Еуропалық корсет тарихы және құрылысы

Кіріспе

Күшейтілген тарихи еуропалық іш киім

Корсет – денені қажетті пішінге келтіру және дұрыс қалыпқа түсіру үшін киілетін тірек іш киім. Олар дәстүрлі түрде матадан жасалады, кіт немесе болаттан жасалған қабырғалармен, алдыңғы жағында торсықшаны тік ұстайтын қатаң панельмен және киімді нығайтуға мүмкіндік беретін байлаудың әртүрлі түрлерімен жабдықталады. Корсет 17-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейін еуропалық әйелдер киетін маңызды іш киім болды. 17-ші және 18-шы ғасырларда олар "қалыптар" деп белгілі болды және конус тәрізді пішінге ие болды. Кейіннен бұл 19-шы ғасырдың икемді пішініне айналды, ол бүгінде корсетпен байланысты. 20-шы ғасырдың басында гендерлік рөлдердің өзгеруі және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың басталуы (және олармен байланысты материал тапшылығы) корсеттің негізгі сәннен шығарылуына әкелді. Корсет қолданыстан шыққаннан бері, сән индустриясы "корсет" терминін дәстүрлі корсеттердің сыртқы түріне ұқсас іш киімдерді немесе көйлектерді атау үшін пайдаланады. Бұл қазіргі заманғы корсеттер мен корсеттердің үстіңгі жағында көбінесе байлау немесе қабырғалар болады және көбінесе тарихи стильді еліктейді, бірақ олар киген адамның дене пішініне тигізетін әсері өте аз немесе жоққа жақын. Белдіктер және белдік жаттықтырушылар сияқты серпімді киімдер бүгінде де қолданылады және белді немесе жамбасты қысып тұруға қызмет етеді, бірақ олар корсеттердегідей қатаңдыққа ие емес. Корсет тірегі – дәстүрлі корсетке ұқсас ортопедиялық құрал, ол жеңіл немесе орташа деңгейдегі арқа ауруы бар пациенттердің арқасын қолдау үшін қолданылады.

Этимология

Корсет сөзі көне француз тіліндегі cors сөзінің кішіргізілген түрі (ол сөз "дене" деген мағынаны білдіреді, ал өзі латын тіліндегі corpus сөзінен шыққан): демек, сөздің мағынасы – "кішкентай дене". Корсет жасау өнері корсетрия деп аталады, сондай-ақ оларды кию практикасы да корсетрия деп аталады. (Корсетрия сөзі кейде корсеттердің көпше түрі ретінде де қолданылады). Корсет жасаушыны корсетьші немесе корсетьер (француз тіліндегі еркек және әйел шеберлерді атау үшін қолданылатын терминдер) немесе қарапайым корсет жасаушы деп те атайды. 1828 жылы корсет сөзі ағылшын тілінде кеңінен қолданысқа енді. Бұл сөз The Ladies Magazine журналында француздар "күлтелі жилет" деп атаған нәрсені сипаттау үшін қолданылған. Ол сол кездегі ауыр корсеттерден жеңіл корсетті ажырату үшін пайдаланылды.

Құрылыс

Корсеттер әдетте букрам сияқты қатты материалдан жасалады және мата немесе былғарыдағы арналарға енгізілген сүйекшелермен (кейде жүйірлер немесе қазықтар деп те аталады) құрылымдалған. 18-шы және 19-шы ғасырдың басында, сүйекшелер үшін жұқа кит сүйегі жолақтары (сонымен қатар кит сүйегі деп те аталады) жиі қолданылды. Пластик – қазіргі заманғы корсеттерде ең көп қолданылатын материал және көптеген төмен сапалы корсеттердің құрамында болады. Күштірек және жалпы сапасы жақсы корсеттер үшін серіппелі және/немесе спиральді болат немесе синтетикалық кит сүйегі артықшылыққа ие. Сүйекшелер үшін қолданылған басқа материалдарға пил сүйегі, ағаш және бамбук кіреді. Корсеттер әдетте (бірақ әрқашан емес) артқы жағынан баумен бекітіледі. Бауды тарту немесе босату корсеттің нығыздығын өзгертеді. Көзге көрінер әсеріне және уақыт кезеңіне байланысты, корсеттерді жоғарыдан төменге, төменнен жоғарыға немесе "қоян құлақтары" әдісін қолдана отырып, төменнен жоғары және жоғарыдан төменге баулауға болады. Виктория дәуіріндегі корсеттерде алдыңғы жағында түймелі немесе ілгекті жабылу, яғни "буск" болған. Егер корсет бос киілген болса, бауды реттелген күйде қалдырып, корсетті алдыңғы жағынан киіп-шешуге болады. (Егер корсет тығыз киілген болса, бауды алдын ала едәуір босатпаса, бұл әдіс "бускқа" зиян келтіруі мүмкін).

Өндіріс және жобалау

1660 жылдары Францияда корсеттер жасау, сол кездегідей "стаймейкерлер" деп аталатын, жеке кәсіп ретінде пайда бола бастады. Бұл шеберлер "стаймейкерлер" деп аталды. Жұмыс мамандандырылған және көбінесе еркектердің жұмысы саналды, бірақ әйелдер жиі еркектер кесіп, өлшеп дайындаған бөліктерді тігу арқылы құрылыс процесіне көмектесті. Әйелдерге стаймейкерлердің гильдиясына қатысуға рұқсат берілмеді, ал жұмыс әйелдер үшін дұрыс орындауға тым ауыр деп есептелді. Корсет жасау саласы еркектердің басымдығымен ерекшеленгенімен, көптеген әйел дизайнерлер мен өнертапқыштар осы саладағы еңбектерімен танымал болды. Олардың қатарында Рокси Энн Каплин де бар, ол әйел анатомиясы туралы қазіргі заманғы білімді ескере отырып, корсеттер жасау үшін әйел күйеуімен кеңескен. Корсет жасау саласында жаңа үлгілер үнемі ұсынылып, патенттелді, көбінесе мүмкіндігінше берік немесе қатаң, сынбайтын корсеттер жасау мақсатында. 1888 жылғы статистикаға сәйкес, соңғы 25 жылда белдің орташа көлемі кішірейді, бұл қатаң корсетпен байлаудың өзіне және осының нәтижесінде тыныс алу мен тамақтанудың шектелуіне байланысты. 1998 жылға дейін Гиннестің рекордтар кітабы Этель Грэнджерді ең кішкентай белдікке ие адам ретінде тіркеген. 1998 жылдан кейін бұл санат "тірі адамның ең кішкентай белдігі" деп өзгертілді. Кэти Юнг осы атақты белдігімен иеленді. Поляр сияқты басқа да әйелдер мұндай нәтижелерге қол жеткізді. Австрияның Сиси патшайымының белдігі 16 дюймге дейін жіңішке болғандығы мәлім.

Денсаулыққа әсері

Корсеттерге байланысты жағымсыз физикалық әсерлер кеңінен белгілі болды, соның ішінде түрлі аңыздар да бар. Мысалы, Виктория дәуіріндегі әйелдерге кішірек бел алу үшін жиі қабырғаларын алып тастаған деген пікірдің ешқандай негізі жоқ. Дегенмен, корсет кию бірқатар дене функцияларына әсер етеді және оны киген адамның денсаулығына зиян келтіруі мүмкін, әсіресе оны ұзақ уақыт бойы үнемі киген жағдайда; Виктория дәуірінде корсеттерді әдетте жетілу кезеңінің басталуымен немесе одан бұрын кигізуді бастаған, олардың жасы 7-ден 13-қа дейін болған. XIX ғасырдың екінші жартысында әйелдердің әлеуметтік бостандығы артқан кезде велосипедпен жүруге, теннис ойнауға немесе атқа мінуге арналған спорттық корсеттер сатыла бастады. Бұл үлгілерде әдетте эластикалық панельдер немесе тор қолданылған. Бұл корсет киген әйелдердің репродуктивті органдарымен байланысты проблемаларға сіңісуі мүмкін, сондай-ақ әйелдердің жыныстық мүшелерін талқылауға байланысты табулардың салдарынан бұл мәселені түсіндірудің қиындықтарын көрсетеді. Реформатор және белсенді Катарина Бичер әдеп нормаларына қарсы шығып, өмір бойы корсет киюден туындайтын гинекологиялық мәселелерді, әсіресе жатырдың төмен түсуін егжей-тегжейлі талқылаған санаулы адамдардың бірі болды. Корсеттер жүктілік кезінде әдетте мүмкіндігінше ұзақ киілетін. Виктория дәуірінде ректальдық және жатырдың төмен түсуі қазіргі кезден қарағанда жиірек кездесетін, ал корсет сәннен шыққан кезде осы жағдайлар азайды. Шамамен 500 жыл бойы еуропалық әйелдер үшін қамыс, кит сүйегі немесе металдан жасалған тіректері бар корсеттер, денелер немесе корсеттер стандартты сәндеу бөлігі болды. Зерттеушілер ежелгі Криттегі миной өркениетінде корсеттердің қолданылғанын дәлелдеді.

XVI және XVII ғасырлар

16 ғасырдың соңында кейін корсет деп аталатын нәрсе "дене жұбы" деп аталды. Ол қамыс немесе кит сүйегімен нығайтылған қарапайым корсеттен тұратын. 17 ғасырда белге "саусақтар" деп аталатын тіліктер қосылды.

18 ғасыр

18 ғасырда кит сүйегінің жиі қолданыла бастауымен, киімде сүйектердің мөлшері артты. Киімнің пішіні де өзгерді. Алдыңғы бөлігі төмен және кең болса, артқы бөлігі иыққа дейін жететін. Киім белсіз немесе иық тіреулерімен жасалуы мүмкін еді. Киімнің тіреулері көбінесе артына бекітіліп, алдынан байланатын. 18 ғасырдағы киімнің мақсаты – кеудені қолдау, сәнді конустық дене пішінін жасау және иықтарды артқа тарту еді. Көздер тігістермен нығайтылып, бірін-біріңізге қарама-қарсы емес, аралап орналастырылатын. Бұл киімді спираль тәрізді баюға мүмкіндік берді. Киімнің бір шнуры төменгі көзге салынып, тоғанылып, екінші шнуры киімнің көздерінен өтіп, жоғарыда тартылатын. "Джампс" – бұл киімнің бір түрі, ол кеңірек, сүйексіз және кейде жаға сияқты жеңдері болатын. Сондықтан оның күйеуі Сэмюэл Барнс Эгберттің корсеттері үшін "күшейтілген болаттарды" жасады. Барнс бұл өнертабысқа 11 жылдан кейін патент алды, ал Эгберт қайтыс болғаннан кейін 15 жыл бойы осы патенттен авторлық төлемдерді жинады. Корсет дауы да әлеуметтік дарвинизм және евгеника идеяларымен тығыз байланысты болды. Жатыр, жұмыртқалық және ұрықтың зақымдануы жиі нәсілге қауіп төндіретін фактор ретінде қарастырылды, яғни еуропалық нәсілге. Батыс әйелдері корсет кимейтін, күштірек және дені сау "алғашқы" нәсілдерге қарағанда әлсіз және босану кезінде қиындықтарға бейім деп есептелді. Киім реформаторлары оқырмандарды корсеттерін босатуға шақырып, әйтпесе "цивилизацияланған" нәсілдерді жою қаупі бар екенін айтты. Сәнді киімді жақтаушылар корсеттердің тік, "жақсы келбетті" сақтайтынын және моральдық және тәртіпті қоғам үшін қажетті физикалық құрылым екенін мәлімдеді. Ал киім реформаторлары әйелдер модасының денеге зиян келтіретіні ғана емес, сонымен қатар "әйелдерді құл психологиясына баулу арқылы оларды бағынышты ету үшін жасалған еркектердің қастандығының нәтижесі" екенін айтты. Олар моданың өзгеруі әйелдердің қоғамдағы орнын өзгерте алады деп сенді, бұл әйелдерге әлеуметтік мобильділікті, еркектерден тәуелсіздікті және некеге тұруды, жалақыға жұмыс істеу мүмкіндігін, сондай-ақ дене қозғалысын және жайлылықты қамтамасыз етеді. 1873 жылы Элизабет Стюарт Фелпс Уорд: "Корсеттерді өртеңдер! Жоқ, тіпті кит сүйектерін де сақтап алмаңыз, енді сізге олардың қажеті болмайды. Көп жылдар бойы жүрегіңізге және құрсағыңызға билік еткен қатыгез болаттардан от жағып, азаттығыңыздың осы сәттен басталатынына көз жеткізіңіз!" деді. Бұл наразылықтарға қарамастан, 1900 жылға дейін киім үлгісі мен іш киімдері көп өзгерген жоқ. Киім реформасының басты нәтижесі корсеттің жойылуы емес, эволюциясы болды. Корсеттер мен шнурларды жапқан денсаулық сақтау саласының наразылығынан дәрігерлер өздері корсетиер болуға бел буды. Көптеген дәрігерлер пациенттеріне дұрыс емес корсеттерден қауіптену үшін корсеттер кигізуге көмектесті, ал кейбір дәрігерлер тіпті корсеттерді өздері жасады. Роксей Энн Каплин кеңінен танымал корсет жасаушы болды, ол өзінің күйеуінің, дәрігердің көмегін сұрап, адам анатомиясына құрметпен қарайды деп есептеген корсеттерді жасады. Бұл әдіс денсаулығына зиян келтірмейді деп есептелген басқа да қасиеттермен қатар, серіппелерді, эластикалық панельдерді және т.б. пайдалануға арналған. 1890 жылдары Фр пациенттерінің гинекологиялық проблемаларына жауап ретінде корсет киюге байланысты алдыңғы бөлігі тік корсетті жасады. Бұл дизайнның мақсаты – ішке қысымды азайтып, жалпы денсаулықты жақсарту еді. Бұл дизайнмен жасалған жаңа S қисық силуэті 20 ғасырдың басында сән үйлері арасында тез таралды. Бұл стиль 1900 жылдан 1908 жылға дейін қолданылған. 1910 жылы дәрігер Роберт Лату Дикинсон "Корсеттің төзімділігі: тыйым салу мүмкін емес жерде тағайындауға" жариялады, онда ол корсеттердің медициналық әсерін, оның ішінде ішкі мүшелердің ығысуын және деформациясын зерттеді. Ол кейбір әйелдер бұл киімдерді зиянсыз киіп жүрсе, көпшілігі тұрақты деформация мен денсаулығына зақым келтіретінін анықтады. Ұзын сызықты стиль Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтатылды, бұл соғыс үшін материалдарды үнемдеу үшін жасалды. 1940-шы жылдардың аяғы мен 1950-ші жылдардың басында корсеттің қысқа уақытқа қайта жаңғыруы болды. Бұл Кристиан Диордың "Жаңа көрінісі" бойынша құм сағат пішінін беру үшін пайдаланылды. Алайда белдікті байлау тек сәнді киімдермен ғана шектелген, сондықтан әйелдердің көпшілігі іш киімдерді кие бермейтін. Белдікті байлауға қарсылық АҚШ-тағы әйелдер ұйымдарынан, сондай-ақ Ұлыбритания парламентінің әйел-мүшелерінен де туды, өйткені корсеттерге Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде рационирование кезінде тыйым салынған еді. 1968 жылы феминистік "Мисс Америка" наразылығында наразылар бірнеше әйелдерге арналған өнімдерді "Азаттық қоймасына" лақтырды. Олардың ішінде корсеттер мен іш киімдер де болды, наразылар оларды "әйелдерді азаптау құралдары" деп атады. 1960-шы және 1970-ші жылдарда танымал фитнес мәдениетінің өркендеуіне байланысты диета, пластикалық хирургия (қазіргі липосакция 1970-ші жылдардың ортасында ойлап табылды) және жаттығулар жіңішке белге қол жеткізудің басты әдістеріне айналды. 1960-шы және 70-ші жылдардағы сексуалдық революциямен бірге иықтарын ашып көрсететін киімдер, мысалы, қысқа көйлектер пайда болды, және көптеген әйелдер қолдау көрсететін іш киімдер, мысалы, корсеттерді таңдамай, спорттық келбетті ұнатты. Корсет 1920-ші жылдардан бері Еуропа мен Солтүстік Америкадағы басты сәннен шығып, іш киімдер мен эластикалық бюстгальтерлермен алмастырылды, бірақ костюм ретінде сақталып қалды. Бастапқыда іш киім болған корсет, фетиш, BDSM және гот мәдениеттерінде танымал сыртқы киімге айналды. Фетиш және BDSM әдебиетінде, әдетте, тығыз шнурлауға көп көңіл бөлінеді, және көптеген корсет жасаушылар фетиш нарығына қызмет көрсетеді. Фетиш қауымдастығының сыртында, тарихи жағдайларды қайта жарақаттаушылар мен тарихи костюмдерді ұнататындар киімнің пішінін дұрыс беру үшін корсеттерді және киімдерді бастапқы мақсатына сәйкес киеді. Бұл жағдайда корсет сыртқы емес, ішкі киім болып табылады. Тарихи корсет пішіндерін қайта жасауға немесе жаңа стильдерді жасауға қабілетті шебер корсет жасаушылар бар. 1980-ші жылдардың соңынан бері корсет әртүрлі уақыттарда қайта жаңғырылып келеді, олардың көпшілігі сәнді киімдерде басталып, кейде басты сәнге де жетеді. Сәндегі Вивьен Вествудтың корсеттерді қолдануы 1980-ші жылдардың соңынан 1990-шы жылдарға дейін жалғасқан көкірек көтеру трендіне үлкен үлес қосты.

Stays evolved in the 18th century, during which whalebone was used more, and increased boning was used in the garment. The shape of the stays changed as well. While they were low and wide in the front, they could reach as high as the upper shoulder in the back. Stays could be strapless or use shoulder straps. The straps of the stays were generally attached in the back and tied at the front. The purpose of 18th century stays was to support the bust and confer the fashionable conical torso shape, while drawing the shoulders back. At that time, the eyelets were reinforced with stitches and were not placed across from one another, but staggered. That allowed the stays to be spiral laced. One end of the stay lace was inserted into the bottom eyelet and knotted, and the other end was wound through the eyelets of the stays and tightened on the top. "Jumps" were a variant of stays, which were looser, had no boning, and sometimes had attached sleeves, like a jacket. Consequently, her husband, Samuel Barnes, designed "reinforced steels" for Egbert's corsets. Barnes filed a patent for the invention 11 years later, and Egbert collected the royalties on this patent for 15 years following his death. The corset controversy was also closely tied to notions of social Darwinism and eugenics. The potential damage to the uterus, ovaries, and fetus was frequently pointed to as a danger to the race; i. e., the European race. Western women were thought to be weaker and more prone to birth complications than the ostensibly more vigorous, healthier, "primitive" races who did not wear corsets. Dress reformers exhorted readers to loosen their corsets, or risk destroying the "civilized" races. While supporters of fashionable dress contended that corsets maintained an upright, "good figure", and were a necessary physical structure for a moral and well ordered society, dress reformers maintained that women's fashions were not only physically detrimental, but "the results of male conspiracy to make women subservient by cultivating them in slave psychology". They believed a change in fashions could change the position of women in society, allowing for greater social mobility, independence from men and marriage, and the ability to work for wages, as well as physical movement and comfort. In 1873, Elizabeth Stuart Phelps Ward wrote:

Burn up the corsets! No, nor do you save the whalebones, you will never need whalebones again. Make a bonfire of the cruel steels that have lorded it over your thorax and abdomens for so many years and heave a sigh of relief, for your emancipation I assure you, from this moment has begun. Despite those protests, little changed in fashion and undergarments up to 1900. The primary result of the dress reform movement was the evolution, rather than elimination, of the corset. Because of the public health outcry surrounding corsets and tightlacing, doctors took it upon themselves to become corsetieres. Many doctors helped to fit their patients with corsets to avoid the dangers of ill fitting corsets, and some doctors even designed corsets themselves. Roxey Ann Caplin became a widely renowned corset maker, enlisting the help of her husband, a physician, to create corsets which she purported to be more respectful of human anatomy. watch springs as boning, elastic paneling, and other features purported to be less detrimental to one's health. In the 1890s, fr designed the straight front corset in response to her patients' gynecological issues which were attributed to wearing corsets. The design was intended to reduce pressure on the abdomen and improve overall health. The new S curve silhouette created by this design quickly caught on among fashion houses in the early 20th century. The style was worn from 1900 to 1908. In 1910, the physician Robert Latou Dickinson published "Toleration of the corset: Prescribing where one cannot proscribe", in which he investigated the medical effects of corsets, including the displacement and deformation of internal organs. He found that, while some women could wear these garments without apparent harm, the vast majority of users sustained permanent deformations and damage to their health. The longline style was abandoned during World War I, in part to save materials for the war effort. In the late 1940s and early 1950s, there was a brief revival of the corset in the form of the waist cincher sometimes called a "waspie". This was used to give the hourglass figure as dictated by Christian Dior's "New Look". However, use of the waist cincher was restricted to haute couture, and most women continued to use girdles. Waspies were also met with push back from women's organizations in the United States, as well as female members of the British Parliament, because corsetry had been forbidden under rationing during World War II. In 1968 at the feminist Miss America protest, protestors symbolically threw a number of feminine products into a "Freedom Trash Can." These included girdles and corsets, which were among items the protestors called "instruments of female torture". The 1960s and 1970s saw the rise of popular fitness culture, and diet, plastic surgery (modern liposuction was invented in the mid 1970s), and exercise became the preferred methods of achieving a thin waist. The sexual revolution of the 1960s and 70s brought with it midriff revealing styles like the crop top, and many women chose to forgo supportive undergarments like girdles or corsets, preferring a more athletic figure. The corset has largely fallen out of mainstream fashion since the 1920s in Europe and North America, replaced by girdles and elastic brassieres, but has survived as an article of costume. Originally an item of lingerie, the corset has become a popular item of outerwear in the fetish, BDSM, and Goth subcultures. In the fetish and BDSM literature, there is often much emphasis on tightlacing, and many corset makers cater to the fetish market. Outside the fetish community, living history reenactors and historic costume enthusiasts still wear stays and corsets according to their original purpose to give the proper shape to the figure when wearing historic fashions. In this case, the corset is underwear rather than outerwear. Skilled corset makers are available to make reproductions of historic corset shapes or to design new styles. Since the late 1980s, the corset has experienced periodic revivals, all which have usually originated in haute couture and have occasionally trickled through to mainstream fashion. Fashion designer Vivienne Westwood's use of corsets contributed to the push up bust trend that lasted from the late 1980s throughout the 1990s.

Арнайы нұсқалар

Корсеттердің және корсет сияқты құрылғылардың кейбір ерекше түрлері болады, олардың құрамында иінтіректер болады.

Корсет киімі

Корсет киімі (немесе сопақша корсет, себебі ол сопақша юбка сияқты қозғалысты шектейді) – бұл ұзын корсет. Ол әдеттегі корсет сияқты, бірақ аяқтарды жартылай немесе толығымен жабуға жеткілікті ұзын болады. Сондықтан ол көрінісімен көйлекке ұқсайды, ал осыдан аты да келген. Корсет киім киген адам баспалдақпен көтерілуде және түсуде қиындыққа тап болуы мүмкін (әсіресе биік өкшелі аяқ киіммен), ал сүйектері тым қатаң болса, отыруы да қиын болады. Кейбір заманауи корсет шеберлері ерекше әсем стильдер үшін корсет киімдерінің басқа түрлерін де жасайды. Бұл заманауи үлгілер функционалды және сәнді болып табылады, сонымен қатар эффектілі көрініс үшін ыңғайлы киюге арналған.

Мойын корсеті мен жағасы

Мойын корсеті - бұл тұрақтары бар, дене қалыпын түзетуге арналған жағаның бір түрі, бірақ ол әдетте нағыз корсет деп есептелмейді. Осы корсет түрінің және дене қалыпын жақсарту мақсатының ұзақ мерзімді нәтижесі болмайды. Мойынның белгілі бір бөліктері басқа қарай тартылатындықтан, мойынның платизмальды жолағы деп аталатын бұлшық тобы ыдырауы мүмкін. Мойын жағасы, мойын корсеті сияқты, бірнеше мақсатқа қызмет етеді. Жол апаттарынан кейін мойынның қозғалысын шектеу үшін мойын жағасын киюге болады, ол физиотерапиядан қолжетімді және арзан. Дегенмен, мойын корсеттері мен жағалары көбінесе физиотерапия емес, BDSM элементі ретінде немесе сәнде қолданылады.