Кіріспе
Мэн штатының мемлекеттік паркі, АҚШ
Бакстер мемлекеттік паркі – АҚШ-тың солтүстік-орталық Мэн штатының Солтүстік-шығысындағы Пискатаквис округінде орналасқан, мемлекеттік парк ретінде мәңгі сақталған үлкен жабайы аймақ. Ол Солтүстік Мэн ормандары аймағында орналасқан және шығысында Катахдин ормандары мен сулары ұлттық монументімен шектеседі. Парк 1931 және 1962 жылдар аралығында парк доноры Персиваль П. Бакстерден түскен 28 жер сыйға беру арқылы құрылды, нәтижесінде 200 мың акрдан астам аумақты қамтитын парк пайда болды. Бакстер паркі Мэн штатының мемлекеттік паркі жүйесіне кірмейді. Паркке басшылықты Мэн штатының бас прокуроры, Мэн штатының ішкі су және жануарлар дүниесі комиссары және Мэн орман шаруашылығы қызметінің директорынан тұратын Бакстер мемлекеттік паркі басқармасы жүзеге асырады. Парк трасттардан түскен кірістер, пайдаланушылар төлемі және парктің ғылыми орман шаруашылығы аймағынан орман өнімдерін сату арқылы тәуелсіз қаржыландырылады. Паркте штаттың ең биік шыңы – Катахдин тауы орналасқан. Паркке келушілер саны 2000 жылы 75 000-нан 2005 жылы 55 000-ға дейін азайды, бірақ 2005 жылдан бері келушілер саны баяу өсуде. 2018 жылы кіреберісте 67 774 адам тіркелді.
География және климат
Қатадин таулар жиынтығынан тұрады. Ең биік шыңы – Бакстер шыңы, ол паркқа үлес қосқан және бұрынғы Мэн губернаторы Персиваль П. Бакстердің құрметіне аталған, биіктігі 5267 футқа (1605 м) жетеді. Тау Аппалачи жолының солтүстік нүктесі болып табылады. Паркте көптеген су объектілері бар. Үш ең ірі су объектісі – Гранд Матагамон көлі, Вебстер көлі және Несоваднехунк көлі. Сонымен қатар, Хадсон, Дрейпер, Рассел, Орталық және Оңтүстік тармақ тоғандары сияқты бірнеше кішкентай тоғандар да бар. Көптеген ағыстар мен өзендер осы су объектілерін байланыстырады, ең маңыздылары – Траут Брук (Гранд Матагамон көлі мен Несоваднехунк көлі арасында) және Несоваднехунк ағысы (Несоваднехунк көлі мен Сентинель тауының жанындағы кішкентай тоғандар жиынтығын байланыстырады). Олардың кейбіреулерінде сарқырамалар бар; Несоваднехунк ағысында Үлкен және Кішкентай Ниагара сарқырамалары, сондай-ақ Ледж сарқырамасы бар. Вассатаквойк ағысында Гранд және Норвегия деп аталатын екі сарқырама бар; тағы бір танымал сарқырама – Грин-Фолс, ол Bald Mt. және Оңтүстік Поги тауы арасында орналасқан. Бұл судың ешқайсысы ішуге жарамсыз, сондықтан парк келушілерге өздерімен су алып келуді немесе оны тазартуды ұсынады. Бакстер мемлекеттік паркінің климаты Америка құрлығының Солтүстік Орман аймағында орналасқан және осы аймаққа тән салқын, ылғалды климатқа ие. Жылдық орташа температурасы ; рекордтық ең жоғары температурасы , ал рекордтық ең төмен температурасы . Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , оның ішінде жылына шамамен қар жауады. Жазғы температура мен жағдай паркте шілде және тамыз айларында ең жоғары деңгейге жетеді; күзгі жапырақтардың түсі қыркүйек айының басында көріне бастайды және қыркүйек айының соңында немесе қазан айының басында ең жарқын болады. Жапырақты ағаштардың жапырақтары қазан айының соңына дейін толығымен түседі. Ұзақ қар жауу әдетте қараша айының ортасынан соңына дейін басталады және сәуір айына дейін жалғасады. Жапырақты ағаштарда жапырақтар мамыр айының соңғы аптасында шыға бастайды. Бакстер мемлекеттік паркіндегі ауа райы негізінен өзгергіштігімен сипатталады; қар жылдың кез келген айында жауып, температуралар орташа көрсеткіштерден айтарлықтай ауытқуы мүмкін.
Жабайы табиғат
Бакстер штаттық паркінде әртүрлі жануарлар дүниесі кездеседі, олардың ең көп таралғандары – лось, қара аю және аққұйрықты елік. Бұл жануарлар жаз айларында ең белсенді болады және кейде жол бойынан да көруге болады. Парктегі көптеген батпақтар мен сортаңдар суыр, мускус егесі, өзен сусарлары және енот сияқты жануарларға орталық болып табылады. Парктің орманды аймақтарында бобкат, балықшы, мартен, мысық, чипмунк, қызыл қоян, қар бағанасы, койот, лемминг және қызыл түлкілер сияқты басқа да жабайы жануарлар мекендейді. Паркте құстар да көп; ең көп кездесетін құстар – сарыққұйрықтар, сүйріктер және шырылдақтар, сондай-ақ сұрғырлар, бүркіттер, аққулар және басқа да су құстары.
Тарих
1920 жылы болашақ губернатор Персиваль П. Бакстер, Бёртон Уолтер Хоудың (кейін Арустук округі Республикалық партиясының төрағасы) басшылығымен Катахдин тауының басына экспедицияға қатысып, ұлттық саябақ құруға болатын жердің мүмкіндігін анықтады. Экспедицияға Сенат Төрағасы лауазымына үміткер ретінде қарастырылып жүрген Бакстер ғана емес, сонымен қатар 1921 жылдың қаңтарында Мэн штаты Өкілдер палатасының спикеріне басты кандидат саналған Чарльз П. Барнс та қатысты. Экспедицияның гиді – Рой Дадли, ол ұзақ жылдар бойы "Шимни-Понд" қорығының инспекторы болды. Мэн Сенатының президенті болғаннан кейін штаттың 80-ші сессиясында Персиваль Бакстер өзінің ағасы Рупертті, Сагадахок округының сенаторын, Катахдинде мемлекеттік саябақ құру туралы заң жобасын қарастыратын Мемлекеттік жерлерді және орманды қорғау жөніндегі комитетке тағайындады. Бакстер 1921 жылдың 25 қаңтарында «Катахдин тауын мемлекеттік саябақ етіп бекіту туралы ЗАҢ» жобасын ұсынды (80-ші легислатура, Сенат № 19). 1921 жылдың 31 қаңтарында губернатор Фредерик Паркхерсттің күтпеген өлімі Сенат Президенті Бакстердің губернаторлыққа тағайындалуына әкеп соқты. Бұл күтпеген жағдай Бакстердің саябақ жобасының саяси бағытын түбегейлі өзгертті. Бакстердің 1921 жылдың 2 ақпанына жоспарлаған Уильям Ф. Доусонның суреттермен көрнекі лекциясы тоқтатылды, оның орнына заң шығарушылар Капитолийдің ротондасында орналасқан Паркхерсттің табытының басынан өтіп бара жатты. Жаңадан сайланған губернатор Бакстер енді өзі ұсынған заң жобасы бойынша заң шығарушылардың пікірталасын басқара алмады. Парк штаб-пәтері кішкентай Миллинокет қаласында, нақты парктен 32 шақырымнан астам қашықтықта орналасқан. Парк ішінде дүкендер мен жанармай құю станциялары жоқ. Кіру және пайдалану қатаң түрде мемлекеттік ережелерге сәйкес реттеледі, губернатор Бакстердің саябақты «мәңгілік жабайы» күйде сақтау ниетіне бағынышты. Бакстер бұл аймақ туралы былай деп жазды: «Адам өлу үшін дүниеге келеді, оның еңбегі қысқа ғасырлық, ғимараттар қирайды, ескерткіштер тозады, байлық жоғалады, бірақ Катахдин, барлық даңқымен мәңгілік Мэн халқының тауы болып қала береді. Ол ғасырлар бойы штаттың ерлер мен әйелдеріне шабыт көзі болып табылады». 1979 жылы Мэн жастар консервациялық корпусының еріктілері оңтүстік қақпадан шамамен 2,5 шақырым жерде орналасқан Поквокамус тасына қабырғалық сурет салды. Мэн университетінің тарих профессоры Джон В. Хакола (1928–1995) Бакстер мемлекеттік паркінің тарихын жазды (1981 жылы жарық көрді).
John W. Hakola (1928–1995), a history professor at the University of Maine, wrote a history of Baxter State Park (published in 1981).
Ерекшеліктері
Парк шекарасының ішінде электр қуаты, ағын су және асфальтталған жолдар жоқ. Губернатор Бакстердің білдірген "Мәңгілік жабайы" философиясына сәйкес, паркте аудио және бейне құрылғыларды пайдалануға тыйым салынады, егер ол басқалардың парктен ләззат алуына кедергі келтірсе немесе жануарлар дүниесін алаңдатып, мазаласа. Қысқы жаяу және кемпинг ережелері жақында қайта қаралып, парктің қонақтарына көбірек еркіндік берілді, бірақ парктің қатал қысқы жағдайында қонақтар өз қауіпсіздігіне жауапкершілік тартуы керектігі анықталды. Парк 15 мамырдан 15 қазанға дейін жазғы кемпингке, ал 1 желтоқсаннан 31 наурызға дейін қысқы кемпингке ашық. Аппалачиан жолымен солтүстікке қарай саяхаттайтын ұзақ қашықтықты жолдар ғана броньсыз паркте қалуға құқылы; олар The Birches кемпинг аймағында бір түнге ғана тұруға шектелген, ол парктің оңтүстік шекарасына жақын орналасқан ақпараттық стендке тіркелген алғашқы он екі саяхатшыға ғана арналған. Жаяу жүру мен кемпингтен басқа, парктің аумағының шамамен 25% аң аулауға және тұзақ қоюға арналған (моос аң аулаудан басқа). Парктегі көлдер мен өзендерде құс балық аулауға немесе Мэн штатының ішкі су шаруашылығы және жануарлар дүниесі департаменті мен Бакстер мемлекеттік паркінің басқармасы белгілеген жалпы балық аулау ережелеріне сәйкес балық аулауға рұқсат етіледі. Тот жолында қар мотоциклімен жүруге рұқсат етіледі, бұл Тогуе көліндегі оңтүстік қақпасы мен Матагамонның солтүстік қақпасын байланыстыратын 74 шақырымдық топырақ жол. Парктің солтүстік-батыс бұрышында ғылыми орман шаруашылығы аймағы орналасқан. Паркке қаржылай көмек көрсеткен Персиваль Бакстер осы аймақты үлгілі орман шаруашылығы үшін басқаруды тапсырды. Аймақ 20 жылдан бері белсенді басқаруда және Орманды басқару кеңесінің сертификатымен тұрақты басқаруды жүзеге асырып келеді. Парк ішіндегі полициялық қорғауды парктің құқық қорғау рейнджерлері және жергілікті Мэн IF&W күзетшілері қамтамасыз етеді. Өрттен қорғау Мэн орман шаруашылығы қызметімен қамтамасыз етіледі, ал қалдықтарды жою және қайта өңдеу парктің "Келіп алып кет" саясаты арқылы жүзеге асырылады. Парктің көптеген ерікті және ақылы қызметкерлері күтім жұмыстарын жүзеге асырады.