Кіріспе

Костюмді кеш

Костюмді кеш (американдық ағылшын тілінде) немесе әсем киіммен кеш (ағылшын тілінің басқа түрлерінде) – қазіргі батыс мәдениетінде кең таралған, көптеген қонақтардың ойдан шығарылған немесе стереотиптік кейіпкерлерді, немесе тарихи тұлғаларды бейнелейтін костюмдер киетін кеш түрі. Мұндай кештер АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Австралия, Ирландия және Жаңа Зеландияда, әсіресе Хэллоуинде танымал.

Австралия

Австралиядағы мерекелік киімдер әдетте АҚШ стилінде болады, және Хэллоуин костюмдері партиялары 1990 жылдардың басынан бері кең таралды, тіпті Хэллоуин Австралияда тарихи түрде тойланатын мереке болмағанмен. Австралиялықтардың мерекелік киім киетін жиі кездесетін шаралары – Сидней гейлер мен лесбиянкалардың Марди Грасы, қызметкерлердің Жаңа жылдық кештері және крикет матчтары. Австралияда киетін мерекелік киімдердің ең көне мысалы Батыс Австралия мұражайында көрсетілген. Бұл 1909 жылдың 8 қаңтарында Перттегі Мансион-хауста өткен «Лорд-мэрдің жасөспірімдер мерекелік киімдер балына» тоғыз жастағы Рита Ллойд киген балалардың мерекелік киім костюмі.

Ирак

Университеттен бітірушілердің кешінде костюмдік кеш өткізу дәстүр болып саналады.

XIX ғасыр

Ұлыбританиядағы мерекелік киімдер кештерінің бастауын 18-ғасырдың маскалы балдарымен байланыстыруға болады. 1850 жылға дейінгі кезеңде мерекелік киімдердегі кештер музыкалық фестивальдардың әлеуметтік өмірінің қалыпты бөлігі болды. Сол кездегі киімдердің арасында белгілі бір тарихи тұлғалар, жалпы тарихи немесе аймақтық киімдер, абстрактілі ұғымдар (мысалы, "қыс", "жұлдызды түн" немесе "түн") және заттар (мысалы, "шампанша бөтелкесі" немесе "аквариум") жиі кездесетін. Әйелдер арасында Мари Антуанетта мен Елизавета I, ал ерлер арасында Наполеон мен Робин Гуд есімдері танымал болды.

ХХ ғасыр

ХХ ғасырдың басындағы ең қызықты оқиғалардың бірі – Челси өнер клубының кеші. Мұндай шаралар көбінесе әсем әрі жомарт болып, көбінесе мүмкіндігі мол адамдармен шектелген. Халық арасында костюмді кештер 1940 жылдардың соңынан бастап жиілеу болды, көбінесе костюмдер 1970 жылдардың ортасына дейін қарапайым болды. 1990 жылдардың соңына дейін көптеген костюмдер жалданып немесе үйде жасалған. «Аксессуарлар» біраз уақыттан бері қолжетімді болғанымен, Ұлыбританияда дүкендерден сатып алынатын костюмдер негізінен 1990 жылдардың соңында пайда болды. Сол кезде алыс Шығыстан импортталатын материалдар мен костюмдердің көлемі арта түсті (еңбек ақысының төмендігі мен көлемді тапсырыстар арқасында шығындар үнемделді). Бұл сатып алынған костюмдердің бағасын қолжетімді етуге ықпал етті. Костюмді кештердің қазіргі трендімен қатар, «ретро» стилі де костюм тақырыбы ретінде танымал (мысалы, 1970 немесе 1980 жылдардағы киімдер), мұнда костюмдер бұрынғы онжылдықтардың сәнін пародиалайды немесе пастиштейді. Ең танымал пародиалық костюмдер: Одри Хепберн (Холли Голайтли рөлінде), классикалық сахналық киімдердегі Мадонна және соңғы кезде Леди Гага. Ұлыбританияда костюмді кештер жыл бойы танымал. 1996 жылғы «Бриджет Джонс күнделігі» романында «Тарттар мен Пасторлар» атты британдық классикалық костюмді кеш суреттелген, онда әйелдер ашық-жартылай киімдер («тарттар») киеді, ал ерлер Англикан шіркеуінің дін қызметкерлері («пасторлар») болып киінеді. Ұлыбританияның Корольдық отбасы да костюмді кештер өткізеді. Британ тағының мұрагері, Принц Уильям 21 жасын «Африкадан тыс» тақырыбында атап өтті, Йорк принцессасы Беатрис 18 жасқа толған күні 1888 жылғы тақырыпта кеш ұйымдастырды, ал Лорд Фредерик («Фредди») Виндзор мен оның қарындасы Леди Габриэлла Виндзор француз революциясынан бұрынғы сарайлық стильде бірлескен туған күнін тойлады.

XIX ғасыр

XIX ғасырдың соңында Нью-Йоркте әулетті адамдар арасында костюмді кештер танымал болды. Костюмдер көбінесе тарихи еуропалық аристократияның киімдерінен құралды. Нақтылығы маңызды болды, тіпті сол дәуірге тән заттарды пайдалануға дейін жетті. Мысалы, Корнелия Брэдли Мартин өзі ұйымдастырған, әйгілі Брэдли Мартин Балл кешінде Мари Антуанетта кейпінде келіп, Антуанеттаның өзі киген әшекейлерді тақты. Аристократтық костюмдерді таңдау, отбасы тарихында көп түйіндемесі жоқ бай американдықтарға тарих пен заңдылықтың белгілі бір бөлігін қабылдауға мүмкіндік берді. Бұл, XIX ғасырдың соңында АҚШ-та Хэллоуин мерекесін тойлаумен бірге жүрді. Кельт иммигранттары елге әкелген Хэллоуин әдепсіздіктері мен қиратушылыққа жауап ретінде әйелдер журналдары мерекеге орта таптың жаңа түрін енгізді, ол келесі онжылдықтарда әйелдерді Хэллоуиннің басты тойлаушылары ретінде бекітуге бағытталды. Ол ақ англосаксон протестанттарының идеалдарын күшейтуге тырысты, жастарды, әсіресе романтикаға баса назар аударатын, қарапайым және көбінесе үй ішіндегі іс-шараларға қатысуға шақырды. Орта және жоғарғы таптар Хэллоуин тойлауын осы жаңа іс-шараларға, соның ішінде костюмді кештерге ауыстырғанда, АҚШ-тың кедей және иммигрант халқы бұрынғысынша тойлауды жалғастырды, бұл сол кезде костюмді кештерге әлеуметтік теңсіздіктің қандай әсер еткенін көрсетті.

ХХ ғасыр

Костюмдық кештер әсіресе АҚШ-та Хэллоуин маусымында танымал, онда қандай да бір сыйлық алуға жасы келген жасөспірімдер мен ересектер оның орнына костюмдік кештерге қатысады. Костюмді кештер карнавал маусымында да танымал, мысалы, Марди Града. Көрермендер кейде ғылыми фантастика мен фэнтези іс-шараларында, фильмдердің тұсаукесері мен кітаптардың жарық көруіне костюм киеді. theonering.net сайты "Сақиналардың иесі" фильміне арналған "Оскар" кешін өткізді, онда Питер Джексон қатысты. "Жұлдызды соғыстар" фильмінің тұсаукесерін тойлау үшін "Жұлдызды соғыстар: І эпизод – Жасырын қауіп" атты кештер ұйымдастырылды. Көптеген кітап дүкендері Гарри Поттер сериясының кейінгі романдарының жарық көруіне орай тақырыптық кештер өткізді, ал кейбір кинотеатрлар фильмдер экранизацияланған кезде Поттер тақырыбында мерекелер ұйымдастырды. Ірі масштабтағы "кештер" көбінесе ұйымдастырылған қоғамдар мен конвенциялармен байланысты.

Жарықшы киімдері

Әуесқойлар костюмдері мен заманауи косплей хоббисі негізінен 1939 жылы Нью-Йоркте өткен бірінші Дүниежүзілік ғылыми-фантастикалық конвенциялардан (Worldcon) басталды, онда екі қатысушы, Форрест Дж. Акерман мен Мертл Р. Дуглас «фьютуристикалық костюмдер» киді. 1940 жылы Чикагода өткен екінші Дүниежүзілік ғылыми-фантастикалық конвенциядан бастап, маскарадтық кештер конвенцияның дәстүрлі бөлігіне айналды. Бұл – косплейерлер деп аталатын қатысушылардың нақты кейіпкерді бейнелеу үшін костюм, перука және әшекейлік аксессуарлар киетін өнер түрі. Косплей бүкіл әлемдегі конвенцияларда кең таралған. АҚШ-тағы ірі косплей конвенцияларының мысалы – жыл сайын Лос-Анджелесте (Калифорния) өтетін Anime Expo.

Іс-шаралар мен тақырыптар

Жыл сайын көптеген іс-шаралар болып өтеді, олар мерекелік костюм киюге мүмкіндік береді; Рождество, Жаңа жыл, туған күн, бойжеткен және күйеу жігіттердің кештері, Кітап күні және тағы да басқалары. Хэллоуин – ағылшын тілді елдерде ең танымал костюмдік іс-шара. Хэллоуин ғасырлар бұрын пайда болған. Келттер 31 қазанда тірілер мен өлгендер арасындағы шекара бұрмаланады деп сенген, соның салдарынан зұлым рухтар түн бойы қиындықтар тудыру үшін қайта оралады. Олардан қорғану үшін келттер қорқынышты костюмдер киіп, жаман рухтарды қорқытуға тырысты. Көптеген костюмдік іс-шараларда әдетте белгілі бір тақырып болады, ал костюмдер көбінесе «Жұлдыздар соғысы», «Май», «Джеймс Бонд» және «Өрмелеуші адам» сияқты Голливуд фильмдерінен алынған. Тақырыптар қайырымдылық шараларында да өте танымал, мысалы, «Ұлы Горилла жүгіруі», онда 1000 адам Гориллаларға көмек көрсету үшін гориллалардың костюмдерін киіп Лондонда жүгірді, бұл қайырымдылық ұйымының жойылып бара жатқан түрлерге көмектесуге бағытталған. Кейбір костюмдік кештер 80-ші жылдардағы сәнге арналған. Мұндай шаралар үшін ең көп ізделінетін костюмдер – Мадоннаның имиджі, панк стилі және неоновый түсті киімдер. 1980-ші жылдардың ең оңай және арзан костюмдеріне Рэмбо, Саманта Фокс және «Қауіпті бизнес» немесе «Жоғарғы қанаттар» фильмдерінен Том Круз кіреді. 80-ші жылдардың тағы бір нұсқасы – сол кезеңдегі көйлектер, кешкі көйлектер және джинсы, соның ішінде жоғары белді шалбарлар мен тасқа жуылған джинсы. Жанкүйерлер кейде сүйікті командаларына қолдау көрсету үшін спорттық жарыстарға костюм киіп келеді. Кейбір спорттық жарыстарда көптеген жанкүйерлер костюмдер киіп қатысады. Мысалы, Веллингтон регби сегіздігінде қатысушылардың көпшілігі қандай да бір костюм киеді, ал Сан-Хосе велосипедтік кешінде әр айдағы жүріске әртүрлі тақырып беріледі, бұл жүргізушілерді костюммен келуге шақырады.