды кесу кезінде U1 деп белгіленген бұл сынақ силосының қалдықтары қайта табылды. Осы жерде RZ.2 зымыран қозғалтқыштары және толық "Көк жолақ" зымыраны да сынақтан өтті. Силорды салуға ең қолайлы орындар Оңтүстік және Солтүстік-Шығыс Англияның және Шығыс Шотландияның кейбір бөліктеріндегі тұрақты тау жыныстары болды, бірақ ауылдық жерлерде көптеген жер асты силорларын салу зор экономикалық, әлеуметтік және саяси шығындарға әкелді. Жер асты ұшыру құрылыстарын дамыту үлкен техникалық қиындықтар тудырды. U пішіндес жоба бойынша 1/60 және 1/6 масштабтағы модельдер RPE Westcott-та жасалып, сынақтан өтті. Үш баламалы жоба жасалды, соның бірі K11 прототипі ретінде таңдалды. RAF Upavon прототиптік операциялық ұшыру орны ретінде ең қолайлы болып көрінеді, ал бұрынғы RNAS Crail алғашқы операциялық орын ретінде қарастырылды. 1955–1956 жылдары ракеталық қозғалтқыштар Уайт аралындағы High Down Rocket Test Site-та сынақтан өтті. Ұлыбританияда сынақ ұшуларына жеткілікті орын болмағандықтан, сынақ алаңы Оңтүстік Австралиядағы Вумера қаласында құрылды. +Blue Streak ұшулары Вумерадан: Ұшу нөмірі Ұшу күні Нәтижесі F1 5 маусым 1964 отынның резервуарларда құйылуынан туындаған жанудың соңғы кезеңіндегі бақыланбайтын тербелістер F2 21 қазан 1964 Сәтті ұшу F3 23 наурыз 1965 Сәтті ұшу.
The de Havilland Propellers company won the contract to build the missile, which was to be powered by an uprated liquid fuelled Rocketdyne S 3D engine, developed by Rolls Royce, called RZ.2. Two variants of this engine were developed: the first provided a static thrust of and the second (intended for the three stage satellite launch vehicle) The engines could be vectored by seven degrees in flight and were used to guide the missile. This configuration, however, put considerable pressure on the autopilot which had to cope with the problem of a vehicle whose weight was diminishing rapidly and that was steered by large engines whose thrust remained more or less constant. Vibration was also a problem, particularly at engine cut off, and the later development of the autopilot for the satellite launcher was, in itself, a considerable achievement. Subcontractors included the Sperry Gyroscope Company who produced the missile guidance system whilst the nuclear warhead was designed by the Atomic Weapons Research Establishment at Aldermaston. The missiles used liquid oxygen and kerosene propellants. Whilst the vehicle could be left fully laden with over 20 tonnes of kerosene, the 60 tonnes of liquid oxygen had to be loaded immediately before launch or icing became a problem. Due to this, fuelling the rocket took 4.5 minutes, which would have made it useless as a rapid response to an attack. The missile was vulnerable to a pre emptive nuclear strike, launched without warning or in the absence of any heightening of tension sufficient to warrant readying the missile. To negate this problem de Havilland created a stand by feature. A missile could be held at 30 seconds' notice to launch for ten hours. As the missiles were to be deployed in pairs and it took ten hours for one missile to be prepared for stand by, one of the two missiles could always be ready for rapid launch. To protect the missiles against a pre emptive strike while being fuelled, the idea of sitting the missiles in underground launchers was developed. These would have been designed to withstand a one megaton blast at a distance of and were a British innovation, subsequently exported to the United States. Finding sites for these silos proved extremely difficult. RAF Spadeadam in Cumberland (now Cumbria) was the only site where construction was started on a full scale underground launcher, although test borings were undertaken at a number of other locations. The remains of this test silo, known as U1, were rediscovered by tree felling at Spadeadam. This was also the site where the RZ.2 rocket engines and also the complete Blue Streak missile were tested. The best sites for silo construction were the more stable rock strata in parts of southern and north east England and eastern Scotland, but the construction of many underground silos in the countryside carried enormous economic, social, and political costs. Development of the underground launchers presented a major technical challenge. 1/60 and 1/6 scale models based on a U shaped design were constructed and tested at RPE Westcott. Three alternative designs were drawn up with one chosen as the prototype, designated K11. RAF Upavon would appear to have been the preferred location for the prototype operational launcher with the former RNAS at Crail as the likely first operational site. In 1955–1956, the rocket motors were test fired at High Down Rocket Test Site on the Isle of Wight. As no site in Britain provided enough space for test flights, a test site was established at Woomera, South Australia. +Blue Streak launches from Woomera Flight No. Launch date Result F1 5 June 1964 uncontrollable oscillations during final phase of burn due to fuel sloshing in tanks F2 21 October 1964 Successful flight F3 23 March 1965 Successful flight
Әскери жоба ретінде жою
1955 жылдың басында Қаржы министрлігіне ұсынылған алғашқы 50 миллион фунт стерлингтік болжам 1959 жылдың соңына қарай 300 миллион фунтқа дейін өскен кезде күмән туды. Мемлекеттік қызметтегі сыншылар бұл бағдарламаның АҚШ пен КСРО-дағы даму қарқынымен салыстырғанда өте баяу ілгерілеп жатқанын айтты. Жобаны аяқтауға кеткен шығын мемлекеттік қызметте 550 миллион фунт стерлингтен 1,3 миллиард фунт стерлингке дейін бағаланды, себебі түрлі министрлер жобаны тоқтату немесе жалғастыруды қолдады. 1960 жылдың сәуір айында жоба күтпеген жерден тоқтатылды. Уайтхоллдағы қарсылық күшейді, және ол бірінші соққыға өте осал болады деген сылтаумен тоқтатылды. Флот адмиралы Лорд Маунтбеттен жобаны дереу тоқтатып, флотты ядролық қарумен жарақтандыруды, осылайша алдын ала соққы беруге мүмкіндік беруді қатты қолдады. Кейбір сарапшылар Blue Streak жобасының тоқтатылуын британдық әскери-өнеркәсіптік күш-жігерге ғана емес, сонымен қатар жобаға мүдделі Австралияның одақтасына да соққы деп есептеді. Британдық әскерилер стратегиялық ядролық қару жеткізу жүйесіне үмітін ағыл-американдық Skybolt зымыранына ауыстырды, бірақ АҚШ ICBM бағдарламасы жетілген соң бұл жобаны да тоқтатты. Содан кейін британдықтар американдықтардан Polaris жүйесін сатып алып, оны британдық су асты кемелерінде орналастырды.
Doubts arose as the cost escalated from the first tentative figure of £50 million submitted to the Treasury in early 1955, to £300 million in late 1959. Its detractors in the civil service claimed that the programme was crawling along when compared with the speed of development in the US and the Soviet Union. Estimates within the Civil Service for completion of the project ranged from a total spend of £550 million to £1.3 billion, as different ministers were set on either abandoning or continuing the project. The project was unexpectedly cancelled in April 1960. Whitehall opposition grew, and it was cancelled on the ostensible grounds that it would be too vulnerable to a first strike attack. Admiral of the Fleet Lord Mountbatten had spent considerable effort arguing that the project should be cancelled at once in favour of the Navy being armed with nuclear weapons, capable of pre emptive strike. Some considered the cancellation of Blue Streak to be not only a blow to British military industrial efforts, but also to Commonwealth ally Australia, which had its own vested interest in the project. The British military transferred its hopes for a strategic nuclear delivery system to the Anglo American Skybolt missile, before the project's cancellation by the United States as its ICBM programme reached maturity. The British instead purchased the Polaris system from the Americans, carried in British built submarines.
Азаматтық бағдарламалар - Қара ханзада және ELDO
Жоба әскери жоба ретінде тоқтатылғаннан кейін, оған кеткен үлкен шығын болғандықтан жобаны тоқтатуға тартынды. Blue Streak жоспарланған толығымен британдық спутниктік ұшырғыштың, "Қара ханзада" деп аталған, бірінші сатысына айналуға тиіс болған: екінші сатысы Black Knight сынақ көлігінен алынған, ал орбитаға шығару сатысы шағын сутек пероксиді/керосин қозғалтқышынан құралған. "Қара ханзада" Ұлыбритания үшін тым қымбатқа түсті, содан кейін Еуропалық ұшыруды дамыту ұйымы (ELDO) құрылды. Ол Blue Streak-ті бірінші саты ретінде, ал француз және неміс сатыларын екінші және үшінші сатылар ретінде пайдаланды. Blue Streak-тің бірінші сатысы ELDO бағдарламасы аясында Австралиядағы Вумера сынақ полигонында үш рет сәтті сынақтан өтті.
After the cancellation as a military project, there was reluctance to cancel the project because of the huge cost incurred. Blue Streak would have become the first stage of a projected all British satellite launcher known as "Black Prince": the second stage was derived from the Black Knight test vehicle, and the orbital injection stage was a small hydrogen peroxide/kerosene motor. Black Prince proved too expensive for the UK, and the European Launcher Development Organisation (ELDO) was set up. This used Blue Streak as the first stage, with French and German second and third stages. The Blue Streak first stage was successfully tested three times at the Woomera test range in Australia as part of the ELDO programme.
Қара ханзада
1959 жылы, Blue Streak зымыранының тоқтатылуына бір жыл қалғанда, үкімет RAE және Saunders Roe компанияларынан Blue Streak және Black Knight негізінде тасымалдаушы зымыран жобалауды сұрады. Бұл жобада Blue Streak бірінші саты ретінде, ал Black Knight негізінде екінші саты қолданылды. Қажетті жүк және орбитаға байланысты бірнеше түрлі үшінші сатылар қолжетімді болар еді. Black Prince-тің даму құны 35 миллион фунт стерлингке бағаланды. Black Prince жобасы Ұлттар Достастығының бірлескен жобасы болуы жоспарланған. Алайда, Канаданың Джон Дифенбеккер үкіметі Алуэтт бағдарламасына бұрыннан көп қаржы жұмсағандықтан, ал Австралия жобаға қызығушылық танытпағандықтан, екі ел де үлес қосуға құштарлық танытпады. Оңтүстік Африка енді Ұлттар Достастығының құрамына кірмейтін болды. Жаңа Зеландиядан тек "шағын" үлес күтілді.
In 1959, a year before the cancellation of the Blue Streak as a missile, the government requested that the RAE and Saunders Roe design a carrier rocket based on Blue Streak and Black Knight. This design used Blue Streak as a first stage and a second stage based on the Black Knight. Several different third stages would be available, depending on the required payload and orbit. The cost of developing Black Prince was estimated to be £35 million. It was planned that Black Prince would be a Commonwealth project. As the government of John Diefenbaker in Canada was already spending more money than publicly acknowledged on Alouette and Australia was not interested in the project, these two countries were unwilling to contribute. South Africa was no longer a member of the Commonwealth. New Zealand was only likely to make "modest" contributions.
Де-Хавиленд/Британдық планетааралық қоғамның ұсынысы
1959 жылы де Гавиланд Көк жолақ/Қара салт атты геометриясының мәселесін 10x1 метрлік (30x3 фут) Қара салт аттыны 10 футтық (3 метрлік) шарға сығып шешуді ұсынды. Бұл логикалық болғанымен, бағдарламаның шектеулі бюджетіне қарағанда, әзірлеу құны тым жоғары болып шықты.
In 1959 de Havilland suggested solving the problem of the Blue Streak/Black Knight geometry by compressing the 10 by 1 metre (30 by 3 foot) Black Knight into a 10 feet (3 m) sphere. Although this seemed logical, the development costs proved to be too high for the limited budget of the programme.
Westland Helicopters Black Arrow тікұшақтары
Saunders Roe компаниясымен біріккеннен кейін Westland Helicopters Black Knight сынақ құралынан жасалған үш сатылы Black Arrow спутниктік тасығыш зымыранын дамытты. Black Arrow-тың бірінші сатысының диаметрі француздық Coralie (Europa-ның екінші сатысы) диаметрімен бірдей етіліп, Blue Streak-пен үйлесімді болуы қамтамасыз етілді. Blue Streak қосымша саты ретінде пайдаланғанда Black Arrow-тың жүк көтергіштігі артатын еді. Осы үйлесімділікті сақтау үшін бірінші сатының диаметрі метрмен, ал зымыранның қалған бөлігі британдық өлшем бірліктерімен көрсетілді. Black Arrow 1969 және 1971 жылдар аралығында Woomera-дан төрт сынақ ұшыру (қосымша Blue Streak сатысысыз) жүргізді, ал соңғы ұшыру Prospero X 3 спутнигін орбитаға шығарды. Ұлыбритания спутниктерді ұшыру қабілетін дамытып, кейіннен одан бас тартқан жалғыз ел болып табылады.
Following its merger with Saunders Roe, Westland Helicopters developed the three stage Black Arrow satellite carrier rocket, derived from the Black Knight test vehicle. The first stage of Black Arrow was given the same diameter as the French Coralie (the second stage of Europa) to make it compatible with Blue Streak. Using Blue Streak as an additional stage would have increased Black Arrow's payload capacity. To maintain this compatibility, the first stage diameter was given in metres, although the rest of the rocket was defined in imperial units. Black Arrow carried out four test launches (without an additional Blue Streak stage) from Woomera between 1969 and 1971, with the final launch carrying the satellite Prospero X 3 into orbit. The United Kingdom remains the only country to have developed and then abandoned a satellite launch capability.
Hawker Siddeley Dynamics компаниясының ұсынысы
1972 жылы Hawker Siddeley Dynamics Ltd компаниясы Blue Streak зымыранын екі сатылы орбитаға шығару зымыранының бірінші сатысы ретінде, ал американдық Centaur зымыранын жоғарғы сатысы ретінде пайдаланатын жоба бойынша брошюра жариялады. Centaur екінші сатысы лицензия бойынша Ұлыбританияда жасалған немесе тікелей АҚШ-тан импортталған болуы мүмкін еді. Centaur және Blue Streak бұл уақытқа дейін өте сенімді екенін дәлелдеді, және олардың екеуі де бұрыннан жобаланғандықтан, дамыту шығындары төмен болар еді. Сонымен қатар, ол қосымша күштеу зымырандарынсыз 650–700 кг, ал оларды қолданғанда 870–920 кг пайдалы жүктемені геосинхронды орбитаға жеткізе алатын еді.
In 1972, Hawker Siddeley Dynamics ltd produced a brochure for a design using Blue Streak as the first stage of a two stage to orbit rocket, with an American Centaur upper stage. The Centaur second stage would have either been built in the UK under licence or imported directly from the USA. Both the Centaur and Blue Streak had proved to be very reliable up to this point, and since they were both already designed development costs would have been low. Furthermore, it had a payload of 870–920 kg to a geosynchronous orbit with, and 650–700 kg without the use of additional booster rockets.