Кіріспе

Америка Азамат соғысының маңызды шайқасы
Жеті күндік шайқастар 25 маусымда Оук Гроув шайқасында одақтың шабуылымен басталды, бірақ бірінші ірі шайқас келесі күні Ли Макклелланға қарсы кең ауқымды шабуылды бастағанда Бивер Дам Крик шайқасында (немесе Механикавилл) басталды. Ли Портердің V корпусына Чикахоминиден солтүстікке шабуыл жасады, ал одақ армиясының көп бөлігі өзеннің оңтүстігінде салыстырмалы түрде бос тұрды. Бұл шайқас одақтың тактикалық жеңісі болғанымен, Макклеллан Джексонның оның қанатына қауіп төндіріп тұрғанын ескере, Портер корпусын осы жерде ұстап тұра алмайтынын түсінді. Ол Портерге кері шегінуге бұйрық берді және сонымен бірге армияның жабдықтау базасын Уайт Хаустан Памунки өзенінен Джеймс өзеніндегі Харрисон Лэндингке көшіруге шешім қабылдады. (Бұл шешім Макклелланның науқаны үшін қатаң болды, өйткені Памункиден басталатын темір жолды тастап, ол Ричмондты қоршауға алуды жоспарлаған ауыр артиллериямен енді қамтамасыз ете алмайды.) Макклелланның бірнеше қолбасшылары оны Чикахоминиден оңтүстікке генерал-майор Джон Б. Магрудердің конфедерациялық дивизиясына шабуыл жасауға шақырды, бірақ ол өзінен көп санды конфедераттардан қорқып, сол майдандағы өте басымдығын пайдаланбады. Магрудер бұл қате түсінікті күшейтті, кішкентай бөлімдердің жиі және шулы қозғалыстарын бұйырды және үлкен колонналарды имитациялау үшін барабанмен құлдар тобын пайдаланды. Сонымен қатар, Жарым арал науқаны кезінде жалғыз әуе бақылауын жүргізген Одақ армиясының аэростат корпусына енді конфедерациялық қарсылас қосылды. Оңтүстік Каролина штатының капитаны Лэнгдон Шевз Чарльстон мен Саваннадан алынған киім-кешектің жібегінен жасалған көп түсті аэростатты жасады, ол Йорк өзенінің теміржолындағы жүк вагонына байланған және майор Эдвард Портер Александр басқарды. Бұл аэростаттың пайда болуы Макклелланның конфедераттар оның сол қанатына шабуыл жасауды жоспарлап отыр деген қорқынышын күшейтті. Екінші күні конфедераттар өзеннің оңтүстігінде Макклелланды алдауды жалғастырды, 60 000 федералды әскердің назарын аудару үшін ұсақ диверсиялық шабуылдар жасады, ал негізгі шайқас өзеннің солтүстігінде болды. Портер корпусына бұйрық таңға дейін келді және олар кері шегінуге күшті артқы күзетті дайындауға жеткілікті уақыты болмады, нәтижесінде бригададан көптеген адамдар тұтқындалды. Генерал Джордж А. МакКоллдың дивизиясы. Портер Боутсвайн батпағының артындағы платода, доктор Уильям Ф. Гейнске тиесілі диірменнің оңтүстік-шығысында жаңа қорғаныс шебін таңдады. Бұл екі дивизияның жартылай шеңберде орналасуымен берік позиция болды: сол жақта генерал Джордж В. Морелл және бригада. Оң жақта генерал Джордж Сайкс және екі дивизия резервте: генерал Джордж А. МакКолл және бригадалық. Генерал Генри В. Слокум, соңғысы Портерге генерал Уильям Б. Франклиннің VI корпусынан қарыз ретінде берілді. Слоккумның дивизиясы шайқас басталғанда өзеннен өтпеді, Макклеллан Франклин майданына шабуыл жасалатынына алаңдады. Лидің 27 маусымдағы шабуыл жоспары алдыңғы күнгіге ұқсас болды. Ол Портер корпусын кері шегіну кезінде қысымға салу үшін А. П. Хилл мен Лонгстриттің дивизияларын пайдаланды, ал Стоунволл Джексон, Д. Х. Хиллмен (Джексоннің жекжаттысы) күшейтілген, Портердің оң және артқы жағына соққы берді. Лидің барлық күштерінің бірлескен күштері соғыстың ең үлкен конфедерациялық шабуылы болды, алты дивизияда 57 000 адам болды. Ли Уолнат Гроув шіркеуіне Джексонмен кездесіп, жоспарды сипаттады, ол Джексонды Олд-Колд-Харборға қарай, содан кейін Портердің қанатынан өтуге шақырды. Айынып қалған нәрсе, Ли Портердің орналасуы туралы дұрыс емес болжамдар жасады. Ол V корпус Поуайт Крик сызығын қорғайды деп есептеді, бұл Портердің нақты орналасқан жерінен батысқа қарай болды.

Шайқас

Соғыстың алғашқы қадамдары 27 маусым күні сағат 12-ден 1-ге дейін Д. Хилл дивизиясы Олд-Колд-Харборға жеткеннен кейін болды, онда олар Стоунволл Джексонның жасағымен қосылуға жоспарланған еді. Хилл екі бригадамен жол торабынан өтіп, күтпеген жаяу әскер отына тап болды. Отыны басу үшін ол Алабамадан Джефф Дэвис батареясын алға жылжытты, бірақ оны Бриг. генерал Джордж Сайкстің дивизиясынан екі алты зеңбірек батареясы тез басып озды. Хилл қарсылықтың күшіне таң қалды, сондай-ақ ол күткен қанат емес, Одақ әскерінің алғы шебімен кездесіп жатқандай болды, сондықтан ол Джексон келгенше одан әрі жылжуды күтуге шешім қабылдады. Осы қақтығыстан шыққан дауыс генерал Лиге оның штаб-пәтеріне, Уильям Хоганға тиесілі "Селвин" үйіне жетпеді. А. П. Хилл дивизиясы таңертең ерте Бивер-Дэм-Крик арқылы өтіп, бұрынғы Одақ шебінің әлсіз қорғалғанын анықтады. Олар шығысқа қарай жылжып, Д. Х. Хилл әскері қатысқан шамамен бір уақытта Гейнс-Миллге жақындағанда Портер Макклелланнан Чикахомини арқылы Александр көпірінен Слокум дивизиясын жіберіп, оған көмектесуін сұрады. Хилл Макси Грегг пен Лоуренс О'Брайан Бранч бригадаларына шабуылға бастау тапсырды, өйткені олар Бивер-Дэм-Крикке қатыспаған және жақсы демалған еді. Грегг полковник Хирам Берданның 1-ші АҚШ атушылары мен 9-шы Массачусетс жаяу әскерінің шабуылшыларынан тоқталды. Түстен кейін ол Боутсвайн-Крик бойында орналасқан Портердің күшті қарсылығына тап болды, ал батпақты жер алға жылжуға үлкен кедергі болды. 1-ші Оңтүстік Каролина атқыштары Массачусетс батареясына шабуыл жасағанда, бірақ 5-ші Нью-Йорк зуавтары оларды кері қайтарғанда, әсіресе қанды шайқас болды, бұл Оңтүстік Каролиналықтарға 57% шығын (76 қаза тапқан, 221 жараланған және 58 жоғалған) келтірді, сол күні Конфедерациялық полктің ең көп шығыны. Бранч бригадасы да екі сағаттық шайқаста 401 адамын жоғалтып, жақсы нәтижеге қол жеткізе алмады. Олардың артында Джозеф Р. Андерсон бригадасы үш рет Одақ шебіне шабуыл жасады, бірақ оларға ешқандай зиян келтіре алмады. Филд бригадасы батпаққа батып, кейбір әскерлер арт жағында өз серіктеріне оқ атып қойды. Греггтің кейбір әскерлері арықтың екінші жағына жетті, ал қалғандары жақындамады. А. П. Хилл бұйрығына сәйкес қашқан жауды қуудың орнына, ол бекінілген Одақ позициясына шабуыл жасады, сәтсіз әрекеттің салдарынан 13 200 адамының шамамен 2000-ын жоғалтты. Механикавилдегі шабуылдарымен қоса, Жеңіл дивизия өз адамының төрттен бір бөлігінен айырылды. Генерал Макклеллан Портер штаб-пәтеріне жіберген телеграммалардан жігерленді. Ол: "Егер жау шегініп жатса және сендер аңшы болсаңдар, шабуылға түсіңдер" деді. Ол сондай-ақ Франклинге Дуэйн көпірі арқылы өзенді кесіп өтіп, мүмкіндік болса, жаудың қанатын шабуылдауға кеңес берді, бірақ VI корпус командирі жау шабуылынан қорқып көпірді жойғанын естігенде, қатты қорқып қалды. Сонымен қатар, II корпус генералы Эдвин В. Самнер өз майданында жаудың белсенділігін хабарлады. Макклелланның оптимизмі жойылды және ол штаб-пәтерінің жабдықтарын шегінуге дайындауға бұйрық берді. Конфедерация тарапынан генерал Ли сәтсіз шабуылға белсенді қатысып, өз әскерлерін майданға тым жақын жинады. Лонгстрит А. П. Хиллдің оңтүстік-батысына жеткенде, ол мұндай жерлерден шабуыл жасаудың қиындығын көріп, Хиллдің сол жағынан шабуылдай алатын Стоунволл Джексон келгенше күтті. Алайда Джексон "Жеті күн" оқиғасынан кейін екінші рет кешігіп қалды. 4-ші Вирджиния кавалериясының жетекшісі, ертерекші Джон Генри Тимберлейк Джексонның ниетін дұрыс түсінбеді және оны дұрыс емес жолға түсірді. Олар кері қайтып, шамамен бір сағат жоғалтқаннан кейін, Джексонның әскерлері Олд-Колд-Харборға Одақ әскері шегінгенде құлатылған ағаштармен тосқауылдалған жолды тапты және шабуылшылармен мазаланды, олардың келуін кешіктірді. Жауынгерлік майданға Джексон жасағының бірінші бөлімдері генерал-майор Ричард С. Иуэлл жетті, оны Лидің көмекшісі Уолтер Тейлор қарсы алды және дереу әрекетке кірісуді тапсырды. Ли Портер А. П. Хиллдің әлсіреген әскерлеріне қарсы шабуыл жасады деп уайымдағандықтан, ол Лонгстритке Джексонның толық жасағы келгенше сызықтарды тұрақтандыру үшін диверсиялық шабуыл жасауға бұйрық берді. Лонгстриттің шабуылында Бриг. генерал Джордж Пикеттің бригадасы майданға шабуыл жасауға тырысты, бірақ ауыр шығынмен қатты соққыға ұшырады. Пикеттің өзі иығына оқ тиіп, жаздың қалған бөлігіне әрекетсіз қалды; 8-ші Вирджиния полкінің полковнигі Эппа Хантон бригада басшылығын өз мойнына алды. Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис Пикеттің сәтсіз әрекетіне куә болған топтың арасында болды. Иуэлл өзінің шабуылын 3:30 шамамен бастады, өзінің бүкіл дивизиясы жиналғанша күтпеді. Генерал Лидің нұсқауы Грегг пен Бранч бригадалары қолданған бағыт бойынша жылжу болды, шабуылдың қарқынын сақтау үшін. Ол полковник Исаак Сеймур басқаратын Луизианалықтардан бастапқы бригадасын жіберді, генерал-майор Ричард Тейлордың денсаулығына байланысты болмауына байланысты. Сеймур салыстырмалы түрде тәжірибесіз болды және оның әскерлері Боутсвайн батпағының ормандарында және батпақтарында шатасты. Полковник Сеймур Одақ мылтығынан оққа ұшырағанда олардың шатасуы күшейді. Луизианалық жолбарындар батальонының көшбасшысы майор Робердо Уит алға шығып, бригаданы басқаруға көшті, бірақ оның да басына оқ тиіп, қаза тапты. Луизиана бригадасы шайқастан шықты. Иуэллдің шабуылы Бриг. генерал Исаак Р. Тримбл бригадасынан екі полкпен жалғасты, бірақ олар батпақтан асып өте алмады, шамамен 20% шығынға ұшырады. Портер Слокум дивизиясынан күш алып, өз шебіндегі бос орындарды толтыру үшін әскерлерді алға жылжытты. Алайда Портерден көбірек көмек туралы телеграммаларға қарамастан, генерал Макклеллан қарсы шабуылдың артықшылықтары туралы ойламады. Ол өзеннің оңтүстік жағындағы корпус командирлерінен қандай әскерлерін бөліп бере алатынын сұрады. Ешкім ерікті болмағандықтан, ол II корпусының Самнеріне өзен арқылы екі бригада – армияның шамамен оннан бір бөлігін – жіберуді бұйырды, бірақ арақашықтыққа байланысты олар оқиға орнына үш сағаттан кейін ғана жететін еді. Стоунволл Джексон, соңғысы Олд-Колд-Харборға жеткенде, шаршап, алға-артқа жүріп шаршады, ол федералдарды Лонгстрит пен А. П. Хилл шығысқа қарай қуатындай күтетіндей әскерлерін орналастыра бастады. Ол жақын арада генерал Лиден ағымдағы жағдай туралы хабарлаған нұсқаулар алды және өзінің жасағын Одақ шебіне шабуыл жасауға дайындады. Қате бас штаб жұмысы оның әскерлерінің бір сағаттан астам уақыт бойы алға жылжуына кедергі келтірді. Джексон аласұрып, алға-артқа жүріп, оның капелланы және бас штабының бастығы майор Роберт Л. Дэбни дивизияларды тауып, оларға шатасқан нұсқауларды түзеуге белсенділік танытты. Ли Телеграф жолында Джексонмен кездесіп, майданға келгеніне кешіккеніне наразылығын білдіріп: "Генерал, сізді көруге қуаныштымын, бірақ сіз бұрын келсеңіз жақсы болар еді" деді. Джексон шайқастың шуында естілмейтін жауап берді. Содан кейін Ли Джексоннан оның әскерлері ауыр жау отына шыдай алатынын сұрады. "Олар шыдай алады, олар шыдай алады", - деп жауап берді Джексон. Лидің сағат 7-де жасаған шабуылы 16 бригада, шамамен 32 100 адамнан тұрды. Портердің шебін қорғауға шамамен 34 000 адамы болды, бірақ олардың көп бөлігі бұрынғы шабуылдардан шаршаған және жеке күштерді шепке енгізу арқылы басқару үйлесімділігі қиын болды. Дегенмен, олардың жақсы қорғанылатын жер және артиллерияда басымдығы болды. Конфедераттар...

Салдары

Гейнс Милл шайқасы – Жеті күндік шайқастың ең ауыр және Жарым арал науқанындағы Конфедерацияның жалғыз толыққанды тактикалық жеңісі болды. 34 214 сарбаздың арасында одақтың жоғалтуы 6 837 адамды құрады (894 қаза тапты, 3 107 жараланды, 2 836 тұтқынға түсті немесе хабарсыз кетті). 57 018 конфедерат сарбазының жоғалтуы 7 993 адамды құрады (1 483 қаза тапты, 6 402 жараланды, 108 жоғалып кетті немесе тұтқынға түсті), соның ішінде үш бригада командирі мен бір генералдың қаза болуы да бар. Салыстыру үшін, одақтың ешбір генерал-офицері қаза тапқан немесе жараланбаған жоқ, тек бір бригада командирі – полковник Уоррен майданда қалды (Макколлдың артиллериясының бастығы, майор Генри ДеХарт та қаза тапты). Макклеллан өз жабдықтау базасын Джеймс өзеніне көшіруді жоспарлағанмен, жеңіліс оны мазалады және ол Ричмондқа шабуылдан бас тартып, бүкіл армиясын Джеймс өзеніне кері шегінуге бел буды. Гейнс Милл шайқасы және Чикахомини арқылы одақтың шегінуі Конфедерация үшін психологиялық жеңіс болды, Ричмонд қауіпсіздікте екенін көрсетті.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Гейнс Милл шайқасы алаңының шамамен 150 жыл бойы сақталған жалғыз бөлігі – Уатт үйі маңындағы Ұлттық саябақтар қызметінің бақылауындағы 60 акрлық жер болды. Бұл учаске шайқас алаңының 2000 гектардан астам жерін құрайтын шағын бөлігі ғана. 2011 жылы Ричмонд шайқас алаңдары қауымдастығы және Американдық шайқас алаңдары қоры екі сақтау жобасын аяқтады, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Гейнс Миллдегі алғашқы сақтау жетістіктері болды. Бұл жаңа 285 акрлық "Longstreet Attack" учаскесі Гейнс Миллдегі сақталған жердің ауданын едәуір кеңейтті. Американдық шайқас алаңдары қоры және оның серіктестері жерді сатып алу немесе жеңілдіктер беру арқылы шайқас алаңының жалпы ауданын сақтап қалды.