Кіріспе

Джон Ричард Уильямс (29 қазан 1909 – 24 тамыз 1998) – американдық радио хабаршысы және саясаткер. Радиодағы қызметі арқасында Аризона штатында кеңінен танылғаннан кейін, ол Финикс қаласының екі мерзімге сайланған мэрі және Аризонаның үш мерзімге сайланған губернаторы болды. 1968 жылы Аризона сайлаушылары бекіткен конституциялық түзетуге сәйкес, Уильямс сегіз жыл губернаторлық қызмет атқарды және Аризона тарихында төрт жылдық мерзімге сайланған тұңғыш губернатор атанды. Финикс мэрі ретінде Уильямс қаланың дамуына жетекшілік етті, нәтижесінде бірнеше аумақ қала құрамына қосылды және жаңа мемлекеттік ғимараттар салынды. Губернатор ретінде ол штаттың экономикалық дамуына баса назар аударды. Оның губернаторлық соңғы мерзімі Сесар Чавес бастаған қайта шақыру науқанымен қиындыққа тап болды, бұл оның фермерлік еңбек заңнамасына қол қоюына жауап ретінде болды.

Ерте өмір

Уильямс 1909 жылғы 29 қазанда Лос-Анджелесте Джеймс пен Лора (ЛаКоссет) Уильямстардың отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы, екеуі де Лос-Анджелестегі Wells Fargo кеңсесінде жұмыс істеген кезде танысқан, ол туған кезде Аризона штатының Эш-Форк қаласындағы Wells Fargo кеңсесіне жіберілді, бірақ анасының туыстарына бару үшін Лос-Анджелеске үнемі сапарлар жасап тұрды. Бала кезінде оның отбасы Финикске (Аризона штаты) көшті, және Уильямс сонда өсті. 1915 жылы Лос-Анджелеске сапар барысында Уильямстың оң көзінің артында қатерлі ісік анықталды. Сол кезде Мари Кюри қалада дәріс оқып, радий гранулаларын қолдануды көрсетіп жатты. Көз бен ісік хирургиялық жолмен алынып тасталғаннан кейін, дәрігерлер не істерін білмей Кюриден Уильямстың емделуіне көмектесуін сұрады. Кюри жасаған сәулелік терапия қатерлі ісікті тоқтатуға көмектесті, бірақ көзінің қуысы жасалмаған көзге орналасуға жарамсыз болды. Оның орнына Уильямс мұздалған линзасы бар көзілдірік кию арқылы танымал болды. 1924 жылы Уильямстың әкесі күрт қайтыс болды. Уильямс Финикс Юнион орта мектебін бітіріп, Финикс кіші колледжіне (қазіргі Финикс колледжі) түсті. Оқу кезінде ол отбасына қаржылық көмек көрсету үшін баспасөз релиздерін жазып, Феникс қалалық кітапханасында және жергілікті супермаркетте жартылай штаттан жұмыс істеді. Уильямс 1929 жылы Финикс кіші колледжін бітірді.

Ерте мансап

1929 жылы бітіруге дайындалып жатқан Уильямс KOY радиосында хабаршы болып жұмыс істейтін жарнаманы көреді. Ол қызметке өтініш беріп, қабылданып, күн сайын екі сағат эфирде жұмыс істей бастайды. Уильямс радиодағы мансабын әндерді жариялаумен және KOY үшін тікелей эфирде жарнамалар оқумен бастады. Бірнеше айдан кейін станция оны британдық актермен алмастырды. Бірақ актер бірнеше аптадан кейін Феникстен кеткен соң, Уильямс қайтадан жұмысқа алынды. 1931 жылға қарай ол міндеттеріне жаңалықтарды оқуды қосты, Лос-Анджелес Экзаминерден немесе радио жаңалықтары қызметтерінен жергілікті тыңдаушылар үшін хабарларды қайта жазатын. 1932 жылғы сайлау жақындаған кезде Уильямс «Мен дауыс беремін» деген жаңа бағдарлама жасады, онда ол штаттың аймақтарынан адамдардан кімге дауыс беретінін сұрап, кейін жазылған жауаптарды эфирге шығарды. Бұл бағдарлама Феникстің екі радиостанциясының (KTAR екіншісі) студиядан шығып, халықпен тікелей байланыс жасаған алғашқы реті болды. 1936 жылы KOY иелігі өзгерді. Жаңа басшылықпен Уильямс бағдарлама директоры болып тағайындалды, және ол бұл лауазымды келесі 30 жыл бойы сақтап қалды. KOY-дегі қызметінде ол «Yours Sincerely» атты бағдарламаны жүргізді. Уильямс әр бағдарламаны өзінің сүйікті сөзімен бастайтын: «Аризонада тамаша күн. Барлығымыз осы күннің қызығын көрейік!». Уильямс сайлау науқаны кезінде күнделікті «Yours Sincerely» радио бағдарламасын жүргізуді жалғастырды. Бағдарлама барысында ол сайлау мәселелері туралы сөз қозғамай, тыңдаушыларды сайлау күні алдында өздеріне ұнайтын үміткерге дауыс беруге шақыратын. Қазан айының басында қалалық кеңестің 411 қалалық қызметкердің жалақысын көтеруі маңызды мәселе болып көтерілді. Уильямстың үш қарсыласы дауыс беруді айыптады, соның бірі «Менің ойымша, кеңес сайлауды салық төлеушілердің ақшасымен сатып алуға тырысып жатыр» деді, ал екіншісі бұл «қаланың игілігі үшін дауыс алуға бағытталған арзан саяси амал» екенін мәлімдеді. Уильямс жалақыны көтеру мәселесі бірнеше айдан бері қаралып келе жатқанын және қалалық кеңестің дауыс беруінің кешігуіне байланысты сайлауға жақын болғанын айтты. Ол қарсыластарының жалақыны көтеру мәселесіне назар аударғанын айыптап, олардың «сөздік қулықтарды» қолданып жатқанын айтты, және оның орнына Феникстің басқа проблемаларына, соның ішінде ескірген кәріз жүйесіне назар аударуға тырысты. Сайлау нәтижелері сайлаудан кейінгі таңертең мәлім болғанда, Уильямс үш қарсыласынан екі есе көп дауыс алғаны анықталды. Сайлаудан кейінгі күні Уильямс радио бағдарламасында сайлаушыларға қолдау көрсеткені үшін алғыс айтты. Уильямс 1956 жылдың 3 қаңтарында қала әкімі болып сайланды. Ол кеңседе жұмыс істеген кезінде радиодағы жұмысын да жалғастырды. Әкім ретінде ол өзінің екі маңызды рөлін «бас үстелдерді толтыруға» және қаланың «ресми қарсы алушысы» болуға байланысты сипаттады. Офиске келгеннен кейін көп ұзамай Уильямс оны әкімдікке сайлауға шақырган адамдардан қаланың ең қажеттісі не деп ойлайтынын сұрады. Олар оған қаланың Феникс құрамына кіретін аумақтарда шағын анклавтардың пайда болуын болдырмау үшін қоршаған аумақтарды қосуы керек екенін айтты. Осы қажеттілікке қарай Уильямс бірнеше арнайы сессия шақырды, онда қалалық кеңес көршілес жерлерді қалаға қосуға дауыс берді. 1957 жылы CGC Уильямсты екінші мерзімге қайта ұсынды. Оған қарсы тек бір ғана үміткер аттанды. Алдыңғы сайлау науқанындағыдай, Уильямс өзінің радио бағдарламасын сайлау мәселелерін талқылау үшін пайдаланудан аулақ болды. Саяси лауазымдарға үміткерлердің жарыстарынан басқа, Феникстегі сайлаушылар 70 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигация пакетін мақұлдауды сұрады. Сайлау күні Уильямс қаладағы барлық округтерде көпшілік дауысқа ие болды. Облигация пакеті де мақұлданды. Уильямс екінші мерзімінде жаңа аумақтарды қосу бойынша күш-жігерін арттырды. Ол өзінің радио бағдарламасында полиция және өртке қарсы қорғаныс, денсаулық сақтау және санитарлық қызметтер, саябақтар мен ойын алаңдары, көшелерді жөндеу және аймақтарды бақылау сияқты біріктірілген аумақта өмір сүрудің артықшылықтарын талқылады. Оның Феникс қаласын кеңейтудегі күш-жігері көп жағдайда сәтті болды, оның екі мерзімінде қала жаңа аумақтың 170 шаршы миліне (440 км2) қосылды. 1957 жылы сайлаушылар бекіткен облигация пакеті 1958 жылдың соңында аяқталды. Жиналған қаражаттың нәтижесінде 1959 жылы түрлі қоғамдық ғимараттар салынды. Екінші мерзімі аяқталар алдында Уильямс үшінші мерзімге үміткер болмауды шешті.

Басқарушылық

Ол мэрліктен кеткеннен кейін көп ұзамай Аризонадағы республикашылдар Уильямстың губернаторлыққа түсуіне лобби жасады. Ол орнына KOY радиосында толық жұмыс істеуге қайта оралды. Уильямс сондай-ақ "Феникс Газетте" газетінде тұрақты мақалалар жаза бастады. Радио және газеттегі жұмысының үйлесімі оны штаттық саясатқа қатыстырып тұрды. Бұл 1965 жылы Барри Голдуотер мен Пол Фаннин Уильямсты сайлауға көндіргенде өзгерді. Адамдар арасындағы келісімнің бір бөлігі ретінде, 1958 жылы губернаторлыққа үміткерлік кезінде Уильямстан көмек алған Фаннин, өзінің сайлау науқанында Уильямсқа көмектесуге уәде берді. Науқанды бастағанда Уильямс KOY радиосындағы лауазымынан демалысқа шықты. Бұл 1959 жылығы Әділдік доктринасының тең уақыт ережесіне енгізілген өзгерістерді бұзудан сақтану және оған толыққанды науқан жүргізуге мүмкіндік беру үшін жасалды. Республикалық праймериздегі қарсыластары Аризона штатының палата спикері Джон Хоу және бұрынғы Аризонаның бас прокуроры Роберт Пикрелл болды. Хоудың саяси күші штаттың оңтүстік бөлігінде орналасқан. Уильямсқа Марикопа округінде Феникс қаласының мэрі болған кезінен танымал атының артуы көмектесті. Пикрелл науқан дамыған сайын бәсекеден тез шығып қалды. Ал Уильямс пен Хоу дерлік бірдей бағдарламалармен сайысты, екеуі де қазіргі губернатордан штаттық заң шығарушы органмен тығыз жұмыс істеуге уәде берді. Праймериздің нәтижесінде Уильямс Хоудан шамалы артық дауыс алып жеңіске жетті, ал Пикрелл үшінші орынды иеленді. Бас сайлау науқаны тез арада қатысты болып өтті, қазіргі губернатор Сэм Годдард Уильямсты "жалаң" науқан жүргізді деп айыптады, ол "жалақорлық пен айыптау және мінезді түгелдей жоққа шығаруға" негізделген. Уильямс Годдардтың "штат құрылғаннан бері басқа губернаторларға қарағанда жиырма айдың ішінде көп қателік жасады" деп жауап берді және оны "өзінің поддандыларын сөккен ұсақ-түйекшіл тиран сияқты әрекет етті" деп айыптады. Науқан барысында екі үміткер бір-бірінің біліктілігіне күмән келтіріп, айыптаулар жалғасты. Уильямс қарсыласының шабуылдарын сейілту үшін өзін-өзі жеңіл қысымға салушылық әзілдерге жүгінді және сайлау күні жақындағанда: "Соңғы екі айда Сэм Годдард мені атау үшін жаңа есімдер ойлап табумен айналысып, мәселелер туралы сөйлеуді ұмытып кетті" деді. Өзінің жеңісімен қатар, Уильямс өзінің партиясының штаттық заң шығарушы органға сайлауда жақсы нәтиже көрсетуіне куә болды. Бұл Аризона тарихында алғаш рет республикалықтардың штаттық заң шығарушы органның екі палатасын да бақылауға ие болуына әкелді. Губернатор ретінде Уильямс салыстырмалы түрде жайбарақат болды. "Аризона Республикасы" газеті түсіндіргендей, "бұл әуелде штат конституциясы губернаторға көп билік бермейтіндіктен. Бірақ бұл Уильямстың харизматикалық немесе жарқын емес екендігіне байланысты. Ол негізінен командалық ойыншы, ол жоғары лауазымдарға жақсы адамдарды тағайындайды және оларға өз бөлімдерін басқаруға мүмкіндік береді". Саяси тұрғыдан ол салықтарды азайтуға, штаттық бюджетті теңестіруге және бизнеске қолайлы орта жасауға ұмтылған қатал консерватор болды. Оның экономикалық дамуға бағытталған күш-жігерінің нәтижесінде оның үш мерзімінде штат бойынша жұмыс орындары 548 мыңнан 803 400-ге дейін өсті, ал өндіріс орындарындағы жұмыс орындары 103 пайызға өсті, ал банк депозиттері екі жарым есеге артты. Уильямстың бірінші мерзіміндегі маңызды жетістігі - мүлік салығын бағалау процесін қайта қарау болды. 1967 жылы Мемлекеттік үндеуінде Уильямс атап өткендей, бағалау бағаларын анықтау процесі штаттың округтері арасында әртүрлі болды. Заң шығарушы орган Уильямсқа жауап ретінде штаттың барлық округтері қолданатын бірыңғай бағалау әдістемесін қабылдады. Сонымен қатар, оның әкімшілігі штаттың резервацияларында экономикалық дамуды ілгерілету үшін Аризона Үнді даму округін құрды және Уильямс штаттың 17 үнді тайпасының әрқайсысының тайпалық кеңесімен кездесті.

Екінші мерзім

1968 жылғы сайлауда Уильямс тағы да Сэм Годдардпен бақ сынасты. Олардың бұрынғы науқанына тән қаралап-жамандаулар мен сөздер қыркүйек айының басында қайтадан басталды. Уильямс өзінің екі жылдық қызметіндегі нәтижелерін пайдаланып, қарсыласының шабуылдарын жол бермеді. "Білімге қарсы" деген айыптауларға жауап ретінде Уильямс өзінің билік кезеңінде штаттың үш университетіне бөлген қаржының 42 пайызға артқанын көрсетті. Штаттың салық кодексіндегі өзгерістерге қарсылық білдіргендерге Уильямс Аризона штатының тарихында алғаш рет жылжымайтын мүлікке қатысты әділ және теңдікті қамтамасыз ететін салық бағдарламасын жасағанын мәлімдеді. Президенттік сайлау, АҚШ Сенатына және АҚШ Өкілдер палатасына өтетін үш орынға сайлау бірдей күнге түскендіктен, дауыс беруге қатысушылардың саны күрт өсті. Уильямс Марикопа округінен күшті қолдау алып, реванш матчта шамамен 89 мың дауыспен жеңіске жетті. 1968 жылдың 18 қарашасында Уильямс өзінің "Yours Sincerely" атты радио бағдарламасын қайтадан жаңғыртты. Бұрынғы пікірлеріне қоса, бағдарламада губернатор кеңсесінен келіп түсетін хабарлар да орын алды. Бағдарлама 1970 жылға дейін сирек эфирге шықты, содан кейін KOY радиостансасының жаңа бас менеджері Гэри Эденс губернатордың бағдарламасын стансаның тыңдармандарының санын арттыру мүмкіндігі ретінде қарастырды. Осыдан кейін бағдарлама әр таңда жарық көрді. 1969 жылға қарай штат университеттеріндегі Вьетнам соғысына қарсы наразылықтардың күшеюі тәртіпсіздікке ұшырауы мүмкін еді. Уильямс жауап ретінде, наразылықтар зорлыққа ұшырауы мүмкін болған жағдайда, қала полициясының араласуын көздейтін жоспар жасады. Одан кейін округтік шерифтердің қызметкерлері полицияның артында орналасты, ал штаттың жол полициясы Аризона Ұлттық гвардиясы үшінші қорғаныс шебін құрайтынын жариялады. Бұл жүйе қымбатқа түсті, бірақ әлеуметтік дүрбелеңнен кейін Уильямс: "Мен ешкімді өлтіруге мәжбүр болған жоқпын" деді.

Үшінші мерзім

1970 жылғы сайлауда Уильямстың қарсыласы Рауль Х. Кастро болды. Алдыңғы екі сайлаудан өзгеше, екі үгіт науқаны да салыстырмалы түрде жайлы өтті. "Аризона Республикасы" бұл жарысты жеке стильдердің қарама-қайшылығы деп сипаттап, басты мәселенің "сайлаушылардың астанада өзгерістерге дайындығы" екенін айтты. 1968 жылы сайлаушылар бекіткен конституциялық түзетуге сәйкес, тағы бір өзгеріс болды – Уильямс бұрынғы екі жылдық мерзімнің орнына төрт жылдық мерзімге кандидат болды. Сайлау күніне дейін жасалған сауалнамалар анық көшбасшыны анықтай алмады, бірақ Уильямстың қайта сайлануы үшін Марикопа округінде күшті нәтиже көрсетуі қажет екенін болжады. Уильямс 7 406 дауыспен тартысты жеңіске жетті. Уильямстың соңғы мерзімі фермерлік еңбекпен айналысатын адамдарға қатысты штаттық заңға байланысты дау-дамамен ерекшеленді. 1972 жылдың 11 мамырында губернатор қол қойған "Фермерлік еңбек туралы заң жобасы" (HB 2134) фермерлік жұмысшыларға кәсіподақтарға қосылуға және ұжымдық шарттарға келісуге заңдық мүмкіндік берді. Алайда, Сесар Чавес басқаратын Біріккен фермерлік жұмысшылар одағы заң жобасындағы егін жинау кезінде кәсіподақтың ереуілге шығуына шектеу қойылғанына наразылық білдіріп, Уильямсқа қарсы қайта шақыру науқанын бастады. Заң жобасының тағы бір мәселесі – екіншілік бойкотқа тыйым салу және фермалардағы еңбек дауларын реттеу үшін делдалдық кеңес құру болды. Чавестің үндеуіне жауап ретінде 43 діни ұйым заң жобасын "әділетсіз" деп атап, оны жоюды сұрады. Содан кейін қайта шақыру науқанына қолдау көрсету күшейді. Қайта шақыру науқанына түрлі афроамерикандық, чикано және американдық индейлер тобы, сондай-ақ AFL–CIO және Ұлттық әйелдер ұйымы қосылды. Уильямстың қолдаушылары бұл қайта шақырудың "бұрыс нысанаға" бағытталғанын және штат заңнамасының актін күштен шығаруға қабілетсіз екенін мәлімдеді. 1973 жылдың ортасында петициялар жинау басталды. Петицияны аяқтағаннан кейін, қайта шақыруды қолдаушылар Аризонаның Мемлекеттік хатшылығына тексеру үшін 176 152 қол қойған парақ тапсырды. Тексеру кезінде көптеген қолдар күмәнді, жарамсыз немесе дауыс беруге тіркелмеген адамдар жинағаны анықталды. Нәтижесінде штаттың Бас прокуроры қайта шақыру науқаны сәтсіз аяқталғанын жариялады. Бұл шешімге шағымдануға тырысты, бірақ 1976 жылға дейін федералды судья Аризонаның Мемлекеттік хатшылығының кеңсесі бірқатар қолдарды дұрыс емес деп танығанын растады. Басқа да қызметтерінің ішінде, Уильямс Аризонада күннің ұзақтығын өзгертуге қарсы лобби жасады, АҚШ Конгресіне штаттың климатына байланысты энергияны аз тұтынатын таңғы сағатты энергияны көп тұтынатын кешкі сағатқа алмастыруға болатынын хабарлады. Уильямс 1974 жылы қайта сайлануға түспеуді шешті. Оның бұл шешіміне қайта шақыру науқанымен күресудің стресі де ықпал етті. Өзінің үміткер болмайтынын жариялаған кезде Уильямс: "Мен Аризона тарихындағы басқа губернаторларға қарағанда ұзақ мерзім бойы қызмет еттім, соның ішінде өте қиын кезеңдерде" деді. Губернаторлық кеңсесінен кеткеннен кейін Уильямс өзінің қызметі туралы 53 беттік есеп қалдырды, оның атауы "Губернатор Уильямс және оның әкімшілігі туралы фактілер". Бұрынғы әкімшілік мұндай есеп дайындамаған, бірақ "Аризона Республикасы" редакциялық мақаласында: "Олар дайындағанда, Уильямс туралы есеп салыстырудан нашарламаған болар еді" деп жазды.

Қызметтен кейін

Мемлекеттік қызметтен кеткеннен кейін, мемлекеттік БАҚ Уильямстың өкілдіктерін жақсы атқарғанын, ал «Аризона Республикасы» газеті оның «жақсы жұмыс істегеніне» көз жеткізіп, тыныш зейнеткерлікке шыға алатынын мәлімдеді. Оның сапалы басшыларды тағайындау қабілеті оның ізбасары Рауль Кастроның Уильямстың көптеген тағайындалған қызметкерлерін өз орындарында қалдыру туралы өтініш білдіргенде айқын болды. Уильямс өзі биліктен кеткеннен кейін әйелімен бірге Оңтүстік Америкаға ұзақ саяхат жасады. Радио музыкалық форматқа көшкеннен кейін Уильямс бұрынғы хабаршы рөліне орала алмады. Оның орнына ол газетке мақалалар жазды, кітап шығарды, қоғамдық сөздер айтты және саяхаттады. 1981 жылдан 1994 жылға дейін Уильямс Орталық Аризона суды сақтау ауданының кеңесіне мүше болды. Уильямстың әйелі 1997 жылдың желтоқсан айында дүниеден өтті. Одан кейін бұрынғы губернатордың денсаулығы күрт нашарлады. Уильямс 1998 жылдың 24 тамызында өз үйінде қайтыс болды. Ол қайтыс болған кезде қатерлі ісік және басқа да ауруларға шалдыққан еді.