Кіріспе

Үмітсіз үміт: Соттар әлеуметтік өзгерістерді әкеле ала ма? Джеральд Н. Розенбергтың еңбегі 1991 жылы жарық көрді. Күрделі дау тудырған бұл жұмыс "революциялықтан" бастап "қорлаушы" дейін әртүрлі сипаттамаларға ие болды. Кітаптың екінші басылымы 2008 жылы Чикаго университетінің баспасынан шықты, ал 2023 жылы үшінші басылымы жарық көрді (ISBN 978 0226312477).

Негізгі тезис және дау

Өзінің кітабында Джеральд Розенберг АҚШ Жоғарғы Сотының кең таралған прогрессивті әлеуметтік өзгерістерге ықпал етуге қабілетті деген қалыпты қабылданған аксиоманың негізділігіне күмән келтіреді. Әрине, мұндай дәстүрлі сенімдерден радикалды бас тарту көптеген сыншылардың наразылығын тудырды, олар академиялық және академиялық емес ортада да болды. Басқалары кітапты жоғары бағалады. 1993 жылы ол Чикаго университетінің баспасынан Гордон Дж. Лэйнг сыйлығын алды (Чикаго университетінің оқытушысы жазған және Чикаго университетінің баспасына ең үлкен даңқ әкелген кітап үшін). 2003 жылы Америка саяси ғылым қауымдастығы "Жалған үміт" кітабына Уодсворт сыйлығын табыстады (он жыл немесе одан астам уақыт бұрын жарық көрген және маңызды үлес қосылған басылым үшін).

Динамикалық сот пен шектеулі сот

Розенберг АҚШ Жоғарғы Сотының екі тұжырымдамасын зерттейді: Динамикалық сот және Шектелген сот тұжырымдамалары. Динамикалық сот тұжырымдамасы АҚШ Жоғарғы Сотының кең ауқымды прогрессивті өзгерістерге ықпал ете алатынын, оның мысалы ретінде Браун – Борд және Роу – Уэйд істерін келтіреді. Ал Шектелген сот тұжырымдамасы, АҚШ Конституциясы мен АҚШ Конгресінің Сотқа қадағалауларының нәтижесінде, Соттың маңызды өзгерістер жасауға қабілетсіз екенін айтады. Розенберг көбінесе Шектелген сот тұжырымдамасын қолдайды. Ол Соттың бірнеше маңызды істерін, мысалы, Топека қалалық білім беру кеңесіне қарсы Браун ісін (1954) және Роу – Уэйд ісін (1973) зерттейді және қарастырылған әрбір жағдайда Соттың нақты, эмпирикалық өлшенетін өзгеріске жете алмағанын мәлімдейді. Розенберг АҚШ Жоғарғы Сотының тиімді болуына үш кедергі келтіретін факторды анықтайды және Соттың маңызды өзгерістерге қол жеткізе алатынына қарамастан, мұндай өзгеріс тек осы үш кедергіні еңсерген жағдайда ғана мүмкін деген қорытындыға келеді.

Бірінші шектеу

Бірінші шектеу – конституциялық құқықтардың мәні соттың көптеген маңызды әлеуметтік реформалар туралы шағымдарды қарауға немесе тиімді түрде әрекет етуге мүмкіндік бермейді және халықтың жұмылдыру ықтималдығын азайтады. Бұл шектеуді сот жүйесі Конституцияны түсіндіру арқылы өзгерістерге жеткілікті негіз болған жағдайда еңсеруге болады.

Екінші шектеу

Екінші шектеу – Соттың заң шығару және атқару билігінен маңызды әлеуметтік реформаларға ықпал ету үшін жеткілікті тәуелсіздігі жоқ. Осы шектеуді Конгрестегі үлкен қолдауға және атқару билігінің қолдауына қол жеткізу арқылы еңсеруге болады.

Үшінші шектеу

Үшінші шектеу – Соттың қажетті саясатты жасау және маңызды реформаларға әсер ететін шешімдерді іске асыру құқығының болмауы. Александр Гамильтон айтқандай, Соттың «қылышқа» (Атқарушы билік) немесе «қаржыға» (Заң шығарушы билік) қолдану мүмкіндігі жоқ, сондықтан ол өз шешімдерін күшіне енгізу үшін басқа екі биліктің ынтымақтастығына тәуелді болуы керек. Бұл шектеуді азаматтардың қолдауын қамтамасыз ету арқылы немесе кем дегенде барлық азаматтардың күрт қарсылығына ұшырамау арқылы еңсеруге болады.

Сын

"Жынысты үміт" кітабына көп сын айтылып келеді. Кейбір сыншылар Розенберг ұсынған эмпирикалық деректердің жеткіліксіз егжей-тегжейлі болғандықтан, күрделі, бірақ маңызды өзгерістерді анықтау қиын екенін айтады. Басқалары оның шектеулері мен шарттарының нақты еместігіне байланысты, аргументтің болжамдық қабілеті төмен деп санайды. Тағы бір топ сыншылар, Соттың басқа саяси тұлғалармен әрекеттескен кезде, мысалы заңдарды түсіндіргенде тиімдірек екенін, ал мұндай жайттар "Жынысты үміт" кітабында қарастырылмағанын мәлімдейді. Соңында, сыншылар прогрессивтік топтардың өзгеріске қатысты көзқарасы "Жынысты үміт" кітабында көрсетілгеннен гөрі күрделірек екенін, олар сот жеңісі арзулайтын өзгерістерге қол жеткізуге мүмкіндік берген жағдайда ғана сотқа жүгінетінін алға тартады.