Румыния тіліндегі Уикипедия

Кіріспе

Румын тіліндегі Уикипедия (қысқ. ro. wiki немесе ro. wp; Wikipedia în limba română) – ақысыз энциклопедия Уикипедияның румын тіліндегі нұсқасы. 2003 жылдың 12 шілдесінде басталып, осы нұсқада мақалалар бар және ол ең ірі Уикипедия нұсқасы болып табылады. 2004 жылдың желтоқсан айында румын тіліндегі Уикипедия пайдаланушылары Wikimedia-ның жергілікті бөлімшесі – Asociația Wikimedia România құру туралы әңгімелеуді бастады.

Тарих

Румын тіліндегі Уикипедиядағы алғашқы мақалалар 2003 жылдың шілдесінде жазылды, ал негізгі беттің алғашқы нұсқасы 12 шілдеде дайындалды. Бастапқыда ағылшын тілінде болған пайдаланушы интерфейсін Богдан Станческу (Gutza атпен тіркелген) sysop құқықтары алғаннан кейін румын тіліне аударуды бастады. Кейіннен ол интернеттегі бірнеше румын университеттерімен және Румын академиясымен байланысқа түсіп, жаңа қатысушыларды тартуға тырысты. Оның бұл әрекеті көп ұзамай румындық БАҚ-тың назарына ілігіп, жобаны көп рет халыққа таныстыруға шақырды. 2003 жылдың соңына қарай румын тіліндегі Уикипедияда 3000-нан астам мақала болды, ол барлық Уикипедиялардың арасында 16-шы орынды иеленді. 10 000-шы мақала 2004 жылдың 13 желтоқсанында, ал 50 000-шы мақала 2007 жылдың 5 қаңтарында жазылды. 2004 жылдың сәуірінде румын Уикипедиясы ароманиялық Уикипедияның құрылуына қолдау көрсетті (Аромания тіліне қараңыз). 2004 жылдың маусым айында румын Уикипедиясы бөліну және жеке молдаван Уикипедиясын құру мәселелеріне тап болды (молдаван тіліне қараңыз). Молдован тіліндегі Уикипедия нұсқасы басқа көптеген Уикипедиялармен бірге автоматты түрде құрылды, себебі тілге жеке ISO 639 кодтары берілді (mo/mol – бұл кодтар ISO органдарымен 2008 жылдың қарашасында тоқтатылды). Бастапқыда ол румын Уикипедиясына бағытталатын портал ретінде жұмыс істеді, бірақ 2005 жылдың наурызында мазмұнға рұқсат беруді бастады (бірақ бұл тек 1989 жылға дейін Молдавия ССР-інде қолданылған және қазірде тек Транснистрияда ғана қолданылатын кириллицадағы молдаван/румын тілінде болды), бұл үлкен өңдеу соғыстарын және шексіз талқылауларды тудырды. 2006 жылдың желтоқсанынан бастап 2017 жылдың қарашасында жойылғанға дейін ол тоқтатылды және өңдеуге рұқсат берілмеді. Бұл мәселе уақыт өте келе көтеріліп отырды, бірақ Уикипедия пайдаланушылары оны жабу және жою туралы дауыс берді. Румын тіліндегі Уикипедия 2008 жылдың 11 қаңтарында 100 000 мақалаға жетті. 2023 жылдың наурыз айына қарай, онда 437 000 мақала және 1050 белсенді пайдаланушы бар, олардың 17-сі әкімшілер.

The first articles in the Romanian Wikipedia were written in July 2003, with the first version of the main page being drafted on 12 July. The user interface, initially in English, started being translated into Romanian by Bogdan Stăncescu (registered with the username Gutza) as soon as he was given sysop rights. The same user subsequently contacted several Romanian universities that were available on the internet, as well as the Romanian Academy, in order to attract new contributors. His efforts were soon remarked by the Romanian media, who invited him on several occasions to introduce the project to the public. By the end of 2003, the Romanian Wikipedia had exceeded 3,000 articles, ranking 16th among all Wikipedias. The 10,000th article was written on 13 December 2004, and the 50,000th on 5 January 2007. In April 2004, the Romanian Wikipedia supported the launch of the Aromanian Wikipedia (see Aromanian language). In June 2004, the Romanian Wikipedia encountered problems concerning its division and the creation of a separate Moldovan Wikipedia (see Moldovan language). A Moldovan language version of Wikipedia was brought into existence because it was created automatically together with a larger number of other Wikipedias, as the language had been assigned separate ISO 639 codes (mo/mol—which were deprecated in November 2008 by the ISO authorities). At its beginnings, it worked as a portal redirecting to the Romanian Wikipedia, but in March 2005, it eventually began allowing content (although only intended for Cyrillic Moldovan/Romanian as it was used before 1989 in the Moldavian SSR and remains in use only in the breakaway state of Transnistria), starting big editing wars and endless discussion. Between December 2006 up to its deletion in November 2017, it was frozen and editing was no longer permitted. This question was raised from time to time, although users on Wikipedia voted on its closure and its deletion. The Romanian Wikipedia reached the 100,000 article milestone on 11 January 2008. As of March 2023, it has 437,000 articles and 1,050 active users, of whom 17 are administrators.

Өзгешеліктер

Румын тіліндегі Уикипедияның логотипі бастапқыда басқа Уикипедиялардың логотипінен сәл өзгеше болды. Логотиптегі кириллицадағы И әрпі румын тіліндегі Ă әрпімен ауыстырылды. Кейін ол жалпы Уикипедия логотипіне қайта оралды. Мақалаларда шағын орфографиялық айырмашылықтар болуы мүмкін, көбінесе â және î әріптерін қолдануға байланысты, екеуі де жақын орталық дөңгеленбеген дауысты дыбысты білдіреді (румын әліпбиін салыстырыңыз). 1993 жылғы Румын академиясы ұсынған орфографиялық ережелерге сәйкес, бұл дыбыс сөздің басында немесе соңында келгенде î, ал сөздің ортасында келгенде â деп жазылады (кейбір ерекшеліктер бар). Дегенмен, 1953 және 1993 жылдар аралығында румын тілінде тек î әрпі қолданылды, 1964 жылдан кейін «Румыния», «румын» және олармен байланысты сөздердің туындылары үшін ерекшелік жасалды. Академия ережелері Румыниядағы мемлекеттік ұйымдар мен мемлекеттік мектептерде міндетті болып табылады. Молдова 1993 жылғы орфографиялық реформадан бұрын румын тілі үшін латын әліпбиін қабылдады және 2001 жылға дейін жаңа орфографияға көшпеді, бұрын тек î әрпін қолданды (одан басқа «Румыния» және басқа да байланысты сөздер үшін ерекшеліктер жасалды, олар â арқылы жазылды). Іс жүзінде, екі елде де екі жазу түрі де қабылданады, тіпті кейбір баспа үйлері мен журналдар олардың бірін немесе екеуін де қолданады. Воеводина жаңа румын орфографиясын қолданады. Басқа орфографиялық айырмашылықтарға sunt/sînt немесе niciun/nici un жатады. Румын Уикипедиясы қауымдастығы 1993 жылға дейінгі және 1993 жылдан кейінгі орфографиялық нормалардың екеуі де рұқсат етілетінін және мақаланы бір нормадан екіншісіне ауыстыру үшін ғана өңдеуге болмайтынын айтатын тіл саясатын қабылдады; мақала маңызды түрде кеңейтілсе немесе қайта жазылса, ауыстыруға рұқсат етіледі. Румын тіліндегі Уикипедияда жеке есімдер мен етістіктердің әдепті формалары қолданылады. Бұл саясат 2006 жылдың басында талқыланды және сайттарында tu («таныс сіз») орнына dumneavoastră («әдепті сіз») қолдану туралы консенсусқа қол жеткізілді.

The logo of the Romanian Wikipedia was at first slightly different from the logos of other Wikipedias. The Cyrillic letter И in the logo was replaced with the Romanian letter Ă. It was later restored to the generic Wikipedia logo. Articles can contain small spelling variations, mostly regarding the use of the letters â and î, both used for the close central unrounded vowel (cf. Romanian alphabet). According to the 1993 spelling rules promoted by the Romanian Academy, is transcribed as either î, when used as the first or last letter of words, or â, when it occurs in the middle of the word (with some exceptions). Still, between 1953 and 1993, the Romanian language only used î after 1964 an exception was made for derivations of the words România ("Romania"), român ("Romanian") and related words. The Academy rules are mandatory in government organisations and in state schools in Romania. Moldova adopted the Latin alphabet for the Romanian language before the spelling reform in 1993, and it didn't switch to the new spelling up until 2001, using the letter î before exclusively (exceptions were made for România and the other related words, spelled with â). In practice, either usage is acceptable in both countries, and indeed there are publishing houses and printed magazines that use either or both of the two rules. Vojvodina uses the new Romanian spelling. Other spelling differences include sunt/sînt or niciun/nici un. The Romanian Wikipedia community adopted a language policy stating that both pre 1993 and post 1993 spelling norms are permitted, and editing an article just to switch it from one norm to the other is not acceptable; switching is allowed if the article is significantly expanded or rewritten. Concerning the addressing policy, Romanian Wikipedia uses the polite forms of the personal pronouns and verbs. A policy on this was discussed in early 2006, and consensus was reached for the use of dumneavoastră (polite "you") instead of tu (familiar "you") on its pages.